Brakuje i rodziców i dzieci - demograficzne podsumowanie 2022 roku

dr Krzysztof Szwarc

Główny Urząd Statystyczny opublikował dane demograficzne za grudzień zeszłego roku, można zatem przedstawić bieżącą sytuację w kraju według stanu na dzień 31 grudnia. Niestety, o czym pisaliśmy wcześniej, pogarsza się ona z każdym miesiącem.

Najmniej urodzeń w najnowszej historii

W grudniu przyszło na świat 22 tys. dzieci. Jest to mniej nie tylko niż w listopadzie (o 1 tys.), nie tylko niż w grudniu 2021 roku (o 3,8 tys.), ale przede wszystkim najmniej w całej historii prezentowania przez GUS danych w ujęciu miesięcznym (od 1970 roku), a prawdopodobnie najmniej od zakończenia II wojny światowej.

Potwierdziły się wcześniej podawane informacje o łącznej liczbie urodzeń w 2022 r. na poziomie 305,5 tys. Tak małej liczby narodzin nie było w Polsce od 1946 roku.

Maleje liczba potencjalnych rodziców

Powodów takiego stanu rzeczy jest wiele. Oprócz często pojawiających się w mediach i wypowiedziach ekspertów aspektów ekonomicznych (w tym sytuacja zawodowa i mieszkaniowa) oraz psychologicznych (między innymi postawy prokreacyjne) należy uwzględnić systematycznie malejącą liczbę potencjalnych rodziców.

W 2021 roku w Polsce było 2,3 miliona osób (zarówno mężczyzn, jak i kobiet) w wieku 25-29 lat (a więc w grupie, na którą przypada najwięcej urodzeń), podczas gdy 10 lat wcześniej było to o prawie milion więcej. Zatem w ciągu dekady liczba osób w wieku postrzeganym jako najlepszy do tego by zostać rodzicem zmniejszyła się o jedną trzecią. Jest to rezultat bardzo szybko malejącej liczby urodzeń w latach 90-tych XX wieku.

Przyrost naturalny ujemny, choć mniejszy

Wzrosła niestety liczba zgonów. W grudniu zmarło 40 tys. osób, prawie dwa razy więcej niż się urodziło. Oznacza to, że już 39. miesiąc z rzędu obserwujemy ujemny przyrost naturalny. Rok 2022 zakończył się różnicą między liczbą urodzeń a liczbą zgonów na poziomie -142,8 tys. Jest to wynik lepszy niż w 2021 roku (-188 tys.), jednakże drugi najgorszy w powojennej historii kraju.

W ciągu dwóch ostatnich lat na skutek niekorzystnych poziomów dzietności i umieralności Polska straciła aż 330,8 tys. mieszkańców. To niemal tyle co liczą Lublin czy też Bydgoszcz. Na stosunkowo dużą liczbę zgonów wpływa przede wszystkim starzenie się społeczeństwa i rosnący odsetek osób starszych.

Małżeństwo w kryzysie

Tradycyjnie w grudniu zawarto niewiele związków małżeńskich. W 2022 roku było to 6,5 tys., o 2 tys. więcej niż w listopadzie i o 0,7 tys. mniej niż w grudniu 2021 roku. Nigdy wcześniej, co najmniej od 1970 roku w ostatnim miesiącu roku na ślubnym kobiercu nie stanęło tak mało par.

Kryzys instytucji małżeństwa widoczny jest również w danych całorocznych: od stycznia do grudnia zawarto łącznie 155,6 tys. związków małżeńskich, o niespełna 13 tys. mniej niż w roku 2021 i o około 11 tys. więcej niż w najgorszym pod tym względem pandemicznym roku 2020.

Ilość zdarzeń o charakterze demograficznym potwierdza głęboki kryzys demograficzny w Polsce, a nawet jego pogłębianie. Na domiar złego w kolejnych miesiącach nie widać większych szans na poprawę sytuacji, głównie ze względu na niekorzystną strukturę społeczeństwa polskiego według wieku.

Zdjęcia ilustracyjne: Pixabay.com, Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.