Profilaktyk Roku 2024 – słowa nauczają, a przykłady pociągają

Czym jest profilaktyka? To może być wszystko – uśmiech, gest, podanie chusteczki, podniesienie torebki, która komuś upadła. Profilaktyką może być wszystko, jeśli w tym wszystkim jest człowiek – mówiła jedna z finalistek nagrody „Złote Ogniwo" dla Profilaktyka Roku 2024, której wręczenie odbyło się 17 czerwca 2025 w Senacie podczas konferencji pt. „MŁODZIEŻ – PROFILAKTYKA – RODZINA. Rola profilaktyków wobec wyzwań społecznych i demograficznych stojących przed młodym pokoleniem".

Choć w Polsce od ponad 30 lat rozwija się nowoczesna profilaktyka zachowań ryzykownych młodzieży, to do 2020 roku nie istniała ogólnopolska nagroda dla osób, które są profilaktykami – pasjonatami i swoim zaangażowaniem, kreatywnością i wytrwałością mogą inspirować innych.

Nagroda na miarę czasów – za pracę nad aktualnymi wyzwaniami

Od pięciu lat, z inicjatywy Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN), przyznawana jest nagroda „Złote Ogniwo" dla Profilaktyka Roku – osoby, której cały dorobek zawodowy, a szczególnie działalność i osiągnięcia z ostatniego roku zasługują na zauważanie i docenienie. Do konkursu zgłaszani są ci profilaktycy, którzy wnoszą wyjątkowy wkład w rozwój profilaktyki problemów i zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży. Każda edycja konkursu odnosi się do aktualnych wyzwań społecznych, które wpływają na psychikę młodzieży. W ubiegłych latach były to pandemia i wojna na Ukrainie. Tegorocznym tematem specjalnym był kryzys demograficzny w Polsce i prorodzinny wymiar działań profilaktycznych. Z najnowszych badań IPZIN wynika, że istnieje głęboki związek między złą kondycją psychiczną młodych ludzi a pogłębiającym się niżem demograficznym w naszym kraju. Młodzi nie chcą zakładać rodzin i mieć dzieci. Z tego powodu Kapituła konkursowa szczególnie doceniła tych profilaktyków, którzy w swoich działaniach dla młodzieży ukazują wartość trwałej, szczęśliwej rodziny jako celu życiowego oraz wspierają młodych w kształtowaniu postaw i kompetencji niezbędnych do budowania trwałych, pełnych szacunku relacji.

Kobieta, która działa i zachęca do działania

Tytuł Profilaktyka Roku 2024 otrzymała Lidia Kozdęba, kierowniczka Miejskiego Ośrodka Profilaktyki Uzależnień w Wągrowcu. Co doceniła Kapituła, składająca się z doświadczonych profilaktyków działających w szkołach, samorządach, na uczelniach, w organizacjach pozarządowych i poradniach psychologiczno-pedagogicznych? Wieloletnie, konsekwentne i innowacyjne działania laureatki na rzecz dzieci i młodzieży.

Lidia Kozdęba z sukcesem buduje lokalną sieć współpracy – jako członkini Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Zespołu Interdyscyplinarnego. Kapituła zwróciła uwagę na skuteczność, z jaką laureatka angażuje społeczność lokalną i inspiruje swoimi działaniami inne gminy. Stworzyła autorskie programy, takie jak: „Przyjaźń zamiast przemocy", „Na skrzydłach przyjaźni" czy „Profilaktyczne piątki", a w czasie pandemii zorganizowała w Wągrowcu pierwsze w Polsce wdrożenie działań profilaktycznych online skierowanych do młodzieży szkolnej. Prowadzi także świetlicę socjoterapeutyczną oraz punkt konsultacyjny ds. uzależnień behawioralnych.

Profilaktyk to osoba, która działa i zaraża tym działaniem innych. Działam najlepiej jak umiem i robię to z sercem. Codzienność przynosi mi kolejne inspiracje. Ostatnio jeżdżąc rowerem spotkałam grupę młodych chłopaków, którzy wydali mi się zagubieni. Zaproponowałam im, żeby pojechali ze mną, to pokażę im drogę. Przyłączyli się do mnie – a w mojej głowie zaczęły się rodzić kolejne pomysły, co więcej mogłabym dla nich zorganizować.

– opowiedziała nam o swoich inspiracjach Lidia Kozdęba.

Laureatka za swoją działalność otrzymała symboliczny łańcuch ze „Złotym Ogniwem" oraz nagrodę pieniężną w wysokości 10 tys. zł.

Tytuły finalistek konkursu przyznano Beacie Michalik, pedagog z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Wołominie oraz Danieli Bartosiak, nauczycielce, wychowawczyni i pedagog, współpracującej z Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli. Kapituła postanowiła także przyznać dwa specjalne wyróżnienia małżeństwom, które wspólnie podejmują misję profilaktyczną, dzielą pasję i stanowią piękny wzór życia rodzinnego. Otrzymali je Magdalena Guziak-Nowak i Marcin Nowak, rodzice sześciorga dzieci oraz Beata i Marcin Mądrzy, rodzice ośmiorga dzieci.

Co możemy zrobić, by nasze dzieci chciały mieć dzieci

Magdalena Guziak-Nowak podzieliła się z nami pomysłem na zachęcenie młodych ludzi do zakładania rodzin i decydowania się na potomstwo.

Zdejmijmy z młodych ludzi presję idealnego rodzicielstwa. Żyjemy w kulturze, która z jednej strony dyskredytuje rodzinę, a z drugiej przedstawia się jej wyidealizowaną wizję. Przedstawia się ojca jako ofiarę losu, która nie potrafi zająć się ani dzieckiem ani żoną. Matki pokazuje się jako uciemiężone swoją rolą - umęczone, w wyciągniętych swetrach. Na drugim biegunie jest taka wizja rodziny, do której mało kto dorasta.

– zauważyła nagrodzona.

Według niej trudno być dziś nastolatkiem, ale jeszcze trudniej jest być młodym rodzicem.

Młodzi ludzie, którzy zawierają małżeństwa, bardzo często boją się tego, że będą musieli zapewnić dzieciom masę rzeczy: prywatną szkołę, najlepiej dwu lub trzyjęzyczną, lekcję skrzypiec, wyjazdy wakacyjne w egzotyczne miejsca. W głowach młodych ludzi, z którymi pracujemy, pojawia się myśl, że oni temu po prostu nie podołają. Trzeba im powtarzać, że dziecko przede wszystkim potrzebuje tego, żeby je kochać, a ta cała reszta to są kwestie drugo i trzeciorządne

- apelowała.

Jeszcze inny sposób na docieranie do serc młodych ludzi i zaszczepianie w nich chęci posiadania własnej rodziny zaproponowała druga wyróżniona przez Kapitułę - Beata Mądry.

Jako profilaktyk bardzo często zabieram swoje małe dziecko do pracy – na spotkania i warsztaty z dziećmi i młodzieżą. Bardzo wielu z nich nie ma młodszego rodzeństwa, czy żadnego małego dziecka w otoczeniu, dlatego kontakt z niemowlakiem jest dla nich dużym przeżyciem i może być jedyną motywacją – ale wystarczającą – by zapragnąć założyć własną rodzinę

– uważa Beata Mądry.

Jej najmłodszy syn, mimo że ma dopiero cztery miesiące był już z mamą na kilku warsztatach i towarzyszył na gali rozdania „Złotych Ogniw".

Daniela Bartosiak, jedna z finalistek, odbierając nagrodę podkreśliła, że jest szczęśliwą osobą, zawdzięczającą wiele swoim rodzicom, rodzinie i mądrym nauczycielom, jakich przez całe życie spotykała na swojej drodze.

Spotykam samych dobrych ludzi. Niemal nie zdarza się, żeby ktoś sprawił mi przykrość, a jeśli tak się wydarza, przyglądam mu się ze współczuciem, bo prawdopodobnie nie miał tyle szczęścia co ja, i zastanawiam się, jak mogłabym mu pomóc. Dzielę się radością i nie umiem pozwolić, żeby ktoś koło mnie był nieszczęśliwy. Wtedy ja czułabym się mniej szczęśliwa

– podzieliła się swoim niezwykłym podejściem do życia Daniela Bartosiak.

Badają młodzież i szukają rozwiązań ich problemów

Konferencja połączona z galą rozdania nagród „Złote Ogniwo" została zorganizowana w Senacie przez Komisję Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej oraz Komisję Zdrowia Senatu RP we współpracy z Instytutem Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN). Wydarzenie, objęte honorowym patronatem Dyrektora Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, zgromadziło licznych praktyków, ekspertów i liderów zaangażowanych w działania profilaktyczne na rzecz młodzieży.

Misją Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej jest wspieranie rozwoju i zapobieganie problemom dzieci i młodzieży w duchu zintegrowanego podejścia do profilaktyki. IPZIN prowadzi badania nad młodzieżą, opracowuje programy profilaktyczne, bada ich skuteczność i monitoruje ich jakość, szkoli trenerów i nauczycieli oraz przygotowuje ekspertyzy i raporty dla instytucji centralnych i jednostek samorządu terytorialnego.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.