Tytus, Romek i A’Tomek łączą pokolenia - wspomnienie o Papciu Chmielu

Witold Tkaczyk

Henryk Jerzy Chmielewski, znany bardziej jako Papcio Chmiel, legendarny twórca serii komiksów o przygodach nie mniej legendarnych postaci Tytusa, Romka i A'Tomka zmarł wczoraj w Warszawie. W czerwcu ukończyłby 98 lat.

Komiks ,,Tytus, Romek i A'Tomek", którego pierwszy odcinek ukazał się w 1957 roku na łamach gazety harcerskiej ,,Świat Młodych", a który opowiada o grupie przyjaciół, harcerzy, stawiających sobie za cel ,,uczłowieczenie" znalezionego w rakiecie kosmicznej człekokształtnego szympansa Tytusa, połączył kilka pokoleń Polaków.

Fabularna idea całej serii opiera się na pomyśle wychowania krnąbrnego i nieprzewidywalnego w zachowaniu, acz wielce sympatycznego i w głębi serca dobrego szympansa przez dwójkę przyjaciół – mądrego i nieco zarozumiałego zastępowego A'Tomka oraz jego kolegę, niekiedy mniej zaradnego Romka. Sukcesy i porażki tej wychowawczej pracy są pretekstem do mnóstwa zabawnych scen i sytuacji. Do tego komiks niesie wiele elementów poznawczych, wiedzy przekazanej w łatwy, przystępny i przyjemny sposób. Nie bez powodu serii komiksów z przygodami Tytusa de Zoo przyświeca hasło ,,Uczyć bawiąc - bawiąc uczyć".

Chmielewski sam tworzył scenariusze i rysunki do komiksu. Jego pomysłowość nie miała końca – ukazało się aż 31 albumów (zwanych księgami, opatrzonych rzymską numeracją) z przygodami sympatycznych bohaterów, każda z osobnym pomysłem i na odmienny temat, a do tego w ostatniej dekadzie Papcio stworzył kolejnych 9 ksiąg pokazujących Tytusa i jego przyjaciół na tle ważnych wydarzeń historycznych. Powstało też wiele krótszych form komiksowych zamieszczanych w prasie, jako ulotki promocyjne, wreszcie Tytus trafił do świata prawdziwej reklamy promując jedną z dużych sieci sprzedających sprzęt elektroniczny i gospodarstwa domowego. Tytus pojawił się też na znaczkach Poczty Polskiej, został bohaterem słuchowiska radiowego, sztuki teatralnej i filmu animowanego.

Poprzez kilkadziesiąt lat obecności seria komiksów z Tytusem, Romkiem i A'Tomkiem połączyła kilka pokoleń Polaków. Znają ją zapewne dobrze zarówno dzisiejsi dziadkowie, jak i ich wnuki. Sposób opowiadania, pomysły, galeria postaci, rodzaj humoru i stylistyka rysunku oraz przekazywane na kartach komiksu uniwersalne treści zadecydowały o niespotykanej popularności całej serii. Do tego sam autor, który lubił pokazywać się i występować publicznie z aktorskim zacięciem, sprawił, że przygody Tytusa i jego kompanów są jedną z najpopularniejszych polskich lektur. Papcio Chmiel przez dziesiątki lat występował w radio i telewizji, spotykał się ze swoimi młodymi czytelnikami, odwiedzał szkoły i ośrodki kultury, a podczas tych spotkań tryskał humorem i niespotykaną energią. Nic więc dziwnego, że nad planszami komiksu pochylają się i starsi i młodsi czytelnicy, że łączy on pokolenia, a dorośli przekazują swój zachwyt nad tą uniwersalną i wartościową komiksową serią dzieciom.

Papcio Chmiel był zatem twórcą i postacią nietuzinkową. Ten urodzony w Warszawie w 1923 roku artysta w młodości wstąpił do harcerstwa. Walczył w Powstaniu Warszawskim. Karierę artystyczną rozpoczął podczas powojennej służby w wojsku, sprawując opiekę nad żołnierską gazetką. Później pracował jako rysownik w prasie młodzieżowej, równocześnie studiując grafikę na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Komiksowa seria o przygodach Tytusa jest jego najbardziej znanym i najpopularniejszym (sprzedanym w łącznym nakładzie kilkunastu milionów egzemplarzy), choć nie jedynym dziełem. Koleje swego życia opisał Papcio w dwutomowej autobiografii ,,Urodziłem się w Barbakanie" i ,,Tytus zlustrowany". Wielokrotnie nagradzany i odznaczany za swą twórczość, także przyznawanym w imieniu dzieci Orderem Uśmiechu.

Dzieci Henryka Chmielewskiego wyemigrowały do USA. Syn Artur jest naukowcem i pracuje przy projektach kosmicznych nadzorowanych przez NASA. Córka Monika jest artystką, twórczynią gobelinów. Ma także swoją pracownię w Warszawie.

Zdjęcie: Witold Tkaczyk

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.