UWAGA RODZICE! Czy "tęczowe książki" w szkolnych bibliotekach zastępują "Pana Tadeusza"?

Kontrowersyjna „edukacja zdrowotna" w szkołach to nie jedyna droga, którą treści o tematyce LGBT trafiają do dzieci — okazuje się, że w niektórych placówkach czekają one już na uczniów na półkach szkolnych bibliotek, spokojnie sąsiadując z klasycznymi lekturami.

Tęczowe wątki w literaturze dla młodych czytelników

Tematyka LGBT pojawia się w polskojęzycznej literaturze dla dzieci i młodzieży coraz częściej i nie są to już pojedyncze przypadki. Na rynku dostępne są zarówno książki rodzimych autorów, jak i tłumaczenia zagranicznych bestsellerów. Część z nich skrywa swój rzeczywisty przekaz za pozornie niewinnym opisem wydawcy.

Jedną z takich pozycji jest „Arystoteles i Dante odkrywają sekrety wszechświata" Benjamina Alira Sáenza, wydana w Polsce przez wydawnictwo We Need YA. Polski opis książki przedstawia ją jako „niezwykłą opowieść o rodzinie i przyjaźni", jednak pod koniec historii okazuje się, że obaj „przyjaciele" są gejami. Anglojęzyczne wydanie otrzymało w 2013 roku nagrodę Stonewall Book Awards, przyznawaną książkom „wyróżniającym się wyjątkowymi walorami związanymi z doświadczeniem LGBTQIA+". Książka doczekała się również ekranizacji i zebrała w polskim internecie wiele pochlebnych opinii.

„Pieśń o Achillesie" Madeline Miller, wydana przez wydawnictwo Albatros, przekształca historię Achillesa i Patroklosa w gejowski romans — choć i tu opis wydawcy nie mówi tego jednoznacznie. Z kolei „Zostawiłeś mi tylko przeszłość" Adama Silvery (ponownie We Need YA) nie ukrywa już niczego: od pierwszych stron wiadomo, że bohaterami są geje „tworzący parę idealną". Na stronie wydawcy można przeczytać, że autor — otwarcie przyznający się do homoseksualności — tworzy książki gwarantujące przede wszystkim „wyrazy wsparcia dla osób queerowych, co jest chyba najmocniejszą stroną jego powieści".

Wśród rodzimych propozycji znajdziemy m.in. „Miłość z TikToka" Magdaleny Pioruńskiej (Wydawnictwo Znak), w której między dwoma chłopcami — Maksem i Bazylem — rodzi się uczucie, oraz „Fanfik" Natalii Osińskiej wydany przez Krytykę Polityczną, opisywany słowami:

„Szesnastoletnia Tosia dochodzi do wniosku, że nie chce już być grzeczną dziewczynką. W zasadzie… czy ona w ogóle chce być dziewczynką? A może nigdy nią nie była?"

Na polskim rynku dostępna jest również powieść „Tamte dni, tamte noce" — historia nagłego romansu między dorastającym chłopcem a gościem jego rodziców, pierwotnie przeznaczona dla dorosłych czytelników. Jak się jednak okazuje, i ta książka znalazła swoje miejsce w szkolnych bibliotekach.

W szkolnej bibliotece, między lekturami — za pieniądze państwa i rodziców

Każda z opisanych wyżej książek trafiła na półki biblioteki przynajmniej jednej — a często kilku — szkół, z którymi skontaktowała się redakcja. „Tamte dni, tamte noce" znalazło się w zasobach dwóch liceów ogólnokształcących. Tak po prostu, obok „Pana Tadeusza" i innych klasycznych lektur, uczniowie mogą sięgnąć po tytuły opowiadające o „miłości" dwóch chłopców czy młodych mężczyzn. Co istotne, książki te nie są w żaden szczególny sposób wyróżniane ani promowane — wtapiają się w tłum i wyglądają zupełnie zwyczajnie, co czyni je tym bardziej trudnymi do zauważenia przez rodziców.

Skąd szkoły pozyskały środki na ich zakup? Źródła finansowania są różne:

• Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa realizowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
• środki własne Rad Rodziców,
• granty samorządowe,
• inne środki własne placówek.

Procedury zatwierdzania zakupów różniły się w zależności od szkoły. W jednej z placówek lista tytułów — w tym „Arystoteles i Dante…", „Zostawiłeś mi tylko przeszłość" oraz „Pieśń o Achillesie" — była formalnie zatwierdzana przez Radę Rodziców. W dwóch kolejnych szkołach rodzice otrzymali spis planowanych zakupów za pośrednictwem dziennika elektronicznego, mając tym samym możliwość wyrażenia sprzeciwu. W trzech pozostałych placówkach tytuły wybrano na prośbę samych uczniów lub w wyniku szerokich konsultacji z uczniami, rodzicami i nauczycielami.

Podczas przygotowania artykułu redakcja natknęła się również na przypadki, gdy książki o tematyce LGBT pojawiały się na stronach internetowych szkół — jednak w odpowiedzi na oficjalne zapytania przedstawiciele placówek twierdzili, że były to jedynie zapowiedzi lub informacje, a pozycje nie znajdują się aktualnie w zbiorach biblioteki.

Czy w państwowej szkole da się jeszcze uciec przed tęczą?

Tematem zajęliśmy się po zgłoszeniu od czytelnika, który przesłał redakcji informacje ze stron internetowych szkół. Skala zjawiska pozostaje jednak trudna do oszacowania — nie wiadomo, czy książki o tematyce LGBT w szkolnych bibliotekach to już powszechna norma, czy wciąż margines. To tylko jedno z wielu pytań, na które brakuje dziś jednoznacznej odpowiedzi.

Z całej sytuacji wyłaniają się również inne, niepokojące kwestie. Czy rodzice chcący chronić swoje dzieci przed treściami LGBT mają przeciwko sobie nie tylko aktywistów, ale i innych rodziców — obojętnych lub wręcz przychylnych wobec obecności takich książek w szkole? A co z dziećmi, skoro część z nich sama już wnioskuje o zakup tego typu tytułów do biblioteki? To pytania, które każdy rodzic powinien sobie zadać — i na które powinien szukać odpowiedzi, zanim zrobi to za niego ktoś inny.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.