Więcej ślubów, tyle samo urodzeń - trudna i pozornie stabilna sytuacja demograficzna w kraju

dr Krzysztof Szwarc

Na podstawie najnowszych danych, opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, można wysunąć wniosek, że sytuacja demograficzna w Polsce w sierpniu bieżącego roku nie poprawiła się, ale też znacząco nie pogorszyła.

Urodzenia hamowane pandemią

Liczba urodzeń już piąty miesiąc z rzędu utrzymuje się na niemal tym samym poziomie. W sierpniu odnotowano 28 tysięcy urodzeń, to dokładnie taka sama liczba (z przyjętą dokładnością: w tysiącach z jednym miejscem po przecinku) jak w lipcu, o 0,5 tys. mniej niż w czerwcu i o 0,4 tys. więcej niż zarówno w maju, jak i w kwietniu.

Fakt, że liczba urodzeń nie zmniejszyła się w porównaniu z poprzednim miesiącem nie stanowi powodu do optymizmu. W drugiej dekadzie XXI wieku aż czterokrotnie zdarzyło się, że to właśnie w ósmym miesiącu roku urodziło się w Polsce najwięcej dzieci. Tym razem nie dość, że nie jest to więcej niż w lipcu, to jest mniej niż w czerwcu.

Najprawdopodobniej na taki stan rzeczy wpływ ma pandemia, a dokładniej druga fala zakażeń, z którą mieliśmy do czynienia jesienią ubiegłego roku, kiedy to notowano ponad 25 tys. zakażeń dziennie. Minęło 9 miesięcy od tamtego okresu i liczba urodzeń jest na relatywnie niższym poziomie niż w okresie letnim lat wcześniejszych.

Warto wspomnieć, że rok wcześniej w sierpniu odnotowano 2,5 tys. urodzeń więcej niż obecnie, dwa lata temu było to 5,2 tys. więcej, w roku 2018 6,7 tys. więcej, a w roku 2017 nawet 8,5 tys. więcej niż w tym roku.

Dlaczego spada liczba nowonarodzonych dzieci

O tym, że sytuacja w obszarze rodności jest tylko pozornie stabilna niech świadczy fakt, że po raz pierwszy od 1970 roku (a z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że również od zakończenia II wojny światowej) liczba urodzeń w sierpniu spadła poniżej 30 tys. A zdarzały się lata, i to w stosunkowo nieodległej przeszłości, gdy w ósmym miesiącu roku na świat przychodziło w naszym kraju ponad dwukrotnie więcej dzieci niż w roku bieżącym, np. w 1983 roku urodziło się 60,7 tys. osób. Jednakże wówczas było znacznie więcej potencjalnych rodziców niż obecnie. I to przede wszystkim w tej niekorzystnej strukturze ludności według wieku należy doszukiwać się głównych przyczyn spadku liczby urodzeń.

Ale nie wolno zapominać także, poza wspomnianym wpływem pandemii, o zmianie priorytetów młodych osób w porównaniu chociażby z latami 80-tymi, na co złożyła się między innymi inna sytuacja gospodarcza kraju.

Wiele wskazuje na to, że rok 2021 zakończy się najniższą w powojennej historii kraju liczbą urodzeń. Do tej pory najmniej narodzin odnotowano w roku 2003 (351,1 tys.), ale wówczas w ciągu pierwszych ośmiu miesięcy roku na świat przyszło 237,4 tys. dzieci, a więc o 15,5 tys. więcej niż w tym roku.

Wzrasta ujemny przyrost naturalny

W ślad za niekorzystną sytuacją w obszarze urodzeń podąża również zła sytuacja związana z umieralnością. I tu także można zauważyć stabilizację liczby zgonów, ale tylko pozorną. W sierpniu w Polsce zmarło 34 tys. osób, o 1 tys. więcej niż w lipcu, ale jednocześnie o 2,3 tys. mniej niż w czerwcu. Jednakże należy pamiętać o tym, że wiosną notowano rekordowe liczby zgonów (nawet 55 tys. w kwietniu), co należy wiązać przede wszystkim z trwającą wówczas trzecią falą pandemii.

Niezależnie od tego w jakim stopniu rozwijało się zjawisko umieralności to cały czas miesięczna liczba zgonów jest wyższa od liczby urodzeń w analogicznym miesiącu, co oznacza pogłębianie się ujemnego przyrostu naturalnego. W sierpniu na skutek ruchu naturalnego (urodzenia i zgony) nasz kraj stracił kolejne 6 tys. mieszkańców. W lipcu było to minus 5 tys., a łącznie od stycznia do sierpnia włącznie przyrost naturalny wynosi minus 115,7 tys., co jest absolutnym, negatywnym rekordem w ciągu pierwszych ośmiu miesięcy roku od około 75 lat.

Dla porównania: w ubiegłym roku, za analogiczny okres odnotowano minus 35,5 tys., dwa lata wcześniej minus 22,2 tys. Istnieje ryzyko, że już na podstawie danych za wrzesień różnica między liczbą urodzeń a liczbą zgonów zrówna się lub przekroczy wynik za cały rok 2020 (minus 122,1 tys.).

Znacząco więcej par na ślubnym kobiercu

Żeby nie było tylko pesymistycznie to na zakończenie iskierka optymizmu: wzrosła i to znacząco liczba ślubów. W sierpniu odnotowano 32,5 tys. nowych małżeństw, o 9 tys. więcej niż w lipcu, co w ujęciu względnym oznacza wzrost o 38%. W okresie styczeń – sierpień 2021 roku na ślubnym kobiercu stanęło łącznie 114,4 tys. par, jest to o 30 tys. więcej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego, ale jednocześnie o 6,4 tys. mniej niż w roku 2019. Należy jednak pamiętać o zakazie organizacji wesel obowiązującym przez większą część roku 2020.

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.