Dzieci wojny. Jak zrozumieć, że dziecko potrzebuje pomocy psychologicznej?

Ludmiła Jaszczenko

Od początku wojny na Ukrainie wiele dzieci było świadkami strasznych wydarzeń. Mali Ukraińcy ostro reagują na to, co dzieje się z ich krajem i rodziną, ostro reagują na stan emocjonalny swoich bliskich i zmiany w ich otoczeniu.

Sytuacje stresowe wywołują u dzieci strach i niepewność. Niektóre cierpią z powodu ciągłych nalotów i ataków rakietowych, inne były świadkami przemocy lub śmierci. Te dzieci, które wyjechały za granicę bez bliskich, cierpią z powodu długotrwałej rozłąki z rodzicami, braćmi i siostrami. Dostosowując się do warunków innych krajów odczuwają samotność i strach.

Jak zrozumieć, że dziecko potrzebuje wsparcia lub pomocy psychologicznej? Na jakie objawy powinni zwrócić uwagę bliscy?

Dzieci w różnym wieku reagują na stres w inny sposób. Jednak głównymi oznakami, że dziecko może potrzebować wsparcia psychologa może być zmęczenie, dezorientacja, dziecko może wyglądać na przestraszone i zdenerwowane. Niektóre dzieci zamykają się emocjonalnie, często płaczą, nie mają ochoty na komunikowanie się z rówieśnikami. Zachowanie dziecka może ulec zmianie – od apatycznego do pobudzonego emocjonalnie lub agresywnego. Mogą też pojawić się problemy z koncentracją. Dziecko może bać się samotności, czy zapominać, jak samodzielnie iść do toalety.

U bardzo małych dzieci można zaobserwować zaburzenia snu i odżywiania, częsty płacz lub oznaki rozchwiania emocjonalnego.

U dzieci w wieku przedszkolnym oznakami traumatycznego stresu mogą być nowe lęki, koszmary senne, moczenie nocne. Dziecko może częściej odtwarzać traumatyczne przeżycie poprzez zabawę, częściej płakać lub krzyczeć, domagać się większej uwagi dla siebie. W przedszkolu czy szkole dziecko może być bardzo wrażliwe, emocjonalne, przejawiać agresję, która ma na celu przede wszystkim samoobronę.

U dzieci w wieku szkolnym objawami stresu są zwiększony niepokój, agresywna reakcja na ostre dźwięki, problemy ze snem i koncentracją oraz obniżone wyniki w szkole.

Młodzież w okresie stresu traumatycznego ma objawy depresji, czuje się osamotniona, ma zaburzenia odżywiania i snu, odczuwa narastający niepokój, wykazuje izolację, czuje pilną potrzebę kontaktu z przyjaciółmi, których miała przed wojną.

Sposoby pomagania dzieciom dotkniętym traumą wojny i rozłąką z bliskimi

Jeśli zauważyliście zmianę w zachowaniu swojego dziecka, spróbujcie pomóc mu samodzielnie rozmową lub zaleceń psychologa. Jeśli rozumiecie, że dziecko nie nawiązuje kontaktu i pozostaje w stanie stresu, poszukajcie pomocy u specjalistów.

Z reguły psychologowie stosują metody artterapii, bajkoterapii, terapii piaskiem, metody terapii poznawczo-behawioralnej. Kontaktując się z psychologiem, otrzymacie zalecenia, jakie metody można zastosować, aby pomóc dziecku przywrócić zdrowie psychiczne.

CZYTAJ TEKST RÓWNIEŻ W JĘZYKU UKRAIŃSKIM

Zdjęcie: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.