Zwalczanie treści patologicznych w internecie

Z tym, że internet zawładnął nami niepodzielnie trudno dyskutować. Dzisiejszy świat nie może funkcjonować i rozwijać są bez narzędzi elektronicznych pozwalających na szybki dostęp oraz wymianę informacji. Sieć internetowa ma wiele niewątpliwych zalet, ale niesie też mnóstwo zagrożeń, o czym wielokrotnie pisaliśmy na łamach PFR. Z tymi zagrożeniami można sobie coraz lepiej radzić. Udowadniają to takie kraje jak Francja, gdzie walka z tzw. patotreściami jest zdecydowana i mocno rozwinięta.

Francuzi walczą z patotreściami

W jaki sposób Francja stara się ograniczać destruktywny wpływ niepożądanych treści w sieci internetowej opisuje raport „Sposoby walki z patotreściami w Internecie na przykładzie Francji" autorstwa dr Szymona Bachrynowskiego.

Po pierwsze definiuje on precyzyjnie czym są owe szkodliwe w Internecie, nazwane przez autora „patotreściami". Uważa, że są to materiały, które mogą wywołać negatywne emocje u odbiorcy, destrukcyjnie wpływać na rozwój emocjonalny, poznawczy i społeczny, przede wszystkich dzieci oraz młodzieży. Treści te promują niebezpieczne zachowania i dlatego są nieodpowiednie dla młodego odbiorcy.

Zaliczają się do nich przede wszystkim:

- treści obrazujące przemoc, obrażenia fizyczne bądź śmierć, np. zdjęcia/filmy prezentujące ofiary wypadków, okrucieństwo wobec zwierząt;
- treści nawołujące do samookaleczeń, samobójstw, zachowań szkodliwych dla zdrowia (np. restrykcyjne diety), czy materiały promujące zażywanie niebezpiecznych substancji (np. narkotyków); Treści dyskryminacyjne, promujące wrogość, a nawet nienawiść;
- treści pornograficzne dostępne bez żadnego ostrzeżenia, w tym materiały prezentujące relacje seksualne z wykorzystaniem przemocy, nietypowe i dewiacyjne zachowania seksualne, a także materiały prezentujące seksualne wykorzystywanie dzieci;
- fałszywe wiadomości (tzw. fake news), często o charakterze sensacyjnym, publikowane w mediach w celu zmanipulowania i wprowadzenia odbiorcy w błąd dla osiągnięcia korzyści, np. finansowych, politycznych;
- patostreamy, czyli relacje na żywo w sieci prezentujące zachowania określane i postrzegane jako patologiczne. Są to np. relacje z libacji alkoholowych, zażywania narkotyków, materiały prezentujące agresywne zachowania, wyzwiska, bójki.

Sposoby korzystania z internetu bardzo dynamicznie się zmieniają się, technologie cyfrowe ewoluują, pojawiają się nowe trendy, inne możliwości, a za tym kolejne wyzwania, niebezpieczne zachowania i nowe szkodliwe materiały.

Walka z hejtem

Wielkim wyzwaniem przed mediami cyfrowymi są zjawiska takie jak hejt internetowy, fałszywe wiadomości i dezinformacja (fake news).

Jeszcze kilka lat temu nikt nie mówił o tzw. fake newsach, patostreamach, czy internetowych challengeach. Hejt (online hate speech), czy też jak czasami wskazuje się „pogarda" jest zjawiskiem typowym dla Internetu. W największym stopniu – jak podaje dr S. Bachrynowski ujawnia się na Twitterze czy forach Internetowych. Ma podłoże polityczne (walka z przeciwnikami) i psychologiczne (rozładowanie emocji), poza tym Internet umożliwia zachowanie anonimowości, a więc także poczuciu pełnej bezkarności, stąd walka z tym zjawiskiem jest bardzo trudna.

Specjaliści od Internetu dowodzą, że najlepszą metodą jest kasowanie z Internetu wpisów hejtujacych, czym dzisiaj zajmują się już wyspecjalizowane firmy.

Destrukcyjna pornografia w sieci

Pornografia i inne treści o charakterze seksualnym mają szkodliwy wpływ na dzieci i młodzież. Wyniki badań potwierdzają, że kontakt z takimi treściami często kształtuje fałszywe poglądy na sferę seksualności i stanowi wypaczoną edukację seksualną.

Prawo różnych krajów w różny sposób ogranicza dostęp do treści pornograficznych ze względu na ich bezprawność, jak np. pornografia dziecięcia lub, zabroniona w niektórych państwach członkowskich UE, pornografia ekstremalna. Ograniczenia dostępu wprowadzane są także ze względu na ochronę małoletnich, przede wszystkim poprzez różnego rodzaju systemy weryfikacji wieku użytkowników lub tzw. blokady rodzicielskie (parental control).

Sposoby radzenia sobie z treściami szkodliwymi w Internecie we Francji

Francja ma rozwinięty sposób radzenia sobie z treściami niepożądanymi i szkodliwymi oraz część z tych treści (jak pornografia ekstremalna) jest ścigana z urzędu z mocy prawa. Bardzo poważnie Republika Francuska podchodzi do zagrożenie płynących dla dzieci ze strony Internetów i przestępców działających online na szkodę małoletni. Od wielu lat prowadzi się programy centralne na temat zwiększenia świadomości zagrożeń dla dzieci w Internecie.

Kodeks karny francuski (Code Penal) przewiduje następujące kary za przestępstwa związane z nieletnimi i podstępnym użyciem komputera przez dorosłego wobec dzieci:

• zaostrzenie kary w przypadku udowodnienia korupcji lub próby korupcji małoletniego. Jeśli to przestępstwo jest zwykle karane pięcioletnim pozbawieniem wolności i grzywną w wysokości 75 000 euro. Kary te są zaostrzane do siedmiu lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 100 000 euro, gdy małoletni kontaktował się ze sprawcą przez Internet;

• kodeks karny stanowi, że złożenie przez osobę pełnoletnią oświadczeń seksualnych małoletniemu w wieku lat 15 lub osobie przedstawiającej się jako taka przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, takich jak Internet, podlega karze dwa lata więzienia i grzywna w wysokości 30 000 euro;

• kara pięciu lat więzienia i grzywnę w wysokości 75 000 euro za nagrywanie lub rozpowszechnianie obrazów z pornografią dziecięcą. „Kary są podwyższone do siedmiu lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 100 000 euro, gdy została wykorzystana do rozpowszechniania wizerunku lub przedstawienia małoletniego w nieokreślonym kręgu odbiorców, sieci komunikacji elektronicznej";

• kryminalizuje się rozpowszechnianie wizerunku lub reprezentacji małoletniego o charakterze pornograficznym, a także oglądanie lub postrzeganie przekazu pornograficznego przez małoletniego. Tekst precyzuje, że „fakt wytwarzania, transportu, rozpowszechniania w jakikolwiek sposób i bez względu na środek przekazu o charakterze brutalnym, pornograficznym lub poważnie naruszającym godność człowieka lub handel takim przesłaniem jest ukarany karą 3 lat pozbawienia wolności i grzywną w wysokości 75 000 euro, jeśli taka wiadomość może zostać zauważona lub odebrana przez nieletniego".

Wolność ma swoje granice

Ograniczenia dostępu do pornografii we Francji są możliwe tylko w przypadku pornografii dziecięcej. Zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie gospodarki cyfrowej, która jest zgodna z unijną dyrektywą o handlu elektronicznym, komunikacja i przesyłanie danych w Internecie jest co do zasady wolne i nieograniczone prawnie, a podmioty świadczące usługi drogą elektroniczną nie mogą być pociągnięte do odpowiedzialności w zakresie udostępnianych treści. Jednak zgodnie z art. 1 ustawy wolność ta może jednak zostać ograniczona ze względu na ochronę porządku publicznego, godności osoby ludzkiej oraz ochronę małoletnich.

Prawo francuskie przewiduje, że dostawca usług internetowych, w szczególności usług przesyłania i utrwalania obrazów, dźwięków, komunikatów, tekstów i innych informacji po uzyskaniu informacji o bezprawnym charakterze udostępnianych treści są zobowiązani do natychmiastowego usunięcia danych lub uniemożliwienia do nich dostępu.

Kary za wytwarzanie i rozpowszechnianie pornografii dziecięcej

Zgodnie z francuskim kodeksem karnym wytwarzanie, nagrywanie oraz rozpowszechnianie pornografii dziecięcej podlega karze 5 lat pozbawienia wolności oraz grzywnie w wysokości 75 tys. euro. Wyższym sankcjom, tj. karze 7 lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 100 tys. euro, podlega rozpowszechnianie pornografii dziecięcej w sieci, w sytuacji gdy adresat nie jest zdefiniowany.

Karalne jest również posiadanie pornografii dziecięcej i korzystanie z usług stron internetowych, które ją rozpowszechniają. Za takie przestępstwo grozi kara 2 lat pozbawienia wolności i 30 tys. euro grzywny. Usiłowanie popełnienia któregokolwiek z wymienionych przestępstw podlega takiej samej karze jak jego sprawstwo.

Ponadto, francuski kodeks karny przewiduje ochronę małoletnich przed potencjalnie szkodliwymi dla nich treściami. Karalne jest wytwarzanie i rozpowszechnianie treści o charakterze pornograficznym, naruszających godność ludzką lub zawierających przemoc, jeżeli mogły one zostać zauważone lub przyswojone przez małoletniego. Przestępstwo to jest zagrożone karą 3 lat pozbawienia wolności i grzywny w wysokości 75 tys. euro.

Blokowanie i usuwanie stron internetowych z dziecięcą pornografią

Od 2015 r. we Francji możliwe jest blokowanie i usuwanie stron internetowych zawierających pornografię dziecięcą oraz treści propagujące terroryzm. Tworzone są tzw. czarne listy stron zawierających bezprawne treści, a organem administracyjnym uprawnionym do takiego działania jest Centralne Biuro ds. Zwalczania Przestępstw Technologii Informacyjnej i Komunikacji. Biuro samodzielnie zajmuje się monitorowaniem treści w Internecie, jednakże może również korzystać ze zgłoszeń internautów przez platformę PHAROS12, znajdującą się na stronie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Internauci we Francji mogą zgłaszać nielegalne treści i zachowania w Internecie za pośrednictwem dedykowanego portalu opracowanego dla Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Wnioski dla Polski

W Polsce jeśli chodzi o cyberprzestępczość (stricte nie zawsze związaną tylko z przestępstwami wobec małoletnich). W strukturze Komendy Głównej Policji w 2016 r. utworzone zostało Biuro do Walki z Cyberprzestępczością. Instytucja ta realizuje zadania związane z tworzeniem warunków do efektywnego wykrywania sprawców przestępstw popełnionych przy użyciu nowoczesnych technologii teleinformatycznych.

Zwalczaniem przestępstw związanych z cyberprzestrzenią zajmują się także sądy powszechne. W sądach karnych osądza się osoby popełniające cyberprzestępstwa (oszustwa, wyłudzenia, zniszczenie lub wyłudzenie danych, osiąganie nielegalnych korzyści majątkowych itp.). Natomiast sądy cywilne orzekają o odpowiedzialności cywilnej za działania w cyberprzestrzeni, które naruszają dobra osobiste.

Kluczową zmianą, która można wprowadzić jest wprowadzenie do szkół większej ilości szkoleń dotyczących świadomości zagrożeń płynących z sieci Internet, chodzi zarówno o uświadomienie nauczycieli (we Francji nauczyciel obowiązany jest zgłaszać wszelką aktywności ucznia online, która w jego opinii rzutuje na jakość nauki albo jego bezpieczeństwo), jak i rodziców i uczniów – że Internet jest korzystny dla nauki i zdobywania wiedzy, ale niestety przez sieć World Wide Web odbywa się wiele przestępstw.

Z socjalizacyjnego punktu widzenia, takie szkolenia miałby podwójny sens. Po pierwsze – uczulały na temat zagrożeń dla małoletnich, po drugie poprawiały być komunikację w triadzie nauczyciel – uczeń – rodzic.

Opracowanie „Sposoby walki z patotreściami w Internecie na przykładzie Francji" autorstwa dr Szymon Bachrynowskiego zostało przygotowane w ramach projektu: „Efektywne prawo w efektywnym państwie. Uwarunkowania lokalne w kontekście globalnym, wobec wyzwań XXI w. w walce z przestępczością" i sfinansowane ze środków Funduszu Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości.

Oprac.: wit
Źródło: Fundacja Instytut Prawa Ustrojowego
Zdjęcia: Pixabay.com, Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.