B. Nowacka omija prezydenckie weto. Co konkretnie podpisała w rozporządzeniach minister edukacji?

11 marca 2026 r. minister edukacji Barbara Nowacka podpisała rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej wraz ze zmianami w ramowych planach nauczania. W szkołach pojawia się też obowiązkowo tydzień projektowy, a kanon lektur niemal przestaje istnieć. Pierwsze zmiany wchodzą w życie już od września 2026 roku. Zmiany dotkną też przedszkole. Co to oznacza dla dzieci, rodziców i nauczycieli?

11 marca 2026 r. minister edukacji Barbara Nowacka podpisała rozporządzenia, które wprowadzają nowe podstawy programowe oraz zmieniają ramowy plan nauczania dla szkoły podstawowej. To jedna z najważniejszych zmian systemowych w ostatnich latach. Obejmuje zarówno przedszkole, jak i kształcenie ogólne w szkole podstawowej. W połowie grudnia Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę, mającą być fundamentem planowanych przez Barbarę Nowacką zmian pod nazwą "Kompas Jutra. Reforma 26". Po odmowie podpisania aktu przez głowę państwa minister edukacji zapowiedziała, że reformę i tak wdroży - rozporządzeniami. Podpisała już pierwsze z nich. Zostały skierowane do publikacji i mają obowiązywać od 1 września 2026 r. dla klas I i IV szkoły podstawowej. Pełne wdrożenie zmian – zgodnie z przedstawionym przez MEN harmonogramem – nastąpi etapowo i każdy nowy rocznik zacznie naukę na nowych wytycznych od 1 września 2027 r.

Zmiany dotyczą nie tylko podstawy programowej kształcenia ogólnego dla klas I–VIII, ale też nowych zapisów dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Dlatego wprowadzono aktualizację programową dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

Zmieniają się podstawy programowe dla przedszkoli i szkół, a także ramowe plany nauczania dla publicznych szkół. To oznacza, że zmiany obejmują wszystkie dokumenty określające sposób organizacji zajęć oraz treści nauczania.

Jak podkreśla kierownictwo ministerstwa, nowa podstawa programowa została opisana językiem efektów uczenia się, doświadczeń edukacyjnych, kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości.

Jak podkreśla ekspertka oświatowa Jolanta Dobrzyńska to typowe kierunki w tzw. kształceniu robotniczym. Nie trzeba rozumieć, jak działa świat, ale trzeba nauczyć się wykonywać czynności, które zleca ktoś inny. Kształcenie ogólne na wysokim poziomie ma być w Polsce wygaszane.

Szkoły dla elit będą funkcjonować za zaporą wysokiego czesnego poza Polską i raczej nie będą dostępne dla polskich uczniów.

Kliknij zdjęcie i posłuchaj oceny ekspertki oświatowej Jolanty Dobrzyńskiej.

Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego i szkoły podstawowej

Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego obejmuje cele wychowania przedszkolnego, osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego i szkoły podstawowej. Pod tym technokratycznym i biurokratycznym nazewnictwem kryje się to, co nasze dzieci powinny wiedzieć i umieć po ukończeniu danego etapu edukacyjnego.

W komunikacie na stronie internetowej resort edukacji podaje, że nowa podstawa programowa dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego ma zminimalizować kontakt dzieci z narzędziami ekranowymi. Nauczyciele mają ograniczać ich używanie wyłącznie do celów dydaktycznych, choć priorytetem ma być higiena cyfrowa wspierająca rozwój dzieci. Nowością mają być też doświadczenia edukacyjne.

Nowa podstawa programowa dla szkoły podstawowej – co się zmienia?

Jednym z kluczowych elementów zmian jest rozporządzenie w sprawie podstaw programowych i ramowych planów nauczania.

W klasach I-III dokument ma mieć, według resortu edukacji, charakter zintegrowany. Podzielona została wyraźną strukturą wyróżniającą trzy obszary. Są to kompetencje fundamentalne, kompetencje przekrojowe i sprawczość. Fundamentalne podzielić można na językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe. Natomiast kompetencje przekrojowe to rozwiązywanie problemów, współpraca i dbanie o innych, myślenie krytyczne oraz kreatywne, dbanie o siebie i kierowanie sobą). (Nasz wywiad na temat myślenia krytycznego i pedagogiki krytycznej jest dostępny TUTAJ) Sprawczość jest definiowana jako zdolność ucznia do świadomego wpływania na otoczenie z uwzględnieniem konsekwencji swoich wyborów i decyzji.

Eksperci edukacyjni z Koalicji na Rzecz Ocalenia Polskiej Szkoły wskazują, że wiele zmian dotyka zwłaszcza tych treści i przedmiotów, które wspomagają budowanie tożsamości ucznia. Na przykład w klasach IV-VI zlikwidowano kanon lektur, pozostawiając jedynie trzy dłuższe pozycje „Dziady" cz. II, „Balladynę" i „Kamienie na szaniec".

Teraz wyznacznikiem budowana tożsamości uczniów ma być nie tradycja narodowa, ale wpływ na klimat.

Zmiany dotykają też przedmiotów ścisłych likwidując biologię, geografię i częściowo chemię i fizykę, wprowadzając do VI klasy włącznie jeden przedmiot - przyrodę.

W podstawie programowej dla szkoły podstawowej ministerialne dokumenty wskazują konkretne treści nauczania, które zostały przypisane do sześciu modułów tematycznych.:

• moduł bezpieczeństwo i obrona;
• moduł medialny;
• moduł filozoficzny;
• moduł ekonomiczno-finansowy;
• moduł klimatyczny;
• moduł kultura.

W przypadku części przedmiotów zostały przewidziane również wymagania do wyboru, których celem jest wzbogacenie wiedzy uczniów – o tym, jakie wymaganie do wyboru jest realizowane w ramach danych zajęć edukacyjnych decyduje nauczyciel. Nie będą one obowiązywały na egzaminie ósmoklasisty.

Jakie zmiany w ramowych planach nauczana dla publicznych szkół?

Minister Nowacka podpisała też rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania. Ramowe plany nauczania stworzone dla szkoły podstawowej określają liczbę godzin poszczególnych przedmiotów, strukturę tygodnia nauki, możliwość wprowadzania nowych form pracy.

Wśród zmian pojawia się m.in. tydzień projektowy, który ma być realizowany w toku nauczania. To rozwiązanie ma – według ministerstwa – rozwijać kompetencje praktyczne i współpracę w grupie.

Zdaniem związkowców i ekspertów pedagogicznych tego typu obowiązek narusza zapisy ustawy Prawo Oświatowe, a także Kartę Nauczyciela, który powinien mieć swobodę w doborze metod i form pracy.

Podstawa programowa w zakresie edukacji zdrowotnej i wychowania fizycznego zawarta w nowym rozporządzeniu pozostała niezmieniona w stosunku do tej, która obowiązuje już w szkole podstawowej od roku szkolnego 2025/2026.

Nowa podstawa programowa dla uczniów - opinia KROPS

Całość zmian krytycznie podsumowuje Koalicja na Rzecz Ocalenia Polskiej Szkoły. Na ich stronie internetowej czytamy:

"Ministerstwo Edukacji dąży do obniżenia poziomu polskich uczniów, pozbawienia ich poczucia przynależności narodowej, a jako priorytet Reformy26. Kompas Jutra na swoich oficjalnych stronach wskazuje nie wiedzę czy nabywanie umiejętności, a dobrostan. Ponadto kolejny raz min. Nowacka łamie prawo. Jesteśmy oburzeni działaniami, które podejmuje resort oświaty, depcząc Prawo oświatowe, Kartę Nauczyciela i dobro uczniów oraz Rzeczpospolitej."

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.