Dane uczniów są bezpieczne? Jak wygląda ochrona danych osobowych w edukacji?

Kto ma dostęp do danych Twojego dziecka i na jakich zasadach szkoły oraz kuratoria mogą je udostępniać innym podmiotom? To pytanie zadaje sobie coraz więcej rodziców — szczególnie w kontekście trwającej dyskusji o ocenie funkcjonalnej w polskich szkołach.

Ocena funkcjonalna i ochrona prywatności uczniów

W ostatnich tygodniach wiele mówi się o tym, jakie dane o uczniach zbierają szkoły, jak je przetwarzają i komu mogą je udostępniać. Dyskusja ta nabrała szczególnego znaczenia w kontekście wprowadzenia do szkół tzw. oceny funkcjonalnej — procedury obserwacji dzieci na potrzeby wystawienia opinii lub orzeczenia z poradni psychologiczno-pedagogicznej, będącej jednocześnie elementem edukacji włączającej. O ocenie funkcjonalnej pisaliśmy na naszym portalu przy okazji medialnych doniesień o objęciu tą procedurą wszystkich uczniów, a także gdy weryfikowaliśmy te informacje w Ministerstwie Edukacji Narodowej.

Wielu rodziców, pedagogów i prawników podnosi zarzut, że tak szczegółowa obserwacja dzieci narusza kilka przepisów prawa — od prawa do prywatności zaczynając, a na konstytucyjnej ochronie miru domowego kończąc. Najwięcej zastrzeżeń budzi Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej, który służy do stworzenia raportu podsumowującego obserwację funkcjonalną. Znajduje się w nim dział dotyczący „życia domowego" ucznia, gdzie rodzice i nauczyciele proszeni są o odpowiedź na dwa pytania: jak uczeń angażuje się w obowiązki domowe i czy utrzymuje wokół siebie porządek.

Komu szkoły i kuratoria mogą przekazywać dane uczniów?

Jak dane uczniów są zbierane, przechowywane i — co najważniejsze — komu podmioty administracji publicznej odpowiedzialne za edukację mogą je udostępniać? Redakcja Polskiego Forum Rodziców skierowała w tej sprawie pytania do kilku kuratoriów oświaty. Kuratoria, jako organy nadzorujące pracę szkół, mają dostęp do danych niezbędnych do realizacji swoich zadań, przy jednoczesnym zapewnieniu ich bezpieczeństwa.

Kuratoria podkreślają, że przetwarzają dane osobowe uczniów wyłącznie w zakresie niezbędnym do realizacji zadań wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności przepisów prawa oświatowego. Dotyczy to realizacji ustawowych zadań z zakresu nadzoru pedagogicznego, prowadzenia postępowań administracyjnych oraz rozpatrywania skarg i wniosków.

„W określonych sytuacjach Kuratorium Oświaty w Rzeszowie może przetwarzać dane dotyczące przebiegu nauki ucznia, a gdy wymaga tego charakter sprawy — dane dotyczące zdrowia lub sytuacji ucznia." — Katarzyna Kwiatanowska-Rodkiewicz, Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Aleksandra Dyla, Śląski Kurator Oświaty, za pośrednictwem Inspektora Ochrony Danych, powołuje się na przepisy o ochronie danych osobowych zawarte w ustawie RODO.

„Dane uczniów przetwarzane przez Kuratorium Oświaty w Katowicach przechowywane są zgodnie z postanowieniami Polityki Bezpieczeństwa Ochrony Danych Osobowych Kuratorium Oświaty w Katowicach i archiwizowane zgodnie z przepisami prawa. W przypadku przetwarzania danych osobowych z art. 6 ust. 1 lit. a RODO, dane osobowe uczniów są usuwane po osiągnięciu celu przetwarzania." — Aleksandra Dyla, Śląski Kurator Oświaty

Zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do dostępu

Udostępnianie danych zgromadzonych przez kuratoria jest możliwe tylko w ściśle określonych sytuacjach. Jak podkreśla Katarzyna Kwiatanowska-Rodkiewicz z Kuratorium Oświaty w Rzeszowie, szkoły i kuratoria mogą udostępniać dane osobowe ucznia — informacje o postępach w nauce, zachowaniu czy zdrowiu — wyłącznie podmiotom, wobec których istnieje podstawa prawna do takiego udostępnienia oraz gdy jest to niezbędne do realizacji określonego celu publicznego lub obowiązku ustawowego. Udostępnienie odbywa się tylko na wniosek lub instytucjom posiadającym stosowną delegację ustawową:

1. rodzicom lub opiekunom prawnym — w celu realizacji ich prawa do informacji o dziecku oraz wspierania procesu wychowawczego i edukacyjnego,
2. nauczycielom i upoważnionym pracownikom szkoły — w zakresie niezbędnym do realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz zapewnienia bezpieczeństwa uczniów,
3. organom nadzoru pedagogicznego (m.in. kuratoriom oświaty) oraz innym uprawnionym organom administracji publicznej — w związku z realizacją zadań nadzorczych, kontrolnych oraz prowadzeniem postępowań administracyjnych,
4. poradniom psychologiczno-pedagogicznym oraz podmiotom wspierającym ucznia — w celu diagnozy, wydawania opinii i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także podmiotom wykonującym działalność leczniczą — w zakresie niezbędnym do zapewnienia opieki zdrowotnej i bezpieczeństwa ucznia,
5. sądom, organom ścigania oraz jednostkom pomocy społecznej — w przypadkach wynikających z przepisów prawa, w szczególności w celu ochrony dobra dziecka lub prowadzenia postępowań.

„Udostępnianie danych osobowych jest formą ich przetwarzania i wymaga ścisłego przestrzegania przepisów o ochronie danych osobowych. Udostępnienie jest legalne, gdy istnieje podstawa prawna — zgoda osoby, przepis prawa lub uzasadniony interes." — Katarzyna Kwiatanowska-Rodkiewicz, Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Szkoły jako odrębni administratorzy danych

Szkoły, jako odrębni administratorzy danych osobowych, przetwarzają dane uczniów w związku z realizacją zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Dane uczniów gromadzone są zgodnie z dokumentacją szkolną prowadzoną na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji. Tym samym kuratoria nie odpowiadają za to, jak, komu i kiedy szkoły mogą udostępniać dane uczniów.

Kuratorium Oświaty w Rzeszowie informuje ponadto, że nie toczą się obecnie żadne prace nad przepisami mającymi na celu zmianę opisanych powyżej regulacji.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.