Od tego roku szkolnego podstawa programowa przedmiotu Edukacja dla bezpieczeństwa obejmuje praktyczną naukę strzelania dla wszystkich uczniów szkół ponadpodstawowych. Zakres nauczania EdB został zmieniony w 2022 roku, kiedy w program wpisano obowiązkowe szkolenie strzeleckie. Skończył się właśnie dwuletni okres przejściowy, jaki szkoły dostały na przygotowanie się do zmian. Sprawdziliśmy, czy w polskich szkołach nauczanie edukacji dla bezpieczeństwa jest możliwe? Czy wszystkie placówki są gotowe realizować nowe cele kształcenia, aby jak chcieli pomysłodawcy zmian, każdy uczeń powyżej 15 roku życia miał szansę w ramach EdB oddać przynajmniej jeden strzał z broni?

Jako rodzice pamiętamy przedmiot przysposobienie obronne. Do dziś mam w pamięci zajęcia z pierwszej pomocy na fantomach, wywołujące śmiech całej klasy czy przymierzanie maski gazowej po kolei przez 30 uczniów. Dziś nie ma już PO, a w klasach ósmych oraz pierwszych klasach szkół średnich wiedzę z zakresu szeroko pojętej obrony cywilnej zdobywa się podczas lekcji edukacja dla bezpieczeństwa. Jest to przedmiot obowiązkowy. Dla starszych i młodszych uczniów MEN przewidział naukę nowego przedmiotu w wymiarze jednej lekcji tygodniowo. Od dnia, kiedy edukacja dla bezpieczeństwa została wprowadzona do szkół, rodzi wiele pytań i trudności. Jednym z głównych jej zadań była nauka podstaw obronności i działań w sytuacjach kryzysowych, takich jak różnego rodzaju katastrofy.

Realne zagrożenie wojną - elementy przysposobienia obronnego nie wystarczą

Rozporządzenie w sprawie podstawy programowej EdB, obowiązującej od 2018 roku wprowadzono we wrześniu 2022 roku. Jak uzasadniał ówczesny minister edukacji Przemysław Czarnek – nowe wytyczne były odpowiedzią na realne zagrożenie wojną, związane z atakiem Rosji na Ukrainę. Wtedy też w programie znalazło się kształtowanie umiejętności z zakresu obronności czyli szkolenie strzeleckie – zmiana najtrudniejsza organizacyjnie dla szkół. Stąd dwuletni okres przejściowy, który skończył się z wrześniem tego roku. Szkoły, które w momencie wprowadzenia zmian programowych nie miały w swoim powiecie dostępu do strzelnic, nie musiały realizować ćwiczeń praktycznych przez ostatnie dwa lata. Jednak od tego roku szkolnego szkolenie strzeleckie jest już obowiązkowe.

Zakres nauczania w zależności od wieku: młodsi - teoria, starsi - broń do ręki

Według zaleceń MEN uczniowie szkół średnich mają zostać przeszkoleni z podstaw strzelania z wykorzystaniem bezpiecznych narządzi do ćwiczeń, takich jak np. broń kulowa, pneumatyczna, repliki broni strzeleckiej (ASG), strzelnice wirtualne albo laserowe. Uczniowie klas VIII szkoły podstawowej są przygotowywani teoretycznie do takiego szkolenia - powinni poznać postawy strzeleckie, a także sposób umiejętnego i bezpiecznego obchodzenia się z bronią. Strzały będą mogli oddać dopiero rok później, już w szkole ponadpodstawowej. Wtedy też mają nauczyć się składania i rozkładania broni.

Nauczanie edukacji dla bezpieczeństwa w rękach samorządów

Wraz ze zmianą programową i dodatkowymi zajęciami pojawiły się pytania – gdzie zorganizować szkolenia strzeleckie, kto ma odpowiednie przygotowanie pedagogiczne i kto za to zapłaci?

Zajęcia strzeleckie mogą być realizowane przy użyciu środków własnych szkoły, jak również przez wykorzystanie strzelnic klasycznych, strzelnic wirtualnych i laserowych znajdujących się w posiadaniu jednostek samorządu terytorialnego oraz innych podmiotów

- czytamy w rozporządzeniu.

Jednak niewiele szkół dysponowało do tej pory własnymi strzelnicami, były to przede wszystkim placówki sprofilowane wojskowo czy z klasami mundurowymi. Obowiązek zapewnienia warunków do realizacji szkolenia strzeleckiego podczas zajęć ze strzelectwa spoczywa na organach prowadzących szkoły i placówki, czyli głównie na samorządach.

Edukacja dla bezpieczeństwa – MON dofinansowuje projekty

Wrocławski magistrat wziął sprawy w swoje ręce i zakupił cztery wirtualne przenośne strzelnice, z których będzie mogło korzystać blisko 30 szkół. Koszt inwestycji to prawie 150 tys. zł. Co w sytuacji, gdy samorządu nie stać na taki wydatek? Tu z pomocą przychodzi Ministerstwo Obrony Narodowej, przeprowadzając od 2019 roku coroczny konkurs ofert ,,Strzelnica w powiecie". Projekt ten zakłada dofinansowanie budowy, remontu i wyposażenia strzelnic wirtualnych, pneumatycznych oraz klasycznych. Gminy, powiaty i województwa mogą się starać o dofinansowanie w wysokości do 300 tys. zł. Żeby skorzystać z programu, jednostki samorządu terytorialnego zobowiązane są do wyłożenia z własnej kieszeni pieniędzy, które pokryją 20 procent inwestycji.

Do końca 2023 roku w ramach programu MON powstało w powiatach 315 strzelnic, w tym 288 strzelnic wirtualnych, 22 strzelnice pneumatyczne i 5 strzelnic klasycznych. Kolejne inwestycje są w toku. Pierwszeństwo w konkursie mają powiaty, w których nie ma jeszcze strzelnic

– powiedziała nam mjr. Renata Mycio, rzecznik prasowy ministerstwa.

Kilka tygodni temu jedna z takich inwestycji została ukończona w Jankowicach w gminie Świerklany. W tamtejszej Szkole Podstawowej po czterech miesiącach prac działa już wirtualna strzelnica, z której zaczęli korzystać uczniowie trzech szkół w gminie oraz mieszkańcy. Całkowity koszt przedsięwzięcia - remont pomieszczenia w szkole, zakup sprzętu i szkolenie instruktora, wyniósł niemal 231 tysięcy złotych, z czego 184 tysiące złotych pochodziły z dotacji ministerstwa, a resztę pokryła gmina.

Podstawa programowa w wirtualnej rzeczywistości

Wiele placówek korzysta z pomocy Akademickiego Klubu Sportowego, który od ubiegłego roku realizuje Program Upowszechniania Strzelectwa, prowadząc zajęcia ze strzelania z wykorzystaniem replik broni typu ASG (air soft gun).

Zaprosiło nas już 1000 szkół z całej Polski, a przeszkolonych uczniów można liczyć w dziesiątkach tysięcy

- mówi Piotr Żebrowski, koordynator projektu PUS.

Do przeprowadzenia zajęć potrzebujemy tylko ściany, ciemnego pomieszczenia i dostępu do prądu. Wykwalifikowani instruktorzy strzelectwa przywożą ze sobą 4 repliki broni długiej i 2 krótkiej. Wcześniej wysyłamy do każdej klasy film instruktażowy

- dodaje.

Zajęcia organizowane przez AZS są bezpłatne - finansuje je Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej, którego dysponentem jest Minister Sportu i Turystyki. Pokrywają się z podstawą programową EdB, więc nic dziwnego, że szkoły z całej Polski zgłaszają swoje zainteresowanie tym szkoleniem.

Kuratorium wspiera – szkolą się uczniowie i nauczyciele

W województwie świętokrzyskim do pomocy szkołom włączyło się Kuratorium Oświaty w Kielcach.

Już w 2022 roku nawiązaliśmy współpracę ze Stowarzyszeniem "Passa" w ramach projektu „My młode pokolenie Tobie Ojczyzno!!! Szkolenia pro obronne dla uczniów świętokrzyskich placówek oświatowych". Dzięki temu projektowi szkolenie strzeleckie na strzelnicach wirtualnych przeszło 5303 uczniów oraz 220 nauczycieli z woj. świętokrzyskiego. I w tym roku wesprzemy szkoły w organizacji szkoleń strzeleckich

- zapewnia Grażyna Dekiel, świętokrzyski wicekurator oświaty.

Pasjonaci mają łatwiej - w zajęciach EdB pomagają im zaprzyjaźnione kluby

Są też szkoły radzące sobie samodzielnie, korzystając z własnych pomysłów. W II LO w Koninie działa Szkolna Grupa Rekonstrukcji Historycznej i dla jej członków kontakt z bronią nie jest nowością. Szkolenia w ramach EdB odbywają się na zaprzyjaźnionej ze szkołą strzelnicy Ligi Obrony Kraju w Potażnikach, a przeprowadzają je instruktorzy z Klubu Strzeleckiego Muszkieter i Klubu Żołnierzy Rezerwy LOK.

Organizujemy wyjazdy na strzelnice w niedużych grupach, około 15-osobowych, dzięki czemu uczniowie mają więcej czasu na praktyczne szkolenie. Mimo że nasz nauczyciel ma odpowiednie przeszkolenie, oddaje prowadzenie zajęć profesjonalistom

- tłumaczy Małgorzata Koziarska-Sip, dyrektor szkoły.

Nowy zakres nauczania objął również nauczycieli

Kto jest gotowy do nauczania tego przedmiotu? Dotychczasowi nauczyciele mogą uczyć edb tak jak wcześniej, a do szkoleń strzeleckich zaprosić profesjonalistów. Mają też możliwość poszerzenia swoich umiejętności - nie potrzebna tu studiów podyplomowych. Szkolenia przygotowujące do prowadzenia zajęć strzeleckich mają w ofercie publiczne ośrodki doskonalenia nauczycieli. Toruńskie VIII LO sfinansowało taki kurs dla swojego nauczyciela, a o przygotowanie strzelnic zadbało miasto. Jeśli szkoła ma już odpowiednio wykwalifikowaną kadrę i korzysta z miejskiej strzelnicy, jak np. warszawskie LO „Staszic", wówczas nie ponosi żadnych kosztów wdrożenia zmian w podstawie programowej.

Nikt się nie zgłosił po pomoc do kuratoriów

Dyrektorzy szkół i placówek nie sygnalizowali problemów związanych wdrożeniem zmian, co pozwala wnioskować o ich dobrym przygotowaniu w tym zakresie

- uważa Joanna Raźniewska, szefowa opolskiego kuratorium.

Podobne informacje otrzymaliśmy od innych kuratoriów z całej Polski. Co w przypadku, gdyby jednak obowiązkowy program nie był wypełniany?

Bezpośredni nadzór nad realizacją zadań w szkole sprawuje dyrektor. Nadzór nad skutecznością realizacji tych zadań mają wizytatorzy kuratorium oświaty, którzy mogą wydawać dyrektorom szkół zalecenia wraz z terminem ich realizacji

- mówi Jolanta Weronika Skrzypczyńska, warmińsko–mazurski kurator oświaty.

Przysposobienie obronne w nowej odsłonie

Przedmiot EdB został wprowadzony od 1 września 2009 roku, a od września 2018 roku całkowicie zastąpił PO, choć program ciągle zawiera elementy przysposobienia obronnego. W ramach EdB uczniowie zdobywają nie tylko teoretyczną wiedzę. Program nauczania kładzie duży nacisk na nauczeniu uczniów do właściwego zachowania i odpowiednich reakcji w sytuacjach stwarzających zagrożenie dla zdrowia i życia, w tym katastrof i wypadków masowych oraz działań w sytuacjach nadzwyczajnych, a także ocenę bezpieczeństwa miejsca zdarzenia. Obejmuje treści kształcenia z zakresu bezpieczeństwa państwa. Uczniowie zdobywają wiedzą na temat organizacji działań ratowniczych, udzielania pierwszej pomocy i edukacji obronnej w sytuacji zagrożenia życia.

Wprowadzone od 1 września 2022 r. nowe treści nauczania dotyczą, poza szkoleniem strzeleckim: reagowania w sytuacji zagrożenia działaniami wojennymi (tzw. survival, w tym miejsca schronienia), zasad pierwszej pomocy w sytuacji wystąpienia zagrożenia z użyciem broni konwencjonalnej, terenoznawstwa i cyberbezpieczeństwa w wymiarze wojskowym.