Komu ma służyć polska szkoła?

Pytanie o to, komu ma służyć polska szkoła, brzmi z pozoru banalnie — a jednak wciąż nie potrafimy udzielić na nie satysfakcjonującej odpowiedzi.

Słowa-wytrychy zamiast rzeczowej debaty

Co więcej, jako społeczeństwo nawet nie podjęliśmy poważnych starań, by taką odpowiedź znaleźć i wprowadzić to poszukiwanie do debaty publicznej. Czym bowiem jest nagminne powtarzanie przez nauczycieli, polityków, pracowników administracji oświatowej i często samych rodziców stwierdzeń w stylu: „szkoła ma służyć dobru uczniów" czy „oświata powinna odpowiadać na wyzwania XXI wieku"? To słowa-wytrychy, które jedynie przykrywają naszą słabość w poszukiwaniu rzeczowej i odważnej odpowiedzi.

Warto zauważyć, że z ust większości osób odpowiedzialnych za edukację — w tym, niestety, również nauczycieli — niemal nigdy nie pada sformułowanie, iż oświata ma służyć budowaniu przyszłości kraju, narodu i społeczeństwa. Co więcej, gdyby ktoś odważył się coś takiego powiedzieć, natychmiast tzw. autorytety oskarżyłyby autora podobnych słów o ksenofobię, nacjonalizm, a nawet faszyzm.

Czym naprawdę są „wyzwania XXI wieku"?

Co zatem kryje się za hasłem, że szkoła ma odpowiadać na wyzwania XXI wieku? Jakie są te wyzwania? Jest ich wiele — nie wszystkich jesteśmy w stanie rozwiązać, a z niektórych w ogóle nie zdajemy sobie sprawy. Jeśli jednak chcemy, aby nasze dzieci, Polska, Europa i świat nie wpadły w pułapkę źle pojętej „nowoczesności", na kilka fundamentalnych pytań mamy obowiązek udzielić jednoznacznej odpowiedzi już dziś.

Oto pytania, które — zdaniem autora — wymagają odważnego, publicznego namysłu:

1. Czy wyzwaniem dla nowoczesnego społeczeństwa jest wprowadzenie małżeństw jednopłciowych oraz wyposażenie ich w prawo do adopcji dzieci? Czy też przeciwnie — wyzwaniem jest odwaga sprzeciwienia się takim rozwiązaniom i budowanie ładu społecznego odwołującego się do tysiącletniej tradycji cywilizacji europejskiej, wyrastającej z korzeni judeochrześcijańskich?
2. Czy wyzwaniem jest uznanie prawa każdej kobiety do dokonywania aborcji bez żadnych ograniczeń, czy też jej całkowity zakaz? Czy w ogóle można w tym zakresie prawnie sankcjonować tzw. rozwiązania kompromisowe?
3. Czy wyzwaniem jest — przy założeniu, że człowiek jest istotą seksualną — zmuszenie rodziców i nauczycieli do uznania konieczności nauczania i pobudzania tej seksualności już od przedszkola (zgodnie z zaleceniami WHO)? Czy raczej wyzwaniem jest promowanie postaw konserwatywnych i tabuizowanie sfery intymnej, tak jak przez stulecia wychowywani byli nasi przodkowie?

Czas na odważne odpowiedzi

To tylko kilka wybranych pytań, na które — jak podkreśla autor — oczekuje jednoznacznych odpowiedzi. Odpowiedzi od wychowawców, nauczycieli, rodziców i polityków, a więc od wszystkich tych, którzy będą mieli odwagę nie chować się za wyświechtanymi frazesami.

Od wychowawców, nauczycieli, rodziców i polityków — od wszystkich, którzy będą mieli odwagę niechowania się za wyświechtanymi frazesami typu: dobro jednostki, prawa człowieka, równość i tolerancja.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.