Pamięć o niezłomnych żołnierzach Rzeczypospolitej

Każdego roku 1 marca Polska zatrzymuje się, by oddać hołd tym, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie złożyli broni — żołnierzom wyklętym, walczącym o wolność w obliczu kolejnej okupacji.

Od 2011 roku data ta jest oficjalnie obchodzona jako Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych". Święto ma przypominać i upamiętniać Polaków, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie zaprzestali walki o wolność i niepodległość kraju — tym razem z sowieckim okupantem, określającym się mianem „wyzwolicieli", oraz z podporządkowanymi mu polskimi komunistami, nieakceptowanymi przez zdecydowaną większość społeczeństwa.

Pod butem Stalina

Pod koniec wojny nadzieje Polaków na wolną i niepodległą ojczyznę pogrzebały wkraczające od wschodu wojska Czerwonej Armii. Początkowo współdziałały one z jednostkami Armii Krajowej w walce z Niemcami, by następnie rozbrajać i likwidować przedstawicieli politycznych oraz wojskowych polskich organów władzy, podporządkowanych rządowi emigracyjnemu w Londynie. Do ostatecznej klęski idei wolności i demokracji przyczyniła się ugodowa i bierna postawa aliantów wobec imperialistycznych planów Stalina oraz pozostawienie polskich ziem w sowieckiej strefie wpływów.

Po wojnie — aż do 1991 roku, czyli do upadku ZSRR — nie odbyły się w Polsce żadne wolne wybory, a wszelka opozycja polityczna została wyeliminowana i zakazana. Obywatelskie przejawy niezgody na powojenną rzeczywistość tępiły władze bezpieczeństwa: niesławnej pamięci Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i Urząd Bezpieczeństwa, wspierane przez specjalny Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) oraz wojska sowieckiego NKWD.

Bohaterowie w więzieniach i katowniach

W więzieniach znaleźli się żołnierze i oficerowie AK, przez Sowietów i rodzimych komunistów pogardliwie określani „karłami reakcji" i nazistami, fałszywie oskarżani o współpracę z Hitlerem. Gen. August Emil Fieldorf ps. „Nil" — szef Kierownictwa Dywersji AK, zgładzony przez komunistów — był więziony w jednej celi z gestapowcami. Kazimierz Moczarski, oficer AK, siedział zaś z oprawcą warszawskiego getta, gen. SS Jürgenem Stroopem — swoje rozmowy z nim opisał w słynnej książce „Rozmowy z katem".

Rotmistrz Witold Pilecki — bohater podziemia antyniemieckiego, więzień i ochotnik Auschwitz, uczestnik Powstania Warszawskiego — został zamordowany po wyreżyserowanym przez komunistów procesie sądowym. Jego los był symbolem bezwzględności systemu, który za wszelką cenę dążył do unicestwienia wszystkiego, co polskie i niepodległościowe.

Przeciw zbrodniarzom z podniesionym czołem

W akcie niezgody na kolejną okupację wielu żołnierzy akowskiego podziemia oraz cywilnych obywateli stanęło w tajnym, często zbrojnym oporze przeciwko komunistycznym ciemiężycielom i zbrodniarzom. Pozbawieni wsparcia ze strony wolnego świata — który uznał władze narzucone Polakom przez Stalina — ginęli w nierównej walce, aż w końcu, po kilku latach, ulegli. Ostatni „żołnierz wyklęty", Józef Franczak ps. „Laluś", zginął z bronią w ręku od kul funkcjonariuszy SB i ZOMO dopiero w październiku 1963 roku.

Komunistyczna propaganda przez cały okres powojenny określała wszystkich walczących z władzą jako przestępców, przypisując im zbrodnie, których nie popełnili. Nie wszyscy żołnierze wyklęci byli bez skazy — wojna i osaczenie wyzwala w ludziach najgorsze instynkty — jednak przypadki gwałtów, morderstw i łamania prawa należały do wyjątków. Prawdziwymi zbrodniarzami byli komuniści, którzy de facto nigdy nie ponieśli odpowiedzialności za swoje czyny.

Wielu żołnierzy niezłomnych zginęło w ubeckich kazamatach po nieludzkich torturach — nie mają nawet swoich grobów. Polegli też w walce lub zostali zamordowani w wyniku wyreżyserowanych procesów sądowych, w których wyroki — nierzadko śmierci — były z góry przesądzone.

Porachunki ze starym wrogiem

Tegoroczny Dzień Pamięci przypada w szczególnym czasie. Tuż za naszą — i unijną — wschodnią granicą Ukraińcy toczą wojnę na śmierć i życie z wojskami rosyjskiego agresora. Podobnie jak przed laty w stosunku do Polaków, dziś z Kremla płyną zbrodnicze rozkazy mordowania Ukraińców — tylko dlatego, że ośmielili się stworzyć własne, wolne i niepodległe państwo. Z ust moskiewskiego dyktatora, byłego oficera KGB, który dawno wykluczył się z obszaru cywilizowanego świata, padają absurdalne oskarżenia, jakże przypominające swoją treścią i retoryką te sowieckie — kierowane niegdyś przeciwko walczącym o wolność Polakom.

Wydaje się, że upiory przeszłości powstają dziś z kart podręczników historii. Współczesny świat jest jednak inny niż ten sprzed siedemdziesięciu czy osiemdziesięciu lat — mimo że nie idealny, to jednak lepszy. Więcej jest na nim obszarów wolności, szybciej opada fałsz, a świadomość o sprawcach prawdziwego zagrożenia dojrzewa znacznie prędzej niż kiedyś.

Warto pamiętać, że 5 marca to data podwójnie znacząca w historii. W 1940 roku najwyższe władze ZSRR ze Stalinem na czele podpisały tzw. „decyzję katyńską", w wyniku której organy NKWD zamordowały tysiące polskich oficerów — jeńców wojennych. Tego samego dnia, 5 marca 1953 roku, odnotowano oficjalną datę śmierci Stalina.

Duch polskich żołnierzy niezłomnych jest teraz na Ukrainie. Oby nigdy nie musiał się tam zmaterializować.

Na zdjęciach: Fragmenty komiksu „Oto jest głowa Franczaka" (wyd. Zin Zin Press, 2017)

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.