Poczucie własnej wartości u uczniów

Każdy rodzic słyszał kiedyś „złote rady" od życzliwych znajomych: „Nie noś tyle na rękach, bo się przyzwyczai" czy „Nie chwal za dużo, bo będzie rozwydrzone" — tymczasem nauka i praktyka pedagogiczna mówią coś zupełnie innego.

Dzieci powinny wychowywać się w głębokim przekonaniu, że są kochane, wyjątkowe i wspaniałe dokładnie takie, jakie są. W naszych gestach — zarówno werbalnych, jak i niewerbalnych — powinny zdecydowanie dominować te, które przekazują miłość, szacunek, wsparcie i empatię, a także respektowanie prawa dziecka do autonomii. To właśnie postawy rodziców i innych znaczących dorosłych stanowią wzorzec, według którego dziecko kształtuje własne przekonania o sobie i o świecie. Choć brzmi to banalnie, w praktyce wciąż nie brakuje wokół nas dzieci zmagających się z niskim poczuciem własnej wartości.

Czym jest poczucie własnej wartości?

Poczucie własnej wartości to zbiór przekonań na własny temat oraz szacunek dla samego siebie. Przejawia się w postawie wobec innych ludzi i w reakcjach na codzienne sytuacje — zarówno te trudne, jak i te łatwe. Co ważne, nie jest ono dane raz na zawsze — zmienia się przez całe życie człowieka, niekiedy ulegając dramatycznym przemianom.

Na poczucie wartości dziecka ogromny wpływ ma przede wszystkim sposób wychowania w domu i jakość relacji z rodzicami. To oni są pierwszym i najważniejszym źródłem — zarówno niskiego, jak i wysokiego — poczucia własnej wartości. Jednak dziecko nie przebywa wyłącznie w domu: w pewnym momencie większość czasu spędza w szkole, gdzie wchodzi w kontakt z innymi znaczącymi dorosłymi — nauczycielami.

Nauczyciel jako źródło wsparcia

Zdarzają się, niestety, sytuacje, w których dziecko z dość wysokim poczuciem własnej wartości zostaje tak skutecznie napiętnowane przez nauczycieli, że jego myślenie o sobie ulega znaczącej i trwałej zmianie. I wcale nie dotyczy to wyłącznie dzieci sprawiających trudności wychowawcze czy wykazujących brak zainteresowania nauką. Nauczycielom bywa, że wydaje się, iż słowo rzucone mimochodem trafia w próżnię i ginie — tymczasem takie słowa zostają w dziecku na bardzo długo, skutecznie niszcząc fundamenty jego myślenia o sobie.

Nauczyciele powinni być świadomi, że mają w swoich rękach ogromną siłę sprawczą. Jeśli tylko skorzystają z niej w umiejętny sposób, mogą przyczynić się do pięknego rozwoju każdego ucznia. W codziennej pracy i kontaktach z dziećmi mają naprawdę wiele możliwości, by je dowartościować i swoją postawą pokazać dumę, wsparcie oraz szacunek.

Budowanie szacunku i zaufania uczniów do nauczyciela zaczyna się od prostych, ale niezwykle ważnych działań:

• okazywanie zainteresowania dzieckiem, jego sprawami i talentami,
• udzielanie szczerej i konkretnej pochwały,
• powierzanie odpowiedzialnych zadań,
• stawianie wymagań realnych i dostosowanych do możliwości ucznia.

Jeśli wychowawca zadba dodatkowo o to, aby klasa stanowiła grupę życzliwych i współpracujących ze sobą osób, a zdolności i talenty poszczególnych uczniów będą znane, szanowane i wykorzystywane dla dobra całej grupy — stworzy klimat, w którym samoakceptacja i poczucie własnej wartości każdego dziecka mogą się rozwijać i umacniać.

Silne „ja" jako fundament szczęśliwego życia

Pozytywne myślenie o sobie i wysokie poczucie własnej wartości od najmłodszych lat zapewniają dziecku siłę i mądrość niezbędną do osiągnięcia szczęścia. Przekonanie, że ma się coś do powiedzenia, że posiada się talenty i prawo głosu, nie sprawia, że dziecko widzi wyłącznie czubek własnego nosa. Przeciwnie — mając silne „ja", jesteśmy w stanie działać więcej i odważniej, także na rzecz innych, bo nie boimy się próbować i przekraczać własnych granic.

Pozbawić kogoś poczucia własnej wartości jest bardzo łatwo. Niezwykle trudno je natomiast odbudować i przekonać dziecko, że jest wiele warte.

Wiele tych dzieci z podciętymi w szkole skrzydłami spotkałam na swojej drodze w pracy pedagogicznej i wprawienie tych skrzydeł w ruch było czasami nader trudne. Dobre słowo nic nie kosztuje, a czasami to złe i nieadekwatne może nawet zabić.

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.