Rodzice z Poznania piszą do Rzecznika Praw Dziecka

Rodzice z Poznania alarmują: ankieta skierowana do uczniów szkół podstawowych i średnich, mająca zbadać zjawisko dyskryminacji w poznańskich szkołach, może być obarczona poważnymi błędami metodologicznymi — i domagają się interwencji Rzecznika Praw Dziecka.

Błędy w ankiecie wytknięte przez statystyka

W lutym 2021 roku Wydział Oświaty Urzędu Miasta Poznania skierował do uczniów ostatnich klas szkół podstawowych i średnich ankietę dotyczącą tematyki dyskryminacyjnej. Dokument od razu wzbudził poważne zastrzeżenia ekspertów. Dr Krzysztof Szwarc — statystyk z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu — ocenił go jednoznacznie:

…błędów jest tyle, że można by nimi obdzielić niejeden kwestionariusz.

Jednym z podstawowych zarzutów jest brak opcji umożliwiającej uczniowi stwierdzenie, że nie doświadcza dyskryminacji. Innymi słowy, ankieta nie przewidywała odpowiedzi przeczącej, co w sposób zasadniczy zaburza wiarygodność zebranych danych.

Urzędnicy tłumaczą brakujące „NIE"

Podczas konferencji prasowej 2 marca 2021 roku Wiesław Banaś, wicedyrektor Wydziału Oświaty UMP, odniósł się do zarzutów w następujący sposób:

Jedno pytanie w tej ankiecie nie zawierało odpowiedzi – „NIE", a „NIE" to znaczy, że nie wiem, nie pamiętam, albo też nie widziałem czegoś takiego. Oczywiście te ankiety zostały przygotowane przez zespół ekspertów, natomiast to, czy one będą służyły do badań okaże się, kiedy będą wyniki tych ankiet i kiedy zespół ds. polityki oświatowej Miasta Poznania stwierdzi, kiedy kierownik polityki oświatowej, który koordynuje te wszystkie prace stwierdzi, że te badania są adekwatne i czy pytanie, czy odpowiedź zostało dobrze sformułowane.

Przewodniczącym Komisji Oświaty i Wychowania Rady Miasta Poznania jest Marek Sternalski — przewodniczący Klubu Radnych Koalicji Obywatelskiej. Jego zastępczynią w komisji jest Marta Mazurek — radna Miasta Poznania, pełnomocniczka Marszałka Województwa Wielkopolskiego ds. równego traktowania, członkini Komitetu Stałego ds. Równości Płci Rady Gmin i Regionów Europy (CEMR), wiceprzewodnicząca Komisji Praw Człowieka i Równego Traktowania Związku Miast Polskich oraz przewodnicząca Zespołu ds. Polityki Równości i Różnorodności powołanego przez Prezydenta Poznania.

Wiceprezydent bez wątpliwości, eksperci z UAM w roli autorów

Na antenie TVP Poznań wiceprezydent Mariusz Wiśniewski zapewnił, że ankieta została przygotowana przez pracowników naukowych Uniwersytetu Ekonomicznego i stwierdził:

…jakby myślę, że tutaj jakby z punktu widzenia metodologii, ja nie widzę żadnych tutaj, jakby, nie wiem, wątpliwości nie mam.

Dziennikarze TVP Poznań ustalili jednak, że badanie ankietowe przygotowywali eksperci z Wydziału Studiów Edukacyjnych UAM — dr Iwona Chmura-Rutkowska i Agnieszka Cybal-Michalska — natomiast formalnym kierownikiem zespołu był prof. dr hab. Jan Fazlagić z Uniwersytetu Ekonomicznego. Sam profesor przyznał w wywiadzie z TVP Poznań 15 lutego 2021 roku, że proces tworzenia ankiety nie był bezkonfliktowy:

Chyba kilkanaście wersji tej ankiety zanim została dopuszczona do publikacji. Jest ona pewnego rodzaju kompromisem.

List do Rzecznika Praw Dziecka i żądanie niezależnego badania

Narastające kontrowersje skłoniły rodziców do działania. 4 marca 2021 roku członkowie Społecznej Rady Edukacji i Wychowania „Rodzinny Poznań" skierowali pismo do Rzecznika Praw Dziecka. W liście zwracają uwagę na kluczowy problem:

Jeżeli uczeń nie czuje się dyskryminowany, nie ma możliwości tego wyrazić.

Eksperci z „Rodzinnego Poznania" sformułowali konkretne żądania wobec władz miasta:

• przeprowadzenie dodatkowego, niezależnego badania dotyczącego dyskryminacji w poznańskich szkołach,
• opublikowanie wyników takiego badania w sposób transparentny i dostępny dla rodziców oraz opinii publicznej.

Sprawa nabiera szczególnej wagi w kontekście planów urzędników, którzy zamierzają wkrótce ogłosić strategię oświatową dla Poznania na kolejne 10 lat. Rodzice obawiają się, że do jej opracowania mogą zostać wykorzystane dane pochodzące z ankiety obarczonej licznymi błędami metodologicznymi — a konsekwencje takich decyzji odczują uczniowie przez całą dekadę.

Fot. 1: Elżbieta Lachman
Fot. 2: FB, Społeczna Rada Edukacji i Wychowania Rodzinny Poznań

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.