Stanowisko Społecznej Koalicji na rzecz Edukacji, Nauki i Wychowania na temat zmian w prawie oświatowym

Społeczna Koalicja na rzecz Edukacji, Nauki i Wychowania wystosowała oficjalne stanowisko do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, wzywając go do podpisania nowelizacji ustawy Prawo oświatowe — dokumentu, który ma wzmocnić prawa rodziców w polskim systemie edukacji.

Prawa rodziców pod presją — głos organizacji prorodzinnych

Koalicja podkreśla, że od lat zwraca uwagę na naruszanie praw rodziców do wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami, gwarantowanych przez art. 48 Konstytucji RP. Organizacje zrzeszone w Koalicji wskazują, że obecne Prawo oświatowe przestało skutecznie chronić te prawa, a sytuacja wymagała pilnej reakcji ustawodawczej. Apel skierowany do Prezydenta jest wyrazem wieloletniego zaangażowania środowisk prorodzinnych w tę kwestię.

Szczególnym przedmiotem troski jest zjawisko, które Koalicja opisuje jako niekontrolowane wkraczanie na teren szkół zewnętrznych edukatorów i organizacji pozarządowych. Proceder ten — zdaniem sygnatariuszy — odbywa się poza kontrolą społeczną, bez wglądu rodziców w materiały i programy, a często również bez ich wiedzy i zgody. Obowiązujące prawo nie nakłada bowiem wymogu uzyskania indywidualnej zgody rodziców na udział dziecka w takich zajęciach.

Niepokojące praktyki w szkołach — co zarzuca Koalicja?

Sygnatariusze dokumentu wskazują na szereg konkretnych nieprawidłowości, do których dochodzi w placówkach oświatowych. Ich zdaniem rodzice są nierzadko wprowadzani w błąd przez pozornie szlachetne nazwy programów, pod którymi kryją się treści budzące poważne zastrzeżenia. Koalicja przywołuje przy tym przykłady negatywnych skutków społecznych obserwowanych w krajach zachodnich — wyższe wskaźniki chorób przenoszonych drogą płciową, ciąż wśród nastolatek czy wzrost zaburzeń tożsamości płci.

Pełna lista zidentyfikowanych przez Koalicję problemów obejmuje:

• brak informowania rodziców o charakterze zajęć, a niekiedy nakłanianie dzieci do zachowania ich w tajemnicy;
• realizowanie zajęć na podstawie programów i materiałów nieprzedstawianych wcześniej rodzicom lub opisywanych w sposób ogólnikowy;
• ukrywanie treści pod popularnymi hasłami, takimi jak walka z przemocą rówieśniczą, obrona praw człowieka czy edukacja zdrowotna;
• prowadzenie zajęć przez osoby bez wykształcenia pedagogicznego, często bez udziału wychowawcy klasy;
• podtrzymywanie kontaktów z uczniami poza szkołą — przez media społecznościowe, zamknięte grupy na Facebooku czy wolontariat akcyjny — bez wiedzy rodziców i nauczycieli.

Czego domaga się Koalicja?

Organizacje zrzeszone w Koalicji sformułowały konkretne postulaty pod adresem władz. Dotyczą one zarówno zmian legislacyjnych, jak i praktyki funkcjonowania szkół.

• Wprowadzenia obowiązkowej zgody rodziców na wszelkie pozaprogramowe interwencje w szkołach.
• Ujednolicenia standardów wkraczania organizacji zewnętrznych do placówek oświatowych i poddania ich programów społecznej kontroli.
• Wprowadzenia transparentnego prawa i czytelnych zasad regulujących tę sferę.
• Zatrzymania działań, które Koalicja ocenia jako eksperymenty szkodzące naturalnemu rozwojowi dzieci i prezentujące wybiórczy obraz świata.
• Przeciwdziałania temu, co sygnatariusze nazywają „antyrodzinną inwazją na edukację", której skutki demograficzne i zdrowotne stają się coraz bardziej widoczne.

Nowelizacja Prawa oświatowego jako odpowiedź na potrzeby rodziców

Koalicja z aprobatą odnosi się do treści znowelizowanej ustawy Prawo oświatowe, wskazując, że zawiera ona zapisy będące odpowiedzią na zgłaszane od lat postulaty. Kluczowym rozwiązaniem jest wprowadzenie wymogu uzyskania zgody przedstawiciela ustawowego — matki lub ojca — na udział dziecka w zajęciach pozalekcyjnych. Nowelizacja nakłada również obowiązek pełnej transparentności programów, materiałów i scenariuszy zajęć już od momentu przedstawienia oferty.

Istotnym elementem nowych przepisów jest także wzmocnienie nadzoru pedagogicznego sprawowanego przez kuratorów oświaty. Koalicja podkreśla, że presja organów samorządowych i organizacji pozarządowych na kształtowanie oferty zajęć pozalekcyjnych niepokojąco narasta, co czyni uregulowania prawne pilnie koniecznymi.

Uważamy, że gotowość poddania się na równych zasadach kontroli procesu działalności na terenie szkół powinna cechować każdą organizację, której naprawdę zależy na szczęściu i dobru polskich dzieci i młodzieży.

Apel do Prezydenta RP

Dokument kończy się bezpośrednim wezwaniem do Prezydenta Andrzeja Dudy o złożenie podpisu pod znowelizowaną ustawą. Koalicja wyraża przekonanie, że nowelizacja zapewni respektowanie praw rodziców, w tym wolności sumienia i wyznania, a przede wszystkim — będzie służyć dobru dziecka, jego zdrowiu i naturalnemu rozwojowi.

Stanowisko datowane na 23 lutego 2022 roku zostało podpisane przez trzynaście podmiotów i przedstawicieli strony społecznej:

1. Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie
2. Instytut „Ona i On"
3. Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli i Wychowawców
4. Hanna Dobrowolska — ekspert ds. oświaty
5. Leader 100 – Fundacja
6. Stowarzyszenie Odpowiedzialny Gdańsk
7. Fundacja Głos dla Życia
8. Stowarzyszenie Odpowiedzialny Poznań
9. Katolickie Stowarzyszenie Wychowawców
10. Katolickie Stowarzyszenie Wychowawców, oddział poznański
11. Fundacja Życie
12. Społeczna Rada Edukacji i Wychowania „Rodzinny Poznań"
13. Stowarzyszenie Chrześcijańskich Dzieł Wychowania

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.