Ukraińskie dzieci w naszych szkołach

prof. Jakub Isański

Od lutego 2022 roku, gdy Rosja rozpoczęła inwazję na Ukrainę, Polska stoi w obliczu największej fali migracji w Europie od zakończenia II wojny światowej — a jej skutki odczuwamy każdego dnia, również w naszych szkołach.

Do końca czerwca około 8 milionów Ukraińców zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów, a większość z nich przekroczyła granicę z Polską. Ponad 2 miliony uchodźców otrzymało już numer PESEL, co oznacza, że na stałe wpisują się w tkankę polskiego społeczeństwa.

Uczyli się w tym roku i będą uczyć w przyszłym

Zdecydowana większość przybyszów to kobiety i dzieci. Młodzi Ukraińcy w różny sposób dołączają do naszego systemu edukacji, a tym samym znaleźliśmy się w sytuacji, w której skutki ukraińskiej wojny stały się częścią naszego codziennego życia — spotykamy się w szkołach, na placach zabaw, w miejscach wakacyjnych wyjazdów i rekreacji.

Jednym z kluczowych pytań, które pojawiły się w przestrzeni publicznej i mediach, jest kwestia obecności ukraińskich dzieci w polskim systemie edukacji. Problem ten jest bardzo istotny nie tylko ze względu na dużą — a przy tym trudną do precyzyjnego oszacowania — liczbę ukraińskich uczniów, którzy już rozpoczęli naukę w polskich szkołach lub zrobią to w najbliższej przyszłości.

Pojawiło się wiele niejasności dotyczących zasad przyjmowania i weryfikowania poziomu wiedzy ukraińskich dzieci, ich obecności na lekcjach oraz codziennych wyzwań komunikacyjnych, choćby w zakresie znajomości języka polskiego. Jeszcze ważniejsze okazują się pytania o nadchodzący rok szkolny — o liczebność klas, programy nauczania, a także warunki pracy nauczycieli wspomagających znających język ukraiński i posiadających odpowiednie kwalifikacje.

Z Ukrainy nie tylko uczniowie, ale i nauczyciele

Z badania realizowanego na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza wynika, że niemal jedna trzecia Ukraińców, którzy wypełnili ankietę, planuje edukację swoich dzieci w polskich szkołach. Ponad 12 proc. respondentów zadeklarowało natomiast, że ich dzieci kontynuują naukę zdalnie w szkołach ukraińskich. Co istotne, wśród dorosłych uczestników badania największą grupę zawodową stanowią nauczyciele — ponad 16 proc. ankietowanych pracowało wcześniej w sektorze edukacyjnym.

Te dane mogą okazać się niezwykle cenne z perspektywy planowania przyszłości polskiego systemu oświaty. Ukraińcy najprawdopodobniej zasilą nasze szkoły nie tylko jako uczniowie — istnieje realna możliwość zatrudnienia specjalistów różnych przedmiotów spośród nauczycieli, którzy w ostatnich miesiącach przyjechali do Polski.

Konieczne będą programowe modyfikacje

Trudno jednoznacznie przewidzieć, jak sytuacja będzie się rozwijała w nadchodzących miesiącach, jednak niemal pewne jest, że znaczna część ukraińskich dzieci rozpocznie naukę w nowym roku szkolnym w polskich placówkach. Będzie to wymagało adaptacji ze strony nauczycieli, dyrekcji szkół, a także samych rodziców i uczniów, którzy znajdą się w zupełnie nowej dla siebie rzeczywistości.

Modyfikacjom ulegną zapewne programy nauczania — na przykład z języka polskiego — by ułatwić ukraińskim dzieciom jego poznanie i ćwiczenie. Może wzrosnąć również zapotrzebowanie na lekcje prowadzone w języku ukraińskim lub rosyjskim.

Wyniki egzaminu ósmoklasisty — co mówią liczby?

Ogłoszone przez Centralną Komisję Egzaminacyjną oraz Ministerstwo Edukacji i Nauki wyniki egzaminu ósmoklasisty pokazały, że średnia wyników uzyskanych przez ukraińskie dzieci jest niższa niż średnia osiągnięta przez uczniów polskich. Różnica jest najmniejsza w przypadku egzaminu z języka angielskiego, a największa — co zrozumiałe — w przypadku egzaminu z języka polskiego.

Wyniki te należy interpretować z uwzględnieniem wyjątkowych okoliczności, w jakich ukraińskie dzieci znalazły się w ostatnich miesiącach. Warto też pamiętać, że do egzaminu przystąpiła jedynie część spośród nich — nieco ponad 6 tysięcy uczniów spośród wszystkich, którzy zamieszkali w Polsce.

Zdjęcia ilustracyjne: Pixabay.com, Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.