Zakaz używania smartfonów w szkołach przynosi efekty w Norwegii

Norwegia udowodniła, że zakaz używania smartfonów w szkołach to nie tylko odważna decyzja — to skuteczne narzędzie ochrony zdrowia psychicznego dzieci i poprawy ich wyników w nauce.

Miejsce smartfona w polskiej szkole

W Polsce politycy wciąż zachwycają się tempem cyfryzacji szkolnictwa. Choć minister edukacji zawiesiła w 2024 roku program rozdawania dzieciom laptopów, decyzja ta podyktowana była względami politycznymi, a nie troską o ograniczenie ekspozycji dzieci na ekrany. W polskiej szkole odłożenie telefonu podczas lekcji nadal wydaje się odległym scenariuszem — coraz więcej nauczycieli włącza bowiem do edukacji smartfony, komputery i tablety, co sprawia, że młodzież jeszcze więcej czasu spędza z urządzeniem ekranowym w ręku.

Skutki tego stanu rzeczy są alarmujące. W rozmowie z Polskim Forum Rodziców dr Roman Solecki, terapeuta uzależnień i dyrektor Krakowskiego Instytutu Logoterapii, stwierdził, że ponad 40 proc. uczniów ma objawy depresji, a niemały wpływ na taki stan rzeczy ma częstotliwość i jakość korzystania przez młodzież z internetu i mediów społecznościowych. Badania przeprowadzone przez Fundację Edukacji Zdrowotnej i Psychoterapii potwierdzają, że nadmierne korzystanie z urządzeń ekranowych obniża koncentrację, rozprasza uwagę i powoduje trudności ze snem. Specjaliści apelują o wprowadzenie do szkół jednolitych zasad higieny cyfrowej.

Elektronika w europejskiej szkole — między entuzjazmem a wątpliwościami

W 2020 roku Unia Europejska przyjęła Plan Działania w Sferze Edukacji Cyfrowej na lata 2021–2027. Według założeń Brukseli ma powstać wspólna wizja edukacji, która dostosuje systemy kształcenia w krajach członkowskich do wymogów ery cyfrowej. Polska jest zobowiązana do przygotowania Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji — jako jeden z tzw. kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy. Prawo oświatowe czeka kolejna nowelizacja; obecnie to poszczególne szkoły mogą decydować o tym, czy uczniowie mogą korzystać ze smartfonów na terenie placówki, regulując tę kwestię choćby w statucie szkoły. Pytanie, czy takie rozwiązania wystarczą — czy zasady higieny cyfrowej wymagają regulacji systemowych i ogólnokrajowych.

Nie wszystkie kraje europejskie podchodzą do cyfryzacji szkolnictwa z równym entuzjazmem. Szwecja wycofała się z programu cyfryzacji edukacji, w Niemczech eksperci otwarcie mówią o szkodliwości takich rozwiązań, a Francja nie zdecydowała się na wdrożenie podobnych programów. Ograniczenia w korzystaniu ze smartfonów w szkołach wprowadzają natomiast Włochy, Hiszpania, Grecja i Portugalia.

Norwegia: twarde dane po trzech latach zakazu

Trzy lata temu Norwegia wprowadziła całkowity zakaz używania smartfonów i innych urządzeń ekranowych w placówkach oświatowych na poziomie gimnazjalnym. Norweski Instytut Zdrowia Publicznego przeprowadził zakrojone na szeroką skalę badanie, sprawdzając, jak ta decyzja wpłynęła na wyniki i kondycję psychiczną młodzieży. Wyniki okazały się jednoznaczne: ograniczenie korzystania z telefonów komórkowych i urządzeń elektronicznych przełożyło się na lepsze oceny oraz poprawę zdrowia psychicznego szkolnej młodzieży.

Badanie przeprowadzone przez Sahrę Abrahamsson, łączące szczegółowe dane administracyjne z ankietami dotyczącymi szkolnych polityk w zakresie używania telefonów, przyniosło następujące wyniki:

• Nowe regulacje zmniejszyły konieczność wizyt u psychologa wśród dziewcząt o prawie 60 proc.
• 46 proc. dziewcząt deklaruje zmniejszenie skali znęcania się (cyberprzemocy i nękania).
• Wśród chłopców poprawę w tym zakresie zauważa 43 proc. badanych.

Apel o zakaz telefonów w polskich szkołach

Instytut Spraw Obywatelskich, powołując się na badania Manfreda Spitzera, przypomina, że smartfon uzależnia podobnie jak alkohol, papierosy czy kokaina. Przywołuje również badanie Structural and functional correlates of smartphone addiction, które wykazało, że u osób uzależnionych od smartfonów zaobserwowano ubytek istoty szarej mózgu — zmiany podobne do tych stwierdzanych u narkomanów. Instytut apeluje do ministrów edukacji i cyfryzacji o wprowadzenie zakazu używania telefonów w szkołach od 1 września 2024 roku.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.