Zakaz wystawiania jasełek w szkołach, dzielenia się opłatkiem czy śpiewania kolęd jest bezprawny - możliwa bezpłatna pomoc prawna dla rodziców

Docierają do nas informacje, że w niektórych szkołach czy przedszkolach zdarza się, że pojedynczy rodzice czy nauczyciele (niekiedy radni) protestują przeciwko wystawianiu przez dzieci jasełek, ubieraniu choinki, śpiewaniu kolęd czy dzieleniu się opłatkiem. Innymi słowy przeciwko kultywowaniu bożonarodzeniowych zwyczajów głęboko zakorzenionych w polskiej tradycji. Tymczasem z ekspertyz prawnych przeprowadzonych przez Instytut na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris jasno wynika, że domaganie się usunięcia tego typu praktyk ze szkół i przedszkoli jest niezgodne z obowiązującym w Polsce prawem.

„Przepisy polskiego prawa, które dotyczą systemu edukacji, jasno określają cele oświaty – tłumaczy Ordo Iuris. - Zgodnie z preambułą Prawa oświatowego z 2016 r. odbywające się w szkole oraz przedszkolu nauczanie i wychowanie ma respektować chrześcijański system wartości i służyć rozwijaniu poczucia poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, którego integralnym elementem są jasełka i kolędy oraz uroczyste obchodzenie m.in. Świąt Bożego Narodzenia. Wątpliwości w tym zakresie nie pozostawia Konstytucja RP, która przypomina, że polska kultura jest zakorzeniona w chrześcijańskim dziedzictwie Narodu oraz zobowiązuje Rzeczpospolitą Polską – czyli wszystkie instytucje państwa i samorządu – w art. 5 do stania na straży dziedzictwa narodowego.

Ponadto, zgodnie z art. 13 ustawy o systemie oświaty, na szkole i placówkach publicznych ciąży obowiązek umożliwienia uczniom podtrzymywania ich tożsamości narodowej i religijnej, a więc także polskiej i katolickiej. Jednym ze sposobów wywiązywania się z tego zadania jest wystawianie jasełek, śpiewanie kolęd oraz kultywowanie innych zwyczajów związanych ze Świętami Bożego Narodzenia.

Obecność choinki, kolęd i jasełek w szkole jest także przejawem realizacji prawa rodziców do wychowywania dzieci zgodnie z przekonaniami religijnymi i moralnymi oraz jednym ze sposobów korzystania z wolności religii (art. 48 i 53 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 20 kwietnia 1993 r. wyraźnie stwierdził, że odmawianie modlitwy w szkole jest wypełnieniem konstytucyjnego prawa do swobody praktykowania religii, a uniemożliwienie tego typu praktyk stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady wolności wyznania. Analogicznie należy ocenić zakaz przygotowania jasełek czy śpiewania kolęd podczas szkolnej akademii z powodu ich niewątpliwe religijnego charakteru (co w niczym nie umniejsza ich kulturowego znaczenia). Art. 53 ust. 6 Konstytucji wyraźnie zabrania zmuszania do nieuczestniczenia w praktykach religijnych, co obejmuje również przedstawienia o charakterze kulturowo-religijnym. Z kolei Sąd Najwyższy w wyroku z 20 września 2013 r. zauważył, że osoba deklarująca się jako niewierząca nie może oczekiwać, że nie będzie miała kontaktu z osobami wierzącymi, ich praktykami i symbolami religijnymi, bo byłoby to równoznaczne z ograniczeniem swobody sumienia osób wierzących.

„Najczęściej przeciwnicy jasełek czy szerzej symboliki bożonarodzeniowej w placówkach oświatowych podnoszą zarzut, że szkoła jest świecka. Tyle tylko że w polskim prawie takiego przepisu nie ma. Był w PRL, ale w styczniu 1991 r. Trybunał Konstytucyjny uznał przepis o świeckości szkoły za sprzeczny z zasadą demokratycznego państwa prawnego i po kilku miesiącach został uchylony. Współcześnie obowiązki i cele szkoły określają ustawy, które zaliczają do nich edukację w zakresie wiedzy o kulturze narodowej. Obowiązkiem szkoły jest uczyć o polskich tradycjach kulturowych, a nie je redefiniować" – zaznacza dr Marcin Olszówka, ekspert Instytutu Ordo Iuris".

Co istotne, jeśli w jakiejś szkole bądź przedszkolu rodzice zetkną się z zakazem tego typu praktyk związanych ze Świętami Bożego Narodzenia, mogą zwrócić się do Ordo Iuris, gdzie otrzymają bezpłatną pomoc prawną. Można się kontaktować mailowo: biuro@ordoiuris.pl.

Z całą opinią prawną o zgodności z prawem wystawiania jasełek i śpiewania kolęd w szkole i przedszkolu można zapoznać się tutaj. Natomiast tutaj dostępna jest opinia prawna w sprawie konstytucyjnej i ustawowej ochrony prawa do organizacji spotkań świątecznych w formie „Wigilii" oraz jasełek w szkołach publicznych.

(OrdoIuris.p)
Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.