Książki historyczne dla dzieci

Monika Chilewicz

Gdyby spytać rodziców, czy lubili w szkole historię, a tych odpowiadających twierdząco dopytać o powody, zapewne wskazaliby podobnie: nauczyciel umiał ciekawie opowiadać. Kto miał szczęście spotkać na swej drodze takiego właśnie nauczyciela, historię na pewno polubił i to niezależnie od tego, czy dalsze edukacyjne losy związał z przedmiotami ścisłymi czy humanistycznymi. Dla tych, którzy nie mieli szczęścia, jest nadzieja – książki historyczne. Dzieci natomiast mogą skorzystać podwójnie – zaprzyjaźnić się z historią już we wczesnych latach szkolnych, a potem pasję tę rozwinąć dzięki dobremu nauczycielowi.

Opowieści z historią w tle stanowią obecnie obszerny dział literatury dziecięcej, są najczęściej niezwykle starannie opracowane i znakomicie wydane. Przyjmują formę komiksów, książek obrazkowych, zbiorów opowiadań, powieści osadzonych w mniej lub bardziej odległych czasach, a nawet powieści sprytnie mieszających ze sobą wątki współczesne i historyczne. Wśród komiksów warto wspomnieć o nieśmiertelnych Tytusach, których wydania specjalne w dużym albumowym formacie przedstawiają Tytusa, Romka i A'Tomka w roli świadków ważnych wydarzeń z historii Polski, m.in. Bitwy Warszawskiej, powstania warszawskiego czy bitwy pod Grunwaldem. Abstrakcyjne poczucie humoru Papcia Chmiela w niczym nie umniejsza wagi opisywanych scen, a wręcz sprawia, że wiedza niepostrzeżenie wchodzi czytelnikowi do głowy. Zupełnie inna w charakterze jest seria komiksów o Antku Srebrnym autorstwa Huberta Ronka i Michała Konarskiego. Wydane przez Instytut Pamięci Narodowej zeszyty przedstawiają z wielką dbałością o faktologię mniej znane wydarzenia z okresu II wojny światowej, z fikcyjnym Antkiem Srebrnym jako ich uczestnikiem. Starszym czytelnikom IPN proponuje z kolei poważniejszą w tonie serię Wilcze tropy poświęconą żołnierzom wyklętym.

Bardzo udaną propozycją dla młodszych jest obrazkowa książka Polska. Na tropie historii. Każda rozkładówka przedstawia scenę charakterystyczną dla innej epoki z dziejów Polski, pełną szczegółów do wyszukiwania i łączenia w opowieść. Autorem opisów i konsultantem merytorycznym jest Sebastian Adamkiewicz, zaś znakomite ilustracje wyszły spod ręki Zuzy Wollny. Ta młoda ilustratorka ma na swym koncie jeszcze jedną godną polecenia książkę historyczną, a w zasadzie czterotomową serię Był sobie król, która ukazała się nakładem małego wydawnictwa Jama. Pod względem edytorskim jest to pozycja, jakiej nie powstydziłoby się renomowane wydawnictwo, zilustrowana w najlepszym stylu spod znaku Jana Marcina Szancera, przedstawiająca czasy władców z dynastii Piastów i Jagiellonów oraz królów elekcyjnych. Serię tę polecam czytelnikom w wieku minimum dziesięciu lat.

Wydawnictwo Literatura zasłużyło z kolei na pochwałę za odważną decyzję stworzenia cyklu Wojny dorosłych – historie dzieci. Nie jest to temat popularny, wielu rodziców unika rozmów z dziećmi o wojnie, nie chcąc budzić w nich strachu. Tymczasem jest to bardzo ważna część naszej historii, warta opowiedzenia, ale w sposób delikatny i pełen szacunku dla dziecięcej wrażliwości. Seria Literatury doskonale sobie z tym zadaniem radzi, prezentując losy osób, które przeżyły wojnę jako dzieci i opowiadają o niej właśnie z tej perspektywy.

W kategorii książek łączących wątki historyczne i współczesne warto wspomnieć o wydawnictwie Druganoga i dwóch powieściach Michała Wójcika z cyklu Olaf i Lena na tropie: Porwanie króla oraz Książęcy grobowiec. Olaf i Lena, to współczesne rodzeństwo, które w ramach szkolnego projektu historycznego odkrywa odpowiedzi na pytania od setek lat nurtujące historyków, a przy okazji ratuje cenne zabytki przed szajką złodziei. Z kolei do kanonu lektur szkolnych weszły zasłużenie dwie powieści Łukasza Wierzbickiego: Afryka Kazika o brawurowej wyprawie na Czarny Ląd polskiego podróżnika Kazimierza Nowaka oraz Dziadek i niedźwiadek o misiu Wojtku towarzyszącym na szlaku wojennym żołnierzom Armii Andersa.

Zdjęcie ilustracyjne/Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.