Wiersze dla dzieci - serdecznie polecam!

Monika Chilewicz

Zaryzykuję stwierdzenie, że ze świecą szukać osób z pokolenia dzisiejszych rodziców, którzy nie wychowywali się na wierszach dla dzieci. Kto z nas nie recytował w dzieciństwie Lokomotywy, Rzepki czy Ptasiego radia? Kto z ręką na sercu powie, że na widok garnka z wywarem na zupę nigdy nie pomyślał o kapuście, która ze stoickim spokojem pouczała warzywa, że i tak zginą w zupie, więc po co swary i waśnie? Wiersze od lat stanowią nieodzowny element edukacji literackiej małego człowieka i kopalnię rozpoznawalnych powszechnie cytatów (chociażby: a to feler, westchnął seler). Poezja ogólnie nie cieszy się obecnie wielkim wzięciem i niestety przekłada się to również na literaturę dla dzieci, choć przecież wiersze dla najmłodszych nie są ani bardzo skomplikowane, ani niezrozumiałe. Być może sednem problemu jest fakt, że żyjemy w zawrotnym tempie, a kultura popularna przyzwyczaiła nas do szybkiej narracji, gdzie akcja goni akcję? Poezja – nawet ta dziecięca – zmusza do przyhamowania oraz refleksji i to jest właśnie jedną z jej zalet. W czasach przesytu informacyjnego warto umieć się zatrzymać i zastanowić nad tym, co czytamy, a tego właśnie wymagają od nas wiersze. Z drugiej strony ich relatywnie krótka forma sprawia, że nawet wolny kwadrans, to wystarczający czas na lekturę niedużego tomiku.

Bardzo ważną zaletą poezji jest dbałość o stronę językową (oczywiście zakładając, że mówimy tu o wierszach na pewnym poziomie, a nie o byle rymowankach, jakie, niestety, również trafiają się na półkach księgarskich). Myślę że ten aspekt jest szczególnie istotny w obecnej sytuacji, gdy w przestrzeni publicznej jest tyle wulgarności, a niektórzy specjaliści próbują nam nawet wmawiać, że wulgaryzm jest jedynym skutecznym sposobem wyrażenia emocji. Forma wiersza sama w sobie wymusza na autorze zręczność w posługiwaniu się językiem, wymaga dyscypliny i staranności, a jednocześnie kreatywności. Właśnie takiego sposobu wypowiadania chcemy przecież uczyć nasze dzieci, jeśli zależy nam na tym, by wyrosły na ludzi, którzy potrafią precyzyjnie i atrakcyjne przekazywać swoje myśli.

Wiersze ze względu na rytm i rymy działają uspokajająco i wyciszająco nawet na najmłodsze dzieci. Co ciekawe, dotyczy to nie tylko kołysanek, ale też tak dynamicznych utworów jak Lokomotywa. Moja najstarsza córka w pierwszych miesiącach życia cierpiała na kolki, a my cierpieliśmy razem z nią, bo jej wieczornego płaczu nie było w stanie nic uciszyć. Aż któregoś dnia w przypływie desperacji sięgnęłam po jedną z nielicznych książeczek, które zachowały się z mojego dzieciństwa. Był to tomik Juliana Tuwima z pięknymi ilustracjami Jana Lenicy. Otworzyłam na Lokomotywie właśnie i zaczęłam czytać na głos, bardziej chyba dla własnego uspokojenia niż córce, która powoli przestawała płakać, zaczęła się przysłuchiwać, aż w końcu zasnęła. Odtąd polecam wszystkim rodzicom czytanie wierszy niemowlętom, które choć nie rozumieją jeszcze treści, wyraźnie doceniają powtarzalność rytmu i rymu.

Tuwim i Brzechwa, to dwa nazwiska, które od razu przychodzą na myśl, gdy mówimy o wierszach dla dzieci. Zachęcam do szukania wydań w twardej oprawie i z dobrymi ilustracjami, bo są to książki, z którymi rodzice małych dzieci nieprędko się rozstaną, warto więc, by były trwałe i przyjemne dla oka. W dziecięcej biblioteczce nie może również zabraknąć wierszy Wandy Chotomskiej i Danuty Wawiłow, której tradycję wierszopisania kontynuuje córka Natalia Usenko. Miłośnicy zabaw językiem na pewno docenią twórczość Małgorzaty Strzałkowskiej, która lubuje się w językowych łamańcach. Jej czasem karkołomne pod względem recytatorskim wiersze chętnie wykorzystują logopedzi, bo znakomicie ćwiczą aparat mowy, jednocześnie bawiąc czytelnika dowcipem. Podobne zalety mają też utwory Agnieszki Frączek, Marcina Brykczyńskiego i Kaliny Jerzykowskiej. Nie tylko zabawnie łamią języki, ale też wyjaśniają, a przede wszystkim ilustrują tak trudne pojęcia, jak homonimy, idiomy czy związki frazeologiczne.

Zdjęcie ilustracyjne/Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.