A jeśli połączyć spacer z lekcją przyrody?

prof. Jakub Isański

Ktoś zauważył przed laty, że dziecko kończące szkołę podstawową dobrze zna i rozumie budowę pojedynczej komórki, ale nie potrafi rozróżnić i nazwać gatunków drzew i krzewów rosnących wokół szkolnego boiska. Jeżeli faktycznie tak jest, to nie ma lepszej okazji do uzupełnienia tych braków, jak spacery po najbliższej okolicy.

Wychodząc z dzieckiem na spacer, możemy wykorzystać ten czas również na uważne przyglądnięcie się otaczającej nas przyrodzie. To może być dobra okazja, żeby poznać rodzime gatunki flory i fauny, ale również zwrócić uwagę na wędrowne ptaki, które tylko przez kilka tygodni w roku pojawiają się w naszej okolicy. Obserwując i nazywając je, można nie tylko dowiedzieć się o miejscach ich zamieszkiwania i trasach wędrówek, ale także o konsekwencjach, jakie pojawiają się w wyniku zmian klimatycznych. Gdyby natomiast do nauki rozpoznawania poszczególnych gatunków roślin i zwierząt dodać jeszcze uczenie się ich nazw w obcych językach, także po łacinie, korzyści z takiej zabawy mogłyby być dla dzieci jeszcze większe. Oprócz obserwacji, nie mniej ciekawe może być także słuchanie odgłosów zwierząt. Najłatwiejsze jest wsłuchiwanie się w odgłosy wydawane przez ptaki, bo są one „najbardziej dostępne".

W Internecie można znaleźć nie tylko ciekawe poradniki rozpoznawania różnych gatunków zwierząt, ale i portale dla miłośników amatorskich fotografii przyrody. Ciekawą akcję edukacyjną, z krótkimi filmami dla dzieci, prowadzą Lasy Państwowe (choćby w ramach cyklu Oblicza lasów). Także na stronach parków narodowych czy organizacji turystycznych można znaleźć ciekawe propozycje, np. możliwość podglądania ptaków w gniazdach.

Osobnym tematem są gatunki inwazyjne, które dopiero w ostatnich latach pojawiają się w naszych stronach, by wspomnieć choćby o papudze aleksandretta, której pierwsze lęgi na wolności zaobserwowano już przy naszej zachodniej granicy. Przyleciała do nas z Niemiec, gdzie wcześniej dotarła z Azji i osiedliła się, wypierając rodzime gatunki ptaków. W podobnej sytuacji są nasze rude wiewiórki pospolite, zagrożone w Europie przez coraz liczniejsze populacje amerykańskich kuzynów. Obserwacja razem z dziećmi tych, jak i wielu innych przypadków, może pomóc im lepiej zrozumieć nie tylko złożoność współczesnego świata, ale i stojące przed nim zagrożenia.

Być może właśnie zainteresowanie się taką tematyką podczas wspólnych spacerów może dzieciom pomóc poszerzyć nie tylko ich wiedzę o świecie, ale również odkryć prawdziwą pasję? Wakacyjne wyjazdy w góry czy nad morze albo też nad pobliskie jezioro, mogą okazać się znacznie ciekawsze, jeśli będziemy potrafimy, razem z dziećmi, nazwać i rozróżnić przebogaty świat przyrody wokół nas. Szczególnie, że tematy związane z ekologią, ochroną przyrody czy dbaniem o zwierzęta i rośliny są w ostatnim czasie bardzo modne.

Zdjęcie ilustracyjne/Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.