Co czwarte dziecko w Polsce rodzi się w związkach pozamałżeńskich

dr Krzysztof Szwarc

Coraz częściej rodzice dzieci przychodzących na świat nie mają ślubu (ani cywilnego, ani kościelnego). W 2019 roku w takich związkach urodziło się 95 163 dzieci, co stanowi 25,4% wszystkich urodzeń. Rok wcześniej było to nawet ponad 100 tysięcy, ale wówczas ogólna liczba urodzeń była większa.

W ostatnich latach omawiany odsetek systematycznie wzrasta. Jeszcze w roku 2010 ze związku pozamałżeńskiego pochodziło co piąte dziecko, a na początku XXI wieku było to 13%. W okresie szczytu urodzeń drugiego wyżu demograficznego (rok 1983) ślubu nie miało tylko 5,7% nowo narodzonych dzieci.

Wyraźnie widoczna jest prawidłowość, zgodnie z którą im dalej na zachód kraju tym wyższy odsetek urodzeń pozamałżeńskich. W województwach zachodniopomorskim i lubuskim przekracza on 40% (odpowiednio 42,1% i 40,8%). W dolnośląskim jest to 33,4%. Z kolei w województwach wschodnich udział urodzeń pozamałżeńskich nie przekracza 20%: w lubelskim 19,4%, podlaskim 17,8%, małopolskim 14,3% oraz podkarpackim 13,8%.

Mimo rosnącego odsetka urodzeń pozamałżeńskich w Polsce jest on jednym z niższych w Europie. Tylko w dwóch krajach Unii Europejskiej notuje się mniejszy wskaźnik: w Chorwacji (20,7%) i w Grecji (11,1%). W pozostałych krajach jest on nierzadko wyraźnie wyższy, a w wielu państwach przekracza 50%, np. we Francji wynosi 60,4%, w Bułgarii 58,5%, w Portugalii 55,9%, w Szwecji 54,5%.

Zdecydowanie wyróżnia się Islandia, gdzie 70% nowo narodzonych dzieci pochodzi ze związków pozamałżeńskich.

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.