Czy nastolatki w Polsce są szczęśliwe?

dr Krzysztof Szwarc
demograf

Na postawione w tytule pytanie można odpowiedzieć twierdząco, przynajmniej na podstawie badań UNICEF. W badaniu przeprowadzonym wśród dzieci i młodzieży w wieku 12-17 lat na pytanie: „Pomyśl przez chwilę o swoim życiu ogólnie. Jak czujesz się najczęściej?" 75% odpowiedziało „zdecydowanie szczęśliwy/a" lub „raczej szczęśliwy/a". Jedynie 8% respondentów wskazało negatywne odpowiedzi. Wyniki są zróżnicowane w zależności od grupy wiekowej. Częściej szczęśliwszymi były dzieci młodsze (12-14 lat) – takie odczucie miało 82% badanych. Z kolei w starszej grupie (15-17 lat) odsetek ten wyniósł 67%.

Na podstawie uzyskanych wyników można wyciągnąć pewne wnioski. Pierwszy, który wręcz rzuca się w oczy mówi, iż wraz z wiekiem maleje odczucie szczęścia. Zapewne należy ten fakt wiązać ze zmianą szkoły i poznaniem nowych rówieśników. Niemały wpływ ma też wzrost wymagań związanych z obowiązkiem szkolnym na wyższym poziomie edukacji. Również relacje z nowymi nauczycielami mogą powodować mniej pozytywne postrzeganie otoczenia.

Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy uzyskane wyniki są optymistyczne, czy też powinny niepokoić, gdyż nie mamy porównania z wynikami podobnych badań w innych krajach ani z wynikami z Polski z wcześniejszych lat. Jednakże obniżenie odsetka osób czujących się szczęśliwymi po przekroczeniu 15 roku życia aż o 15 punktów procentowych musi zastanawiać. Jako powód bycia nieszczęśliwym najczęściej wskazywano szkołę/naukę oraz relację z bliskimi i rówieśnikami. Niemałe znaczenie miała też sytuacja materialna. Z kolei aspektami najbardziej wpływającymi na poczucie szczęścia wśród dzieci były: spędzanie czasu z przyjaciółmi, bycie kochanym przez rodzinę oraz realizacja hobby i zainteresowań. Relatywnie niewiele osób wskazało, iż o byciu szczęśliwym decyduje przebywanie w szkole, a także otrzymywanie pochwał i nagród.

Zaprezentowany raport ukazał także zupełnie inne postrzeganie szczęścia swoich dzieci przez ich rodziców niż ich samych. 85% rodziców uważa, że ich dzieci są szczęśliwe. I to zarówno w grupie młodszej, jak i starszej. O ile wśród 12-14-latków różnica jest nieznaczna (ledwie 3 punkty procentowe), o tyle w grupie 15-17-latków jest już znacząca (18 punktów procentowych). Można zatem stwierdzić, że w pewnym momencie rodzice mogą tracić kontrolę nad tym, co dzieje się w życiu ich dzieci. Relatywnie częściej z perspektywy rodziców (w stosunku do dzieci) jako powód bycia nieszczęśliwym wskazywane były problemy z dojrzewaniem, a rzadziej szkoła.

Pełny raport dostępny jest tutaj.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.