Czy odwlekanie decyzji o kolejnym dziecku może mieć skutki społeczne?

Polska jest najszybciej starzejącym się społeczeństwem Europy i jednym z najszybciej starzejących się społeczeństw na świecie. Czyli mamy coraz więcej osób w starszym wieku i coraz mniej rodzących się dzieci. Taka struktura demograficzna społeczeństwa, to bardzo poważny problem. Dlaczego? Bo dzieci „to przyszli pracownicy, wynalazcy, twórcy, przedsiębiorcy, którzy będą generować podaż i popyt, a więc także dochody i podatki. To znaczy, że od nich zależy utrzymanie bieżących wydatków budżetowych, ale także - co chyba najważniejsze - systematyczne rozwijanie kapitału ludzkiego, którego nie da się „wytworzyć" w krótkiej perspektywie czasu" – tłumaczył prof. Michał A. Michalski w wywiadzie dla nas, wspominając również o tym, że „noblista, Gary Becker, zwracał uwagę, że o rozwoju i konkurencyjności gospodarki decyduje głównie kapitał ludzki. Jeśli zatem spada dzietność, rodzi się mniej dzieci, tworzy się deficyt kapitału ludzkiego i wówczas społeczeństwo nie może się rozwijać". Co więcej, „cywilizacja, którą tak sobie cenimy, np. cała infrastruktura, jest utrzymywana przez nas - gdy będzie mniej osób, to utrzymanie tego wszystkiego (np. dróg, wodociągów, instytucji kultury itp.) będzie o wiele droższe. Mamy dziś dowody z badań na to, że niektóre udogodnienia, rozwiązania techniczne są opłacalne tylko wtedy, kiedy społeczność ma odpowiednie rozmiary. To coś na kształt ekonomii skali" – mówił prof. Michalski.

Innymi słowy, bez podniesienia współczynnika dzietności chociażby do poziomu 2,1 (czyli do poziomu zapewniającego zastępowalność pokoleń) nie może być mowy o rozwoju społeczno-gospodarczym (a w dłuższej perspektywie nawet o utrzymaniu obecnego stanu). Teraz współczynnik ten kształtuje się na poziomie nieco ponad 1,4. Nieznacznie wzrósł po wprowadzeniu programu Rodzina 500+ (w roku 2012 był na poziomie 1,2), niemniej jednak wciąż jest na niezadawalającym poziomie.

Jednym z czynników wpływających na dzietność są odstępy w rodzinie między kolejnymi dziećmi. Zwraca na to uwagę m.in. dr Krzysztof Szwarc – którego opracowanie tutaj prezentujemy – mówiąc o „konieczności zwrócenia uwagi na dużą rangę urodzeń drugich, trzecich i kolejnych [dzieci], w dodatku w relatywnie krótkich odstępach czasu". Dr Szwarc jest eksertem PFR, pracownikiem naukowym Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu; członkiem Sekcji Demografii Historycznej Polskiego Komitetu Demograficznego PAN, członkiem Polskiego Towarzystwa Statystycznego, redaktorem statystycznym Zeszytów Naukowych Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Zajmuje się problematyką analiz płodności oraz statystyki społecznej. Jest ponadto członkiem Rady Rodziny przy Wojewodzie Wielkopolskim, a także Rady Rodziny przy Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Zdjęcie ilustracyjne/ fot. Anna Makowska

{phocadownload view=file|id=28|target=s}

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.