Dzień Matki. Najważniejsza rola kobiety

Najmniej zastanawiamy się nad zjawiskami codziennymi. To co stałe, powtarzalne, naturalne, rzadko budzi naszą głębszą refleksję. Po prostu jest i nie ma co nad tym za wiele rozmyślać. Dopiero jakieś zdarzenie, okazja, pozwala nam na spojrzenie i zastanowienia się nad, wydawałoby się, oczywistymi sprawami. Nie inaczej jest w przypadku mam. Dzień Matki to dobra okazja nie tylko do świętowania, ale i do refleksji.

Mamy różnego rodzaju

Dla dużej części kobiet rola mamy to ta najważniejsza w życiu. Determinuje ją biologia, ale mama to także rola społeczna i kulturowa. To niezwykła rola i wyzwanie, by wydać na świat i wychować kolejne pokolenie ludzkości. Gdyby się tak zastanowić, to jakie można znaleźć ważniejsze zadanie dla człowieka?

Są rożne rodzaje matek. Takie, które poświęcają się rodzinie, takie, które robią zawodową karierę, wreszcie takie, które samotnie wychowują dzieci. Niektóre potrafią łączyć zawodowy awans z dobrym życiem rodzinnym, swój samorozwój dokonywać bez negatywnych skutków dla dzieci i rodziny. Zawsze jest to dla nich sporym wyzwaniem.

Istota macierzyństwa

Rola mam ulega zmianom w miarę dorastania dzieci, jednak nie zmienia się istota macierzyństwa – matka to rodzicielka i ta, która dba o „emocjonalne zaplecze" rodziny. To najważniejsza osoba w życiu dziecka, bez względu na to, czy potomek jest maluchem, czy już nastolatkiem. Brak bliskiej więzi między matką a dzieckiem może skutkować poważnymi konsekwencjami dla rozwoju dziecka, np. chorobą sierocą w przypadku brak matki w pierwszych miesiącach życia.

Matka to przede wszystkim osoba dbająca o ogień domowego ogniska i podtrzymująca ciepło rodzinne. Matka nastawia się na dawanie, a nie na branie. Powinna cechować ją ofiarność oraz – według Ericha Fromma – bezwarunkowa miłość do dzieci, która daje poczucie bezpieczeństwa, wsparcie, zrozumienie i troskę, która kocha za to, że po prostu się jest, a nie za to, jakim się jest.

Matka w wielu odsłonach

Rola matki ma także charakter instytucjonalny, bardziej formalny. Jak twierdzą psychologowie, sprowadza się do pięciu głównych modeli:

• matki – gospodyni domowej,
• matki – opiekunki,
• matki – wychowawczyni,
• matki – integratorki życia rodzinnego,
• matki – zaspokajającej potrzeby domowników.

Jak to wygląda w praktyce możemy dowiedzieć się np. z cyklicznie publikowanych na naszym portalu felietonów dr Pauliny Michalskiej z cyklu Matka Polka. Tam – w żartobliwym tonie – poznajemy rodzinną matczyną codzienność i wielość problemów, z jakimi styka się prawie każda mama.

A w poważnym tonie o roli mam dowiadujemy się z codziennych wiadomości. Te, które zmuszone zostały do ucieczki z Ukrainy na skutek rosyjskiej agresji pokazują, do czego zdolna jest matczyna miłość i jaka jest rola mamy – jej miłość, odpowiedzialność, troska, determinacja - wobec dzieci w momencie najpoważniejszego zagrożenia. I poznajemy też polskie mamy, które starają się im pomóc w tym najtrudniejszym w życiu okresie.

Różne rodzaje macierzyństwa

Nie do wszystkich ról jednakowo się nadajemy. Mamy różne predyspozycje, konstrukcję psychiczną, wrażliwość. Na nasze postępowanie w dorosłym życiu wpływa wychowanie i nabyte doświadczenia.

Istnieją więc różne typy macierzyństwa, a świadomość i wiedza na efektywnego wypełniania rodzicielskich obowiązków rośnie z czasem. Współcześnie tradycyjne wartości związane z „misją macierzyństwa", takie jak: czystość, wierność, ofiarność, bezinteresowność czy religijność, odchodzą powoli w niebyt, przestają cieszyć się popularnością ze względu na kryzysy i niekorzystne przemiany w całym życiu społecznym, w tym także rodzinnym.

Współczesny świat ogranicza rolę młodych mam

Zmiany gospodarcze i jakościowe na rynku pracy wyraźnie wpłynęły na ograniczenie możliwości realizacji zadań macierzyńskich, głównie przez młode kobiety. Dlatego w wielu krajach wiek, kiedy kobiety rodzą pierwsze dziecko, znacznie się przesunął w górę. Współczesnej kobiecie brakuje czasu, by być dobrą matką, wychowawczynią, opiekunką, by dawać wsparcie i racjonalnie kontrolować poczynania dziecka. Dlatego cały czas trwa dyskusja, a niekiedy wprowadzane są już konkretne rozwiązania, które mają na celu pogodzenie pracy zawodowej kobiet z ich rolą jako matki.

Kobieta ma wiele obowiązków rodzinnych. Cały czas, jeszcze dziś, kiedy pełni ważną rolę w biznesie czy polityce, jest to może nie sensacja, ale odczytuje się taki fakt jako wyjątek, mimo, iż takie sytuacje są coraz częstsze. Kobiety zostają szefami rządów - premierami, prezydentami (prezydentkami?), także ministrami (ministerkami?) i pełnią wiele innych odpowiedzialnych funkcji państwowych, firmowych i społecznych, będąc jednocześnie matkami. Zdarza się – choć to nie są przypadki częste – że wychowują bardzo małe dzieci. Oczywiście wtedy najczęściej pomocny jest mąż, rodzina, osoby z zewnątrz – choć nie jest możliwe, by zastąpili oni dzieciom mamę, i zresztą nie o to chodzi, a o pewne ułatwienia.

Zakłócanie tradycyjnego i naturalnego modelu rodziny

W cywilizacji i kulturze europejskiej kobieta i matka ma dużo obowiązków, ale i praw. W innych kulturach i religiach jej rola jest często podporządkowana światu mężczyzn, a jej prawa społeczne i polityczne bardzo ograniczone, bądź w ogóle dla niej niedostępne.

Współczesna cywilizacja nie poprzestała też na badaniach i odkryciach w technice czy genetyce, co jest miarą postępu, ale eksperymentuje także obszarach biologii i ról społecznych. Czasami trudno połapać się jaki jest cel takich działań. Zaburzają one tradycyjny i naturalny model rodziny, a de facto wpływają na rolę matki. Natura jednak dobrze się zabezpieczyła i nie tak łatwo – jeśli w ogóle - będzie można ją oszukać.

Ojciec, albo ogólniej – mężczyzna, w jakichś szczególnych przypadkach, może próbować przejąć cześć roli matki, ale zawsze będzie to niedoskonałe i nienaturalne. I nie pomoże tu nawet zmiana płci.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.