Jakość życia dzieci z rodzin pełnych i niepełnych

Panuje powszechne przekonanie, że dzieci wychowujące się w rodzinach pełnych (czyli zarówno z mamą, jak i z tatą) są pod wieloma względami w korzystniejszej sytuacji niż dzieci z rodzin niepełnych (a więc wychowywane przez samotnych rodziców). Zapewne da się to racjonalnie wytłumaczyć, chociażby wsparciem, możliwością zapewnienia opieki przez obydwoje rodziców. Matka czy też ojciec samotnie wychowujący dzieci muszą – w przypadku realizacji innych obowiązków – „zlecić" zajmowanie się swoimi dziećmi innym osobom (zdarza się, że spoza rodziny) lub instytucjom.

Naukowcy pytają o odczucia

O tym jak czują się psychicznie dzieci z rodzin pełnych i niepełnych można dowiedzieć się z badania przeprowadzonego przez naukowców między innymi z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Zapytali oni po około 1000 polskich dzieci w wieku 8, 10 i 12 lat o ich jakość życia. Młodzi respondenci musieli też odpowiedzieć na pytania o swoją sytuację rodzinną (pytanie to nie zostało zadane 8-latkom), dlatego też możliwe jest powiązanie ze sobą tych dwóch aspektów.

Jedno z pytań dotyczyło oceny zadowolenia ze swojego życia jako całości. Skala była 11-stopniowa (od 0 - wcale do 10 - całkowicie) i należy podkreślić fakt, że ogólne wyniki były pozytywne. 53 proc. badanych 12-latków wskazało na całkowite zadowolenie (średnia ocena dla tej grupy wyniosła 8,66). W przypadku osób o dwa lata młodszych było to 70 proc. (średnia: 9,27). Zatem ogólne zadowolenie z życia jest na dość wysokim poziomie, ale maleje z wiekiem.

Z mamą i tatą bardziej zadowolone i bezpieczniejsze

Istotne różnice można zauważyć przy porównaniu odpowiedzi dzieci z rodzin pełnych i niepełnych. W grupie 12-latków wśród dzieci wychowywanych przez matkę i ojca odsetek najwyższych ocen był na poziomie 55,1 proc. (średnia 8,78), natomiast spośród tych, które pochodziły z rodzin niepełnych: 45 proc. (średnia 8,05). Analogicznie dla dzieci 10-letnich najwyższe oceny wśród dzieci z rodzin pełnych wskazało 73 proc. badanych (średnia 9,33), a z niepełnych 65 proc. (średnia 8,93).

Różnice na korzyść dzieci z rodzin pełnych widoczne są także w innych badanych aspektach, które były oceniane w przeprowadzonym badaniu (zadowolenie podlegało ocenie na skali od 0 - wcale do 10 -całkowicie). Poczucie bezpieczeństwa przez dzieci z rodzin pełnych zostało ocenione średnio na 8,9 wśród 12-latków i 9,34 wśród dzieci 10-letnich. Osoby z rodzin niepełnych oceniły ten aspekt odpowiednio na 8,08 i 8,87.

Wolność i wygląd różne w ocenie

Nieco gorzej w generalnym ujęciu została oceniona posiadana wolność. 12-latkowie wychowywani przez oboje rodziców wystawili średnią ocenę na poziomie 8,65, a z rodzin niepełnych: 7,96. Wśród 10-latków uzyskano odpowiednio 9,04 i 8,88.

Ważną kwestią w ocenie zadowolenia z życia jest subiektywna ocena własnego wyglądu. I w tym przypadku dysproporcje między odpowiedziami dzieci z rodzin pełnych i niepełnych były dość wyraźne. 12-latkowie zamieszkujący z obydwojgiem rodziców ocenili zadowolenie ze swojego wyglądu średnio na 8,03, a z tylko jednym z rodziców na 7,31. Nieco mniejsza różnica była w grupie 10-latków: 9,03 i 8,46.

Kto czuje się częściej szczęśliwy?

Dzieci z pełnych rodzin częściej czują się szczęśliwe. 62 proc. ogółu 12-latków na pytanie „Jak bardzo czułaś/eś się szczęśliwa/y w ciągu ostatnich dwóch tygodni?" odpowiedziało wskazując 9 lub 10, przy czym 0 oznaczało wcale, a 10 – całkowicie (średnia ocena: 8,33). Natomiast z rodzin pełnych takich odpowiedzi udzieliło 65,1 proc. badanych (średnia 8,42), a z niepełnych 51,9 proc. (średnia 7,89). Lepsze rezultaty uzyskano dla dzieci 10-letnich. Dwie najwyższe oceny dla omawianej kwestii wystawiło 74,5 proc. badanych w tym wieku (średnia 8,92), przy czym z rodzin pełnych było to 77,7 proc. (średnia 8,97), a z niepełnych 70,3 proc. (średnia 8,65).

Co myślą o przyszłości

Badane dzieci zostały również poproszone o ocenę postrzegania swojej przyszłości. Również w tym przypadku wyższe wyniki uzyskano dla dzieci z rodzin pełnych. Na pytanie o zgodność ze stwierdzeniem „Optymistycznie myślę o przyszłości" na skali od 0 (wcale się nie zgadzam) do 10 (całkowicie się zgadzam) ogólna średnia dla dzieci 12-letnich wyniosła 7,95, przy czym dla osób z rodzin pełnych było to 8,01, a dla tych z rodzin niepełnych 7,62. Pytanie tego nie zadano 10-latkom.

Wyrównać szanse wszystkim dzieciom

Uzyskane wyniki pokazują na ważny aspekt wychowawczy, na który powinno zwracać się uwagę w placówkach edukacyjnych. Istnieje bowiem ryzyko dyskryminacji osób z rodzin niepełnych, o czym mogą świadczyć gorsze wyniki dla omawianych kwestii. Dzieci z rodzin niepełnych nie ze swojej winy są wychowywane tylko przez jednego z rodziców. Już sam ten fakt jest dla nich trudnym doświadczeniem i niewątpliwie należy dążyć do zrównania szans na godne życie wszystkich dzieci.

Zrealizowane badanie jest częścią międzynarodowego projektu „Children's Worlds", w Polsce było ono dofinansowane ze środków Narodowego Centrum Nauki. Badanie przeprowadzono w latach 2017-2018, a próba była reprezentatywna ze względu na lokalizację szkoły oraz formę własności. Kwestionariusz ankietowy wypełniło 1192 dzieci 10-letnich (w tym 1020 z rodzin pełnych, co stanowiło 85,6 proc. ogółu) i 1156 12-letnich (963 z rodzin pełnych, 83,3 proc. ogółu).

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.