Wartości i ich znaczenie w przeżywaniu kryzysów

Dzisiaj coraz więcej młodych ludzi zgłasza się po pomoc do specjalistów w dziedzinie psychologii, psychoterapii i psychiatrii. Coraz więcej nauczycieli podczas konferencji, warsztatów i spotkań zgłasza problemy uczniów. Jak wspomina dr Roman Solecki, na jednym z warsztatów pewna nauczycielka zgłosiła, że 19 na 26 uczniów korzystało z jakiejś formy wsparcia psychologicznego czy psychiatrycznego. Kondycja psychiczna dzieci i młodzieży po pandemii i wybuchu wojnie na Ukrainie radykalnie się pogorszyła, co może wiązać się z ogólnym niepokojem, ale przede wszystkim jest skutkiem braku głębszych i trwalszych wartości, braku celów życiowych i w konsekwencji – dominującej pustki wewnętrznej.

Coraz częściej słyszymy o próbach samobójczych wśród młodzieży i nierzadko są to próby udane. Często rodzice nie widzą problemu od razu; czy jednak naprawdę nie da się rozpoznać, że w życiu dziecka coś złego się dzieje, zanim dojdzie do tragedii?
W opinii dr. Romana Soleckiego, rodzice są w stanie rozpoznać pierwsze symptomy problemu, takie jak utrata dawnej pasji, chęci działania, które wcześniej dziecko podejmowało z radością, niechęć do spotkań z przyjaciółmi nie dlatego, że ma gorszy dzień, ale z powodu utraty sensu i tego, że nie widzi wartości w swoich zainteresowaniach. Przyczyną mogą być wydarzenia traumatyczne, na przykład w szkole – wyśmianie przed klasą, upokorzenie, co u młodego człowieka, nastolatka, może spowodować uraz i niechęć do powrotu do szkoły. Jeżeli są to symptomy przewlekłe, trzeba zareagować.
Innym symptomem mogą być objawy somatyczne, na przykład dziecko zaczyna odczuwać ból mięśni, głowy czy brzucha, który nie ma widocznej przyczyny. Gdy staje się to coraz częstsze, u rodzica powinna zapalić się lampka, że w życiu dziecka dzieje się coś niepokojącego. Jako kolejny niepokojący symptom u dziecka lub nastolatka, dr Solecki wymienia dezorientację, brak koncentracji uwagi i permanentnego zmęczenia. Mogą to być objawy depresji lub innych zaburzeń zdrowia psychicznego.

Co powinien zrobić rodzic, gdy dostrzega objawy depresji u dziecka?

Przede wszystkim zacząć szybko działać, ponieważ odkładanie ingerencji „do jutra" może źle się skończyć. Gdy rodzice nieustannie są w pośpiechu, nie poświęcają dziecku odpowiednio dużo czasu, by stwarzać klimat do szczerej rozmowy, dziecko próbuje poradzić sobie z problemami samo. Nie mając więzi z rodzicem, wstydzi się lub obawia mówić mu o swoich trudnościach, bezradności i bezsilności. Trzeba w takich wypadkach, jak zaznacza dr Solecki wyjść z inicjatywą, dopytać, zainteresować się, zarówno jeżeli chodzi o rodziców, jak i nauczycieli. Gdy zauważymy u dziecka jakieś niepokojące objawy, nie wolno bagatelizować takiej sytuacji. Warto stworzyć klimat poczucia bezpieczeństwa, żeby dziecko otwierając się przed rodzicem lub nauczycielem nie czuło się oceniane, krytykowane, lub że będą wyciągane jakieś konsekwencje. To, na ile dziecko będzie w stanie otworzyć się, zależy od tego, jaką relację z nim budujemy: czy opartą na lęku, czy na miłości i zaufaniu.
Warto w tym miejscu wspomnieć o logoprofilaktyce, w której relacje pełnią podstawową rolę. W relacjach człowiek rozwija się najpełniej, a w spotkaniu z drugą osobą poznaje najlepiej siebie, swoje ograniczenia, ale i swój potencjał. Człowiek, znający siebie, pozna swoją wartość i dostrzeże sens swojego życia i swojej historii, jakakolwiek by ona nie była.
Według Viktora E. Frankla właśnie odkrycie sensu potrafi pomóc człowiekowi w pełni się realizować i w pełni przeżywać życie. Chroni też człowieka przed zagrożeniami, które w dzisiejszej rzeczywistości są bardzo powszechne. Warto uczyć młodego człowieka stawiać sobie w życiu cele, warto uczyć go nazywać i rozpoznawać wartości, a nie tylko emocje. Wartości mogą być życiową latarnią, wskazującą, dokąd chcę podążać, co dla mnie jest wartością i jak mogę to w swoim życiu realizować. Wartości są czymś trwałym, na czym mogę budować swoje życie, dzięki nim mogę podejmować właściwe decyzje i z dystansem spojrzeć na kryzysy, które po drodze się nadarzają, traktując je jako szansę i wyzwanie, a nie życiową porażkę.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.