Rodzeństwo - więcej niż skarb

prof. Michał A. Michalski

Pewnie każdy, kto ma brata lub siostrę doświadczył sytuacji, gdy stawiał sobie pytanie, czy świat bez nich nie byłby piękniejszy, a życie prostsze… Jednocześnie, ci którzy dzieciństwo spędzali w pojedynkę, prawdopodobnie chociaż raz próbowali sobie wyobrazić, jakby to było, gdyby mieli rodzeństwo… O ile jako dzieci nie mieliśmy na to wpływu, o tyle, gdy już jesteśmy rodzicami, to jakieś pole manewru w tym względzie mamy. Możemy zdecydować czy nasze dziecko będzie jedynakiem czy nie.

Temat posiadania rodzeństwa i jego wpływu na dzieciństwo oraz późniejszy rozwój wydaje się być raczej rzadko podejmowany, co stanowi pewne istotne zaniedbanie. Tymczasem okazuje się, że blisko połowa (47,4%) rodzin w Europie posiada tylko jedno dziecko. Co równie istotne, w ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba gospodarstw domowych bez dzieci wzrosła o ponad 10%. W jakimś sensie możemy mówić wręcz o trendzie, pod względem efektów do złudzenia przypominającym politykę jednego dziecka, z której kilka lat temu – widząc jej negatywne efekty – wycofały się władze Chin.

Zalety posiadania rodzeństwa wydają się być dziś albo niedoceniane, albo w ogóle niedostrzegane. A jest ich sporo. Po pierwsze, dzieciństwo w towarzystwie brata i siostry stanowi naturalną szansę rozwijania i doskonalenia predyspozycji społecznych, które nabywa się podczas przebywania z innymi ludźmi. W odniesieniu do rodzeństwa, od razu można zwrócić uwagę na codzienne interakcje, w których na pewno pojawi się potrzeba negocjowania warunków wspólnej zabawy i korzystania z zabawek czy innych przedmiotów domowych. W ten sposób młody człowiek uczy się, że nie wszystko należy do niego i nie wszystko od niego zależy, co w perspektywie samodzielnego funkcjonowania w przyszłości w różnych grupach społecznych należy uznać za lekcję bezcenną.

Gdy z kolei zwrócimy uwagę na to, że najczęściej między rodzeństwem mamy do czynienia z różnicą wieku, to pojawiają się kolejne zalety ze wspólnego dorastania. Dla młodszego dziecka codzienne obcowanie ze starszym bratem lub siostrą, to nieustanna okazja do przyglądania się i uczenia tego, co starszak już umie i wie. Gdy natomiast rodzeństwa jest więcej, to okazuje się, że takich „nauczycieli" w najbliższym otoczeniu jest więcej, przez co tempo i ilość przyswajanej wiedzy rośnie. Gdy chodzi zaś o tych starszych, to opieka i spędzanie czasu z młodszym rodzeństwem może być świetną okazją do rozwoju samodzielności i odpowiedzialności. Ponadto, w przypadku nastolatków takie zaangażowanie, automatycznie skłaniające do myślenia o innych i wspierania ich, może być pomocą w nabraniu zdrowego dystansu do swoich własnych problemów – a w tym wieku niekiedy mogą się one jawić jako sprawy, od których zależą losy świata…

Myśląc o znaczeniu rodzeństwa, warto również spojrzeć na to z szerszej perspektywy. Dając swemu dziecku brata lub siostrę, jednocześnie sprawiamy, że gdy wejdą w dorosłość, będą mieli kogoś z kim będą mogli wspólnie przeżywać ten czas i pomagać sobie nawzajem. Co więcej, jeśli to my rodzice będziemy ewentualnie potrzebować jakiegoś wsparcia na starość, to z tym problemem będą się mogli zmierzyć wspólnie.

Jest jeszcze jedna – chyba bezdyskusyjna zaleta – posiadania więcej niż jednego dziecka… Z każdym kolejnym dzieckiem rośnie potencjalna liczba… wnucząt. I choć możemy sobie z tego dziś nie zdawać sprawy, to zapewne pójdziemy w ślady niezliczonej liczby dziadków i babć i będziemy tak po prostu – zwyczajnie – szaleć na punkcie swoich wnucząt.

Zdjęcie ilustracyjne/Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.