W dziecku trzeba zawsze dostrzegać dobro – relacja z drugiego dnia kongresu o wychowaniu i rodzinie

Symbolicznym podpisaniem „Dekalogu Wychowania" i wnioskami z dyskusji panelowych zakończył się drugi dzień III Ogólnopolskiego Kongresu „Wychowanie trwa wiecznie - Rodzina źródłem dobra".

Dwudniowe spotkanie specjalistów od wychowania, edukacji, relacji rodzinnych – wśród nich wielu naukowców, przedstawicieli administracji państwowej i samorządowej, osób z organizacji pozarządowych – było nie tylko okazją do wymiany poglądów i zaprezentowania swoich dokonań, ale też dobrym miejscem do zaproponowania wielu nowych rozwiązań w sferze wychowania dzieci, edukacji, ochrony rodziny, współpracy obywateli z samorządami i zdobywania środków na różne cele obywatelskie.

Jak skutecznie wpływać na dobra kondycję rodzin i wychowanie dzieci

W licznych panelach i dyskusjach uczestników Kongresu podsumowano – wielu punktach krytycznie – dotychczasowe zmiany (bądź ich brak) jakie nastąpiły w ostatnich ponad 30 latach, po roku 1989, kiedy Polska znalazła się na powrót w kręgu wolnych państw Europy. Pojawiły się liczne diagnozy obecnej rzeczywistości, przywołano badania naukowe i społeczne, zastanawiano się, jak skutecznie wpływać na dobrą kondycję rodzin, jak wychowywać nowe pokolenia, by w skomplikowanej, szybko zmieniającej się rzeczywistości, targanej wieloma zjawiskami destrukcyjnymi nie zatraciły swojej tożsamości i kręgosłupa moralnego.

Od tego, jak skutecznie obecne pokolenie dorosłych – rodzice, nauczyciele, naukowcy, urzędnicy, działacze społeczni i polityczni – potrafi przekazać swoim dzieciom uniwersalne wartości, którymi powinni kierować się w swoim życiu, zależy przyszłość nie tylko Polski, ale i Europy, i świata. Dlatego tak ważne było przedstawienie przez Rzecznika Praw Dziecka „Dekalogu Wychowania" – zbioru ważnych zasad, którymi winni kierować się rodzice i wychowawcy przyszłych pokoleń.

W panelach dyskusyjnych drugiego dnia Kongresu rozmawiano m.in. o roli organizacji pozarządowych w procesie wychowawczo-edukacyjnym, działaniu samorządów na rzecz rodzin i dobra wspólnego czy o sposobach wychowywania.

Za mało szkół niepublicznych

W panelu „NGO jako reprezentacja rodziców w procesie wychowawczo-edukacyjnym" dyskutujący zastanawiali się m.in. nad zagadnieniem, czy po ponad 30 latach od transformacji ustrojowej mamy w Polsce dostateczną ilość szkół prowadzonych przez organizacje pozarządowe. Okazało się, że tylko 8 proc. szkół w kraju jest prowadzone przez struktury społeczne.

- To za mało – ocenił prof. Zbigniew Krysiak ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie i Instytutu Myśli Schumana. – Poza tym instytucje wychowawcze dość daleko odeszły od tradycji wychowawczych, które mają 2 tys. lat. Nie możemy kształcić i wychowywać nowych pokoleń bez tego kontekstu, bo niszczymy w młodych ludziach styl i charakter – dodał naukowiec.

- Udział szkół prowadzonych przez podmioty inne niż gminy jest zdecydowanie za mały – stwierdził Janusz Wardak z Akademii Familijnej. - 8 proc. ilość placówek, a nie procent dzieci, bo palcówki państwowe są na ogół większe, a więc dzieci w szkołach niepublicznych jest mniej niż te 8 proc. – kontynuował znany pedagog i wychowawca, który zakładał w Polsce szkoły stowarzyszenia „Sternik".

Ocenił, że pod względem obowiązującego prawa nie ma w Polsce przeszkód do zakładania szkół niepublicznych i mogą one swobodnie powstawać. W opinii J. Wardaka takie szkoły dają rodzicom możliwość wyboru sposobu kształcenia ich dzieci.

- W szkołach „Sternika" stawia się na duże zaangażowanie rodziców. Ale nie na zasadzie, że to oni rządzą, bo szkoła powinna być zarządzana przez profesjonalistów – mówił J. Wardak. - Wychowanie powinno przebiegać w dialogu, na zasadzie spotkania i rozmowy tutora (prywatny nauczyciel, korepetytor, opiekun) z uczniem i rodzicem.

Samorząd ważnym partnerem rodziców

O trudnej współpracy samorządów z niepublicznymi podmiotami prowadzącymi placówki szkolne mówił Wojciech Kaczmarczyk dyrektor Narodowego Instytutu Wolności (na zdjęciu poniżej w czasie udzielania wywaidu).

- Dysponentami pieniędzy publicznych są samorządy, które niechętnie dzielą się środkami z organizacjami obywatelskimi, mnożą problemy, powodując, że często współpraca jest trudna – mówił. – Drugą barierą jest słabość organizacji obywatelskich w Polsce. Nie mają one wystarczających środków ekonomicznych, choć ostatnie lata przyniosły w tej kwestii pewna poprawę – ocenił W. Kaczmarczyk.

- W takich miejscach, gdzie rodzice wspólnie z nauczycielami biorą sprawy w swoje ręce, udaje się pozyskiwać środki na różne przedsięwzięcia edukacyjne – powiedział Szczepan Kasiński, fundraiser (specjalista do pozyskiwania funduszy) z firmy Armiger. – Są osoby, które wpłacają naprawdę duże środki finansowe.

Na to, że szkoły nie powinny być popołudniami zamykane, zwrócił uwagę Wojciech Kaczmarczyk.

- Takie palcówki powinny być otwarte dłużej i być promieniować na otaczające środowisko, by można się tam spotkać i działać – powiedział.

Dziś lokalne władze bardziej dostrzegają rodzinę

Podczas panelu „Jak samorządy mogą tworzyć warunki rozwoju rodzin i społeczeństwa obywatelskiego w trosce o dobro wspólne" spotkali się przedstawiciele władz samorządowych i społecznicy. Przedstawili przykłady, które świadczą o podjętych przez nich działaniach na rzecz lokalnych społeczności w dziedzinach takich jak edukacja i wychowanie oraz integracja społeczna.

Na fakt, że każda gmina i wieś są inna i inne są też potrzeby jej mieszkańców wskazał Mateusz Stanaszek – radny gminy Karczew i członek Stowarzyszenia Wspólna Przestrzeń.

- To zainicjownie budżetu obywatelskiego pozytywnie zmieniło naszą gminę – mówił M. Stanaszek. – Od wielu lat w gminach funkcjonuje fundusz solecki, ale brakowało podobnego instrumentu na terenach gmin miejskich. Efektem wprowadzenia budżetu obywatelskiego jest duża integracja mieszkańców - dodał.

- Dziś samorządy dostrzegają rodzinę, zdają sobie bowiem sprawę, że bez pozyskania młodych ludzi, zachęcenia rodzin z dziećmi do zamieszkania na ich terenie – pojawia się problemy z podatkami i dalszymi inwestycjami – powiedział Piotr Modzelewski – Komendant Ochotniczych Hufców Pracy i radny sejmiku samorządowego.

Panelista stwierdził, że samorządy mocno się zmieniły przez ostatnie 10-15 lat. Ale prowadzą za mało procesów ewaluacji – to znaczy badań, czy to co wprowadziły się sprawdza.

Przełamać stereotyp niemożności

Jerzy Bauer – burmistrz Ostrowi Mazowieckiej opowiadał o aktywizacji mieszkańców wokół stworzenia w mieście muzeum poświęconego rtm. Witoldowi Pileckiemu i jego rodzinie.

- Startowaliśmy praktycznie od zera, a we wrześniu br. Otworzymy w Muzeum Dom Rodziny Pileckich stałą wystawę – mówił burmistrz. – Żona rtm. Pileckiego Maria, pochodziła z Ostrowi Mazowieckiej. Został dom po jej rodzicach, jedyna materialna pamiątka po rodzinie. Odkupiliśmy budynek z rąk prywatnych przy pomocy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego dodał J. Bauer.

- Przełamujemy stereotypy, krążące wśród mieszkańców, o tym, że nic się na tym terenie nie dzieje, że nie ma perspektyw, że wszyscy wyjeżdżają – wygłaszanym wbrew faktom. Staramy się, by to ciągłe negatywne werbalizowanie nie stało się samospełniającą się katastrofą – podsumowywał burmistrz Ostrowi Mazowieckiej.

Problemy z przełożeniem teorii na praktykę

Uczestnicy ostatniego panelu Kongresu, który odbył się pod hasłem „Osobowość, charakter, tożsamość – jak wychowywać?" skupili się na sposobach skutecznego wychowania. Analizowano problem dziecięcych „autorytetów", którymi staja się osoby często prezentujące dość prymitywne wypowiedzi i zachowania w mediach społecznościowych, a oglądane przez szerokie rzesze dzieci i młodzieży. Mimo sporej wiedzy teoretycznej dotyczącej wychowania dorośli maja kłopot z przełożeniem jej na praktykę.

Zastanawiano się też nad bardzo poważnym problemem ostatniego czasu – wzrostem ilości prób samobójczych wśród młodzieży.

- Jest faktem, że z roku na rok obserwujemy u coraz większej ilości dzieci i młodzieży zachowania ryzykowne, myśli samobójcze i depresje – powiedziała Aneta Barcik z Fundacji Barka Gospel. – Ta liczba wzrasta równolegle do tego, jak dzieci i młodzież opuszczają kościół i wypisują się z lekcji religii. Dziś mama i tata bardzo dużo pracują, mają do spłacenia kredyty, potrzebują pieniędzy na utrzymanie i często nie mają czasu dla dziecka. Jeśli czasu rodziców i poczucia bycia kochanym dziecku zabraknie, to jest jeszcze Bóg, który dziecko kocha, akceptuje i uważa za dobre. Ale jak go zabraknie wytwarza się groźna pustka – mówiła A. Barcik.

– Z moich doświadczeń wynika, że także dzieci z rodzin wierzących doznają załamań i myśli samobójczych – mówiła Ewa Kazimierczak z Fundacji Każdy Ważny. - Podstawą są zawsze więzi. Rodzic nie musi być idealny, ale powinien dostrajać się do dziecka. Jeśli dziecko nam ufa, a my uważamy, że dziecko jest w porządku, to w takiej sytuacji może ono dobrze i bezpiecznie wzrastać – dodała E. Kaźmierczak.

- Zmiana zaczyna się zawsze od dorosłego, więc spójrzmy najpierw na siebie – postulowała dyskutantka.

Trzeba dać dzieciom adekwatne wsparcie

Rozmawiano o edukacji seksualnej dzieci i efektach rewolucji seksualnej, która dokonała się kilkadziesiąt lat temu na Zachodzie, a teraz trafia do Polski. Poruszono też problem dostępu dzieci do nieodpowiednich treści, w tym do pornografii. Zwracano uwagę na znaczenie rozmowy i tłumaczenia dzieciom tematów związanych z ich seksualnością.

- Należy dzieciom dać adekwatne do współczesnych czasów wsparcie – postulowała Ewa Kazimierczak.

Organizatorzy III Ogólnopolskiego Kongresu „Wychowanie trwa wiecznie - Rodzina źródłem dobra": Rzecznik Praw Dziecka, Fundacja Życie, Kolegium Jagiellońskie - Toruńska Szkoła Wyższa, współorganizatorzy: Ministerstwo Edukacji i Nauki oraz Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej. partnerzy: Lasy Państwowe i Związek Dużych Rodzin 3 Plus.

Patronat Honorowy nad Konferencją objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda.

Patroni medialni Konferencji: TVP2, Polska Agencja Prasowa, Sieci, Polskie Forum Rodziców.

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM I NAGRANIA Z DYSKUSJI I WARSZTATÓW NA STRONIE ORGANIZATORÓW.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.