Wskaźnik dzietności w Polsce niższy niż w Chinach po latach rygorystycznej „polityki jednego dziecka”

prof. Jakub Isański
socjolog

Centrum Badania Opinii Społecznej w ub.r. opublikowało raport z badań na temat preferowanych i realizowanych modeli życia rodzinnego, w którym znaleźć można ciekawe informacje na temat współczesnego życia rodzinnego w Polsce.

Z zamieszczonych danych pochodzących z badań wynika, że niemal połowa małżeństw w Polsce nie ma wcale dzieci lub ma jedno, 1/3 ma dwoje dzieci, a 1/5 ma troje lub więcej dzieci. Daje to bardzo niską średnią liczbę dzieci. Wskaźnik dzietności w Polsce jest na poziomie niższym niż w Chinach po wielu latach bardzo rygorystycznej „polityki jednego dziecka".

W tym samym badaniu znaleźć można także informację o tym, ile dzieci Polacy chcieliby mieć - ponad 90% chciałoby mieć dwoje dzieci lub więcej. Niezależnie zatem od przyczyn tak niskiej dzietności, zdecydowana większość Polaków wolałaby mieć dzieci.

Podobnie ciekawe są informacje dotyczące wielkości rodzin, które mieszkają razem: chociaż tylko 22% rodzin w Polsce to duże rodziny wielopokoleniowe żyjące razem, model ten jest preferowany przez dwukrotnie większy odsetek Polaków - 32%. Z kolei życie samotne jako pożądany model życia rodzinnego wskazywane jest jedynie przez 3% Polaków, podczas gdy faktycznie żyje w ten sposób (według danych z tego samego badania) - co dziesiąty Polak.

Co zatem mówią nam te badania o współczesnej sytuacji rodzinnej w Polsce? Po pierwsze, że w powszechnym wyobrażeniu o rodzinie, jest ona związana ze wspólnym zamieszkiwaniem małżonków z dziećmi, nierzadko z trzema pokoleniami pod jednym dachem. To wyobrażenie odbiega jednak od rzeczywistości - mniej Polaków niż chciałoby żyje w taki sposób (jest to częściej spotykanie na wsi niż w mieście). Z kolei życie samotne, chociaż jest coraz bardziej powszechne (zwłaszcza w dużych miastach) jako pożądaną formę życia wskazywane jest zaledwie przez 1/3 ludzi, którzy żyją w taki sposób.

Zdjęcie ilustracyjne/fot. Milena Gliwa

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.