Co dzieci myślą o swoich rodzinach?

dr Krzysztof Szwarc

Naukowcy z trzydziestu pięciu krajów świata - w ramach projektu Children's Worlds - przeprowadzili badanie dzieci dotyczące oceny ich satysfakcji z życia. Badanie przeprowadzono wśród dzieci 8-, 10- i 12-letnich w latach 2017-2018. W każdej grupie wiekowej odpowiedzi udzielało około tysiąc dzieci z każdego z państw. W badaniu wzięły udział także dzieci z Polski, a wśród wiodących tematów była również rodzina.

Jak podano w raporcie, rodzina jest jednym z ważniejszych czynników determinujących subiektywne odczuwanie zadowolenia z życia dzieci, a szczególnego znaczenia nabierają dobre relacje z bliską osobą w rodzinie i harmonijna rodzinna atmosfera.

Polskie dzieci szczególnie wyróżniają się poczuciem bezpieczeństwa w rodzinie. Aż 90% (najwięcej spośród badanych państw) całkowicie zgadza się ze stwierdzeniem, że czuje się bezpiecznie w domu. Świadczy to o tym, że w polskich rodzinach dzieci mogą czuć się pewnie, są chronione przed niebezpieczeństwami. Ten aspekt został w naszym kraju oceniony najwyżej. Tylko nieco gorzej oceniono troskę ze strony innych osób (85% całkowitej zgodności, trzecie miejsce) i pomoc ze strony rodziny (80%, piąte miejsce). Niespełna 3/4 badanych dzieci w Polsce całkowicie zgadza się z tym, że lubi wspólnie spędzać czas z rodziną, co było ósmym rezultatem wśród badanych państw. Z kolei 2/3 polskich dzieci całkowicie uznało, że wspólnie z rodzicami podejmują decyzje dotyczące ich życia (siódme miejsce). Ale już nie ma pełnej zgodności co do tego, że rodzice słuchają tego, co dzieci mają do powiedzenia i liczą się z ich zdaniem. Tylko nieco ponad połowa badanych całkowicie zgadza się z tym stwierdzeniem, co jest dwudziestym wynikiem wśród badanych państw (wskaźnik ten o kilkanaście punktów procentowych wyższy jest m.in. na Węgrzech czy w Norwegii).

Generalnie dzieci (nie tylko w Polsce) są zadowolone z osób, z którymi razem mieszkają. Polscy 12-latkowie ocenili ten aspekt średnio na 8,93 w skali 0-10, co jest piętnastym wynikiem wśród badanych państw (wyższa średnia odnotowana została m.in. w Rumunii, Chorwacji, Hiszpanii, a niższa np. w Niemczech). Wskaźnik ten jest nieco niższy niż dla dzieci 10-letnich (9,22, miejsce siedemnaste). Bardziej zadowolone ze swoich współmieszkańców były dziewczynki (średnia 9,38 wobec 9,06 dla chłopców). Taką prawidłowość odnotowano prawie we wszystkich badanych krajach (odwrotnie było m.in. w Rumunii i na Węgrzech), jednak Polska jest jednym z czterech państw, gdzie różnica między odpowiedziami osób obydwu płci jest największa.

W Polsce około 85% dzieci 10-letnich mieszka z obydwoma rodzicami i wskaźnik ten jest dwunastym najwyższym (większy odsetek w Europie odnotowano tylko w Grecji, Chorwacji i Rumunii; jeden z niższych rezultatów pod tym względem uzyskano m.in. na Węgrzech, gdzie w pełnej rodzinie żyje 73% badanych dzieci). 79% polskich 10-letnich dzieci mieszka z rodzeństwem (lub innymi dziećmi) – to daje dwudzieste pierwsze miejsce (ponad 90% odnotowano tylko w Algierii, Norwegii i Malezji, poniżej 70% w Hongkongu, Brazylii i we Włoszech).

Raport z badania został opublikowany w sierpniu br. Dostępny jest tutaj.

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.