Jak wspierać młodzież we współczesnym, szybko zmieniającym się świecie

Wczoraj w warszawskim Ośrodku Rozwoju Edukacji odbyła się prezentacja raportu „Jak wspierać młodzież w niestabilnym świecie" przygotowanego przez Instytut Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN). Raport prezentowali jego autorzy – dr Szymon Grzelak, prezes IPZIN oraz mgr Dorota Żyro – wiceprezes IPZIN. Wystąpił też dr hab. prof. UAM Michał A. Michalski, prezes Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie oraz członka Rady Rodziny przy Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej, który zajął się tematem wpływu współczesnej kultury na dążenia życiowe młodzieży, w tym perspektywę założenia rodziny.

Co wpływa na kondycję psychiczną młodzieży

Po przywitaniu uczestników konferencji przez Tomasza Madeja – p.o. Dyrektora Ośrodka Rozwoju Edukacji w Warszawie oraz jej otwarciu, którego dokonała Marzena Machałek – Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki, wystąpili autorzy raportu - dr Szymon Grzelak oraz mgr Dorota Żyro omawiając go w wystąpieniu zatytułowanym „Kondycja psychiczna młodzieży i czynniki z nią związane. Wnioski z badań i praktyczne rekomendacje".

Prelegenci podjęli wiele różnych tematów zawartych w badaniu – m.in. porównanie radzenia sobie w okresie pandemii przez nastolatki płci żeńskiej i męskiej, wpływ emigracji Ukraińców do Polski z powodu agresji rosyjskiej na kondycję psychiczną młodzieży czy problem wsparcia psychicznego młodych osób przez rodziców, nauczycieli i wychowawców, a także rówieśników.

Z badania naukowcy wyciągnęli następujące obserwacje wnioski. Przedstawił je dr Szymon Grzelak:

• dziewczyny gorzej sobie radzą psychicznie w obliczu pandemii niż chłopcy;
• emigracja, ucieczka Ukraińców do Polski i świadczona im pomoc – paradoksalnie zwiększyły dobrą kondycje psychiczną także młodzieży – bo młodzi mogli się zaangażować, pomagać, działać;
• czy świat stabilny czy niestabilny – chronią nas te same rozwiązania;
• przezwyciężanie trudności w nauce przyczynia się do poprawy kondycji psychicznej (70 proc. młodych, którym nie udało się przezwyciężyć trudności ma słabszą kondycję psychiczną, a tylko 12 proc. ma taką, spośród tych którzy trudności przezwyciężyli);
• wsparcie rodziców zwiększa komfort psychiczny młodzieży (dwa razy lepsze wyniki, w przypadku, gdy rodzic wspiera);
• lepiej ma się młodzież, która może wskazać nauczyciela i wychowawcę, który pomógł mu w nauce, bądź problemach osobistych – bierność nauczyciela jest tu dużą wadą;
• w przypadku kiedy wiara nie ważna – 50 proc. badanych ma gorszą kondycję psychiczną, a kiedy wiara jest większa, tym lepsza ta kondycja jest lepsza – dla prawie 80 proc. z grona wierzących (na próbie 23 tys. badanych);
• odniesienia duchowe (bez względu na rodzaj wiary) – też chronią przed słabą kondycją psychiczną;
• pomagają rodzice (głównie w przypadku chłopców), przyjaciele (część dziewczyn) – pozytywne wyniki takiego kontaktu rozkładają się po równo;
• jeśli młodzi nie podejmują rozmów, nie wierzą w pomoc rodziców, nauczycieli, rówieśników, wtedy uważają, że sami sobie są w stanie pomóc, dopiero jak nie dają sobie rady, twierdzą, że lepiej zwrócić się do kogoś o pomoc i wsparcie;
• lista szkół, które lepiej sobie radzą z pomocą młodym uczniom (na 193 szkoły przebadane) - lepsza kondycja psychiczna młodzieży w szkołach, gdzie angażują się rodzice, nauczyciele, rówieśnicy, niższa, gdzie występuje cyberprzemoc, alkohol, narkotyki, przemoc, stres (korepetycje są potrzebne, ale one osłabiają);
• po powrocie do nauczania stacjonarnego nastąpiła poprawa kondycji psychicznej, kiedy uczniowie zaczynają „rozrabiać", mają energię, mają siłę na „psikusy" – nie warto tego tłumić;
• warto wspierać młodzież prostymi środkami – odbudowywać etos wychowawcy, doceniać, nagradzać (np. nagroda Profilaktyk Roku przyznawana przez IPZIN).

Natomiast mgr Dorota Żyro wskazała, że z badań wynika, iż w lepszej kondycji psychicznej są dzieci, które wskazywały na pomoc i zainteresowania rodziców, nauczycieli, rówieśników swoimi problemami. Tam gdzie tego nie było sytuacja wygląda gorzej. Według badaczki należy prowadzić działania wzmacniające środowisko i nauczycieli i uczniów – są w tym zawarte zadania dla pedagogów i psychologów szkolnych, którzy takiego wsparcia mają udzielać.

Dzisiejsza kultura redukuje rodzinę

O „Kulturowych prądach współczesności a miejscu rodziny w dążeniach życiowych młodzieży" mówił dr hab. prof. UAM Michał A. Michalski – prezes Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie oraz członek Rady Rodziny przy Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej. Naukowiec zauważył m.in., że młode pokolenie coraz mniej chce żyć w rodzinie. Mają na to wpływ prądy kulturowe oraz negatywny obraz rodziny w mediach. Młodzi ludzie są socjalizowani i edukowani w perspektywie ekonomizacji kultury, nie do życia w rodzinie, a do roli efektywnego pracownika – zauważył naukowiec.

Także edukacja potrzebuje trzeciego wymiaru – bo obecnie w dużej mierze dzisiejszy system edukacji nie pokazuje pełni horyzontu młodemu człowiekowi. W przestrzeni internetu narracja prorodzinna jest w mniejszości.

- Jeśli zawalczymy o rodzinę na poziomie edukacji, kultury czy sztuki, to wtedy może uda się powiedzieć, że młodzi ludzie są w dobrej kondycji psychicznej, bo ich rodziny dobrze funkcjonują. Oby ten trend deprecjonowania rodziny dało się odwrócić - można i trzeba to zrobić - podsumował prof. M. Michalski.

Obejrzyj pełen zapis konferencji TUTAJ.
Więcej informacji TUTAJ.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.