Małżeństwo, rodzina, szczęście – Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie zbadał plany rodzinne młodych Polek i Polaków

To młode pokolenie ukształtuje najbliższą przyszłość Polski. Co młodzi ludzie myślą na temat małżeństwa? Czy uważają, że założenie rodziny to dobra decyzja życiowa? Czy małżeństwo jest warunkiem szczęścia? Opinie młodych Polek i Polaków na temat małżeństwa, rodziny i rodzicielstwa zbadali naukowcy związani z fundacją Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie.

Zmiany kulturowe i społeczne – akceptacja czy dystans

W polskim społeczeństwie ścierają się różne prądy cywilizacyjne i kulturowe. Widać to m.in. w gorących, często nacechowanych dużymi emocjami, dyskusjach i sporach toczonych w przestrzeni publicznej. Temat kondycji rodziny, postaw prokreacyjnych młodego pokolenia, jego stosunku do międzyludzkich więzi, zwłaszcza małżeńskich, zgłębiło badanie naukowe przeprowadzone i opracowane przez grupę naukowców związanych z fundacją Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie. Wnioski zostały niedawno podsumowane i opublikowane w raporcie „Młode Polki, młodzi Polacy i ich plany rodzinne...". Głównym celem badania było rozpoznanie opinii młodych osób na temat kwestii związanych z zakładaniem rodziny.

Młode pokolenie Polaków obserwuje zmiany kulturowe i społeczne, jakie zachodzą w Europie Zachodniej i USA. Niektóre z nich przyjmuje w dobrej wierze za własne, na inne spogląda z dystansem, czasem nieufnością. Widać już, po latach doświadczeń i badań prowadzonych za granicą (głównie w USA), że eksperymenty medyczne związane ze zmianą płci (medyczne, lub tylko w sferze deklaracji i zachowań - na ten temat zabrał ostatnio głos znany specjalista seksuolog prof. Zbigniew Lew-Starowicz), deprecjacja więzi międzyludzkich, w tym rodzinnych, negowanie rodziny, jako struktury „opresyjnej", promocja postaw egoistycznych i nastawionych tzw. single life (de facto samotne życie bez zobowiązań), mieszanie się przedstawicieli zupełnie różnych i nieprzystających do siebie (często zwaśnionych, antagonistycznych, nawet zwalczających się fizycznie) grup ludności skutkują zarówno wzrostem poziomu przestępczości, ograniczeniami i utrudnieniami w spokojnym funkcjonowaniu ludności, a w przypadku młodych osób w wielu przypadkach prowadzą do osłabienia ich kondycji psychicznej i fizycznej.

Małżeństwo z dziećmi właściwą formą życia

Taka sytuacja ma wpływ na postrzeganie przez młode pokolenie małżeństwa i rodziny. Czy podstawą do zbudowania trwałych i szczęśliwych więzi międzyludzkich jest związek małżeński, czy raczej luźne partnerstwo bez formalnych zobowiązań. A może młodzi wolą formę życia samotnego, tzw. singla, bez partnerskich czy rodzinnych więzi, jedynie w gronie znajomych?

Do najważniejszych wniosków, jakie wywiedli z badania naukowcy należy m.in. ten, że większość młodych ludzi (71 proc.) jako właściwą dla siebie formę życia osobistego wskazało małżeństwo, w większości przypadków z dziećmi (60 proc.). Okazała się to być najczęściej wybierana kategoria niezależnie od wieku, płci, stosunku do wiary czy wielkości miejsca zamieszkania. Tylko 11 proc. badanych opowiada się za związkiem małżeńskim bez dzieci. Życie bez stałego partnera/partnerki bez dzieci (tzw. „single life") deklaruje 13 proc. badanych, przy czym częściej są to młodzi mężczyźni (19 proc.) niż młode kobiety (8 proc.).

Naukowcy ustalili, że cechą, która najbardziej różnicuje opinie młodych ludzi na temat małżeństwa jest stosunek do wiary. Osoby wierzące zdecydowanie częściej niż osoby niewierzące postrzegają małżeństwo jako instytucję dającą wsparcie. Jest to zależność kierunkowa. Wraz ze spadkiem natężenia wiary spada poparcie dla powyższego stwierdzenia. Osoby głęboko wierzące dwa razy częściej (70 proc.) niż osoby zdecydowanie niewierzące (34 proc.) wyrażają pozytywne opinie.

Wobec takich wyników badania jego współautor - dr hab. prof. UAM Michał A. Michalski – zastanawia się, czy jest to podstawa, by stwierdzić, że młode pokolenie Polaków coraz bardziej upodabnia się do społeczeństw zachodnich, które są o wiele dalej na drodze do postfamilizmu.

Natomiast dr Krzysztof Szwarc twierdzi, że Zachód ma duży wpływ na nasze społeczeństwo, ale nie jest pewien czy jesteśmy gotowi na przejęcie dominujących tam wzorców. Badacz zauważa, że z jednej strony chcemy, by było tak jak na Zachodzie, a z drugiej wolimy zachować własne tradycje.

Małżeństwo nie jest jedynym źródłem szczęścia

Ciekawy jest ten fragment badania, który dotyczy zależności między małżeństwem a poczuciem szczęścia. Badanie pokazało też, że młodzi ludzie nie upatrują w małżeństwie jedynego źródła szczęścia (41 proc.). Jedynie co trzeci respondent (31 proc.) sądzi, że małżeństwo jest potrzebne do osiągnięcia szczęścia. Taką opinię wyrażają częściej mieszkańcy wsi (36 proc.), a najrzadziej mieszkańcy dużych miast (25 proc.). Naukowcy ustalili, że małżeństwo jest ważne dla młodych osób na równi z innymi celami.

Interesujące jest, że zarówno jedna i druga grupa respondentów deklaruje swoja opinię w sposób umiarkowany, stwierdzając, że małżeństwo raczej nie jest jedynym źródłem szczęścia oraz, że małżeństwo raczej jest potrzebne do osiągnięcia szczęścia.

Dość duża grupa badanych (28 proc.) miała trudność z wyborem jednej lub drugiej opcji. Jak wnioskują autorzy opracowania – wyraźnie widać, że dla większości młodych ludzi małżeństwo nie determinuje szczęścia, choć jest cenną wartością.

Takimi wynikami badania zaskoczony jest dr Krzysztof Szwarc. Naukowiec zauważył, że stwierdzenie, iż małżeństwo i posiadanie dzieci nie są koniecznym źródłem szczęścia, może wynikać z braku doświadczenia badanych w tej materii, bo dopiero ono pozwala stwierdzić, że małżeństwo i dzieci przyczyniają się do szczęścia. Opinie młodych osób na ten temat mogą być wywodzone z doświadczeń pośrednich – np. z obserwacji własnej rodziny, w której się dany/dana respondent/respondentka wychował/wychowała, albo z obserwacji rodzin znajomych, krewnych.

Małżeństwo nie jest bezwzględnie trwałe, a ślub generuje koszty

Ciekawe są odpowiedzi badanych na pytania o trwałość i jakość związku małżeńskiego. Młodzi ludzie dostrzegają zarówno blaski jak i cienie formalnego małżeństwa. Małżeństwo uważają za przypieczętowanie miłości. Twierdzą, że związek małżeński daje wsparcie, ale sam ślub generuje niepotrzebne koszty.

W opinii młodych Polek i Polaków małżeństwo nie jest bezwzględnie trwałe, ale jest zdecydowanie bardziej akceptowane społecznie niż związki nieformalne. Młodzi stosunkowo często zgadzają się ze stwierdzeniem, że „na etapie planowania zawarcia związku małżeńskiego należy brać pod uwagę ewentualny rozwód" (38,3 proc.) oraz „w małżeństwie ludzie zabiegają o siebie w mniejszym stopniu niż przed ślubem" (38,2 proc.).

Kiedy się żenić (wychodzić za mąż)?

W opinii badanych, niezależnie od płci, wieku, miejsca zamieszkania czy stosunku do wiary, najczęściej wybieranym przedziałem wiekowym właściwym do zawarcia małżeństwa jest 25-29 lat. Uważa tak 63 proc. respondentów. Prawie co piąty (17 proc.) wskazał przedział wiekowy 20-24 lat, zaś 14 proc. respondentów określiło przedział 30-34 lata.

Poza tym, że przedział 25-29 lat wskazywany jest zawsze najczęściej, to kobiety preferowany wiek przesuwają w dół, natomiast mężczyźni w górę. Kobiety prawie dwa razy częściej (20 proc.) niż mężczyźni (11 proc.) wskazują przedział wiekowy 20-24 lat, natomiast mężczyźni ponad dwa razy częściej (17 proc.) niż kobiety (8 proc.) wskazują przedział wiekowy 30-34 lat.

Należy podkreślić, że konstrukcja pytania odnosiła się do płci respondenta, czyli młode kobiety miały określić najlepszy czas dla kobiet, a mężczyźni dla swojej płci.

W przypadku miejsca zamieszkania, mieszkańcy wsi częściej niż mieszkańcy dużych miast obniżają wiek, a mieszkańcy dużych miast podwyższają.

Podobną zależność można zauważyć w odniesieniu do deklarowanej wiary respondentów. Młode osoby, deklarujące się jako wierzące, obniżają wiek optymalny do zawarcia związku małżeńskiego, zaś respondenci deklarujący się jako niewierzące podwyższają. Należy jednak podkreślić, że niezależnie od cech społecznych i demograficznych młode osoby najczęściej uznają, iż najlepszym wiekiem do zawarcia małżeństwa jest okres pomiędzy 25 a 29 rokiem życia.

O badaniu i jego autorach

Opinie na powyżej opisane tematy zebrali i podsumowali w raporcie jego autorzy – naukowcy: dr Dorota Gizicka, dr hab. Michał A. Michalski oraz dr Krzysztof Szwarc.

Dr Dorota Gizicka jest badaczką, socjologiem rodziny i małżeństwa, adiunktem w Katedrze Teorii Społecznych i Socjologii Rodziny Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL).

Dr hab. prof. UAM Michał A. Michalski jest kulturoznawcą, etykiem gospodarczym, ekspertem od polityki rodzinnej oraz badaczem wpływu rodziny na gospodarkę pracującym na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Zakładzie Etyki Gospodarczej Instytutu Kulturoznawstwa Wydziału Antropologii i Kulturoznawstwa UAM w Poznaniu. Jest także prezesem fundacji ekspertem Instytut Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie.

Dr Krzysztof Szwarc jest demografem i statystykiem pracującym na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu, członkiem Rady Rodziny przy MRiPS oraz ekspertem Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie.

Pełen raport jest dostępny na stronie Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.