Rodzice pozytywnie oceniają program „Rodzina 500 plus” - wynika z badania naukowców z IWoRiS

Grupa naukowców skupionych wokół Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie (dr hab. Jakub Isański i dr hab. Michał Michalski – profesorowie UAM w Poznaniu oraz dr Krzysztof Szwarc z Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu) przedstawiła oceny programu „Rodzina 500 plus" w opracowaniu „Opinie na temat Programu Rodzina 500+ w świetle ogólnopolskiego badania rodziców".

Wyniki badań zaprezentowali podczas wczorajszej konferencji naukowej „Rodzina – wyzwania na XXI wiek", która odbyła się w gmachu Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. Wydarzenie to było częścią III Kongresu Demograficznego, nad którym honorowy patronat objął Prezydent RP Andrzej Duda.

Dobra ocena wprowadzenia programu

Według wyników przeprowadzonego badania 2/3 respondentów pozytywnie oceniło wprowadzenie programu „Rodzina 500 plus". Dodatnia ocena była wprost proporcjonalna do liczby posiadanych dzieci – im w rodzinie znajdowało się więcej dzieci tym pozytywniejszy był odbiór programu.

Wpływ na dzietność zróżnicowany

Jeśli chodzi o wpływ programu na dzietność, to 75 proc. badanych stwierdziło, że nie wpłynął on na poprawę dzietności w kraju. Okazało się też, że lepsze opinie o programie mają mieszkańcy wsi, choć także oni nie zauważyli znaczącego wpływu podjętych w ramach „Rodziny 500 plus" działań na zwiększenie liczby urodzeń dzieci. Podobnie uważają rodzice, którzy posiadają jedno dziecko (aż 90 proc.).

Ciekawe są odpowiedzi respondentów na pytanie o wpływ programu na decyzję o potomstwie w zależności od typu związku. W związkach niesformalizowanych pozytywna wpływ programu jest oceniany najwyżej – połowa deklaruje, że program wpłynął korzystnie na decyzje o posiadaniu dziecka. Natomiast wśród małżeństw i rodziców samotnych takiej zależności nie zaobserwowano.

Dane uzyskane podczas badania pokazały, że program nie spowodował zmiany planów prokreacyjnych małżonków. W perspektywie najbliższych 3 lat nie zamierają oni powiększać rodziny ze względu na jego funkcjonowanie.

Na co rodziny wykorzystują świadczenia i czy zgodnie z ich przeznaczeniem

Jeśli chodzi o wykorzystanie środków z Programu „Rodzina 500 plus" to pieniądze przeznaczane są głównie na odzież i obuwie (64,3 proc.) oraz żywność (37,8 proc.). W następnej kolejności rodziny wydają je na zajęcia dodatkowe i korepetycje dla dzieci (24,7 proc.), artykuły szkolne i podręczniki (24,5 proc.) oraz wyjazdy turystyczne (21,1 proc.). Nieco mniej rodzin przeznacza je na ochronę zdrowia i leczenie (19,7 proc.).

Jeśli chodzi o ocenę zgodności wykorzystywania środków z programu z jego celami to większość badanych uważa, że są one wydatkowane zgodnie z ich przeznaczenie. Ok. 25 proc. uważa przeciwnie.

Program a rodzinna ekonomia i odbiór społeczny

Naukowcy z Instytutu Wiedzy o Rodzinie i Społeczeństwie zbadali też wpływ programu na sytuację ekonomiczną rodzin. Prawie 90 proc. badanych stwierdziło, iż przyznane w ramach programu świadczenie nie spowodowało jakichkolwiek zmian w sferze zawodowej. Tylko kilka procent osób zrezygnowało z dodatkowego zatrudnienie lub nadgodzin.

Ale ponad połowa badanych (58 proc.) zgodnie przyznaje, że świadczenia otrzymywane w ramach programu poprawiły sytuację materialną rodzin z dziećmi bądź w dużym i bardzo dużym stopniu, bądź w stopniu umiarkowanym.

Zdecydowana większość respondentów (2/3) deklaruje, że nie spotkała się z negatywnymi opiniami innych osób w stosunku do siebie, ze względu na fakt korzystania z programu „Rodzina 500 plus". Najczęściej z taką krytyką spotykają się rodziny posiadające trójkę lub więcej dzieci. Aż 47 proc. badanych stwierdza, że doświadcza jej często, lub bardzo często. To jest wynik budzący niepokój i warto byłoby zbadać dokładniej, co jest powodem takiego zachowania.

75 proc. badanych uważa, że program nie powinien zostać zlikwidowany. Kilkanaście procent uważa, że powinno się go zlikwidować, przy czym wyniki pokazały, że za taką opcją opowiada się aż ponad 17-19 proc. rodziców posiadających jedno, albo troje i więcej dzieci. Najwięcej zwolenników programu jest wśród rodziców z dwojgiem dzieci.

Zwolennicy uważają, że program pomaga rodzinom „w ciężkim życiu", poprawia sytuacje finansową rodziców i pomaga zaspokoić niektóre dodatkowe wydatki związane z dziećmi – np. koszty leczenia, wyjazdy wakacyjne, drobne rodzinne marzenia. Przeciwnicy podnoszą sprawę rzekomego zadłużania się państwa, braku kontroli nad sposobem wydatkowania środków przez rodziny, wzrostu cen towarów i usług. Sugerują też zmianę formy świadczenia – na zwolnienia podatkowe i darmowy dostęp dzieci do kultury, żłobków i przedszkoli.

Wnioski zachęcają do kontynuacji programu

We wnioskach naukowcy zauważają, że program „Rodzina 500 plus" ma wysokie poparcie społeczne i miał duży wpływ na poprawę sytuacji materialnej rodzin. Nie spowodował on zmiany sytuacji na rynku pracy rodziców i miał słaby wpływ na dzietność.

Program wyraźniej wpłynął w sposób korzystny na osoby o niższym statusie społecznym, z większą liczbą dzieci i niższym wykształceniem, mieszkające na wsi i o niezbyt dobrej sytuacji materialnej.

Badacze zauważyli tez, że znaczna część opinii społecznej błędnie rozumie rodzaj świadczenia z programu – jako „sfinansowanie", a nie – jak w rzeczywistości – „dofinansowanie" kosztów utrzymania dzieci.

Naukowcy rekomendują kontynuacje i pogłębienie badań nad programem, prowadzenie kampanii informacyjnej, która zwiększyłaby trafne zrozumienie idei programu, a także utrzymanie programu i waloryzację jego świadczeń.

Badanie zostało przeprowadzone w okresie 20 października – 20 listopada 2021, objęło 740 rodziców dzieci w wieku przedszkolnym z terenu całej Polski.

autor: wit
Źródło: własne, IWoRiS
Zdjęcia: Elżbieta Lachman, IWoRiS

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.