Święto Niepodległości – czyli jak nauczyć nasze dzieci wdzięczności?

Agnieszka Dubiel

11 listopada powiesimy flagę. Pewnie włączymy telewizor (rzadkie wydarzenie w naszym domu!), obejrzymy uroczystą zmianę warty. Zjemy rogale świętomarcińskie, bo nawet tutaj, na południu są dostępne w piekarni. Może zagramy w Bitwę pod Grunwaldem. Może poczytamy Kocham Polskę.

Tyle świętowania. Na co dzień będziemy się uczyć dbałości o nasz wspólny dom i wdzięczności wobec tych, którzy nam go zbudowali. Będziemy przypominać sobie skomplikowane wojenne losy pradziadków i opowiadać o prababci Joannie, która „nie chciała Niemca". I o prababci Wikci, która z dwójką małych dzieci i w zaawansowanej ciąży wsiadła w pociąg i pojechała w nieznane, po to tylko, żeby jednak mieszkać w Polsce. O tym, jak po drodze urodziła małą córeczkę, która wiele lat później stała się babcią Agnieszką. O pradziadku Hubercie, który wszelkimi sposobami próbował nie zostać wcielony do Wermachtu, a potem nie pójść na front. „Żeby nie musiał walczyć przeciw swoim". O tym, jak wracał przez Czechosłowację na Śląsk i uciekł z powojennego już przecież transportu do Oświęcimia. O pradziadku Florku, który z Wielkopolski został wywieziony na roboty do Prus Wschodnich, gdzie napatrzył się tyle na wydarzenia historyczne, że ukuł sobie własne powiedzonko: „jak nie urok, to przemarsz wojska radzieckiego". O pradziadku Józefie, który walczył w Armii Ludowej, a przecież także za Polskę. Ranny w kolano, do końca życia utykał.

Jak nauczyć dzieci miłości do Ojczyzny? Jak wytłumaczyć im świat? Dodajmy jeszcze rozmowy o polityce, a jakże. Coraz trudniejsze, bo też nasza rzeczywistość jest coraz bardziej zagmatwana. Jak pokazać, że to, co nasze, jest ważne, bo nasze, a cudze trzeba po prostu szanować? Zadanie jest o tyle trudniejsze, że nie wynieśliśmy wzorców z dzieciństwa.

Do szkoły podstawowej chodziliśmy w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku, czyli w czasach, gdy co miesiąc ustawiano nas w równiutkie szeregi na obowiązkowe apele. Na przykład z okazji Pierwszego Maja. Albo października – miesiąca oszczędzania. W listopadzie? Z okazji kolejnej rocznicy rewolucji październikowej… Miłość do Ojczyzny przejawiała się pamięcią o tragedii, jaką Polakom zgotowali Niemcy podczas II wojny światowej oraz umiłowaniem bratnich narodów, w tym oczywiście Związku Radzieckiego. Rodzice wprawdzie mówili czasem, że to wszystko nie do końca tak wygląda, ale w szczegóły za bardzo się nie wdawali. Słyszałam o Katyniu, o wydarzeniach Grudnia '70. Ze stanu wojennego pamiętam czołgi na ulicach Poznania i wszechobecny niepokój.

Wyrosłam więc w przekonaniu, że patriotyzm, to coś podejrzanego, co wmawia nam się w szkole, a przecież jest nieprawdziwe. 11 listopada kojarzył mi się wyłącznie ze świętym Marcinem i długimi kolejkami do piekarni po tradycyjne rogale. Szczęśliwie, pod koniec podstawówki czasy się zmieniły i można było usłyszeć inną wersję historii już w sposób oficjalny. Przygotowywaliśmy kolejną akademię, tym razem na 11 Listopada. Nasza polonistka scenariusz miała gotowy, bo kilka lat wcześniej za zrealizowanie go została wyrzucona z liceum, w którym uczyła. I odbywała pokutę w naszej szkole…

Ale prawdą jest, że do umiłowania Ojczyzny, do szacunku dla niepodległości i dla tych, którzy nam ją wywalczyli, doszłam dużo później. W dużej mierze sama. I nadal uczę się i uczę. Wciąż też nie mam tego poczucia, że już wiem i umiem. Jest to proces, który musi trwać. Bo każda miłość potrzebuje czasu, wysiłku, a nawet ofiary.

Tak naprawdę jednak dla mnie patriotyzm oznacza po prostu pielęgnowanie w sobie wdzięczności wobec tych, którzy byli przed nami. Jedni dbali o nasz język, o kulturę, o wiarę ojców. Inni oddali życie, byśmy my mogli żyć w wolności. Pytanie, czym się kierowali? Jak byli wychowani? W co wierzyli? To coś więcej niż tylko bieżąca polityka. To ciągłe sięganie do fundamentu, do tego, co nas wszystkich łączy. I odkrywanie, że ktoś już tu żył przed nami, że wkładał serce i wysiłek w to, co zechciał nam zostawić.

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.