Być kobietą, być mężczyzną w rodzinie - co to dziś oznacza?

Anna Maria Dubaj

Podstawową cechą rodziny jest to, że istnieje od początków ludzkości. Stanowi najbardziej stabilizujący czynnik dla świata społecznego. Rodzina, rozumiana jako wspólnota kobiety, mężczyzny i dziecka lub dzieci. Jakie role były przydzielane płciom – w przeszłości i obecnie?

Pozycja kobiety zajmowana w społeczeństwie zmieniała się na przestrzeni wieków, mężczyzny była znacznie stabilniejsza. W starożytności role społeczne kobiet i mężczyzn były dokładnie ustalone i rozdzielone. Zarówno w Grecji, jaki i w Rzymie dominował model rodziny patriarchalnej i monogamicznej, ze szczególnym podkreśleniem jej funkcji prokreacyjnej. Z czasem jednak panowanie mężczyzn w rodzinie uległo osłabieniu na rzecz kobiet, które zaczęły mieć większy wpływ na decyzje podejmowane przez męża. W kulturze żydowskiej, zgodnie z nakazami Talmudu, mężczyzna miał strzec żonę, darzyć ją szacunkiem i otaczać troską. W rodzinach chrześcijańskich kobieta była strażniczką ogniska domowego. Rola, jaką kobiety odegrały w historii zbawienia, dała jej szacunek i równe traktowanie. Ciekawym okresem było średniowiecze, które charakteryzowało się upadkiem silnego państwa oraz wzrostem pozycji rodziny, która przejęła część zadań władzy państwowej. Wówczas bezpieczeństwo zapewniała głównie siła fizyczna. Podstawową komórką społeczną była rodzina, im więcej mężczyzn liczyła, tym bardziej była stabilna. W związku z dużą śmiertelnością niemowląt, kobieta była chroniona szczególnie w aspekcie macierzyństwa. Sakrament małżeństwa stał się wtedy symbolem związku trwałego i nierozerwalnego, a jego zewnętrznym wyrazem była obrączka.

Przełom XIX i XX wieku przyniósł kobietom ważne zmiany, otrzymały one prawa wyborcze, prawo do kształcenia na poziomie wyższym oraz swobodę dysponowania własnym majątkiem i zarobkami. Po raz pierwszy w historii małżonkowie zostali zrównani wobec prawa i pojawił się jednocześnie model małżeństwa partnerskiego: mąż i żona wspólnie pracują, razem planują i decydują, wspólnie spędzają czas. Taki wzrost znaczenia emocjonalnej bliskości i wspólnego spędzania czasu przez członków rodziny przypadł szczególnie na okres lat 60. XX wieku. Olbrzymie znaczenie dla budowania tożsamości, poczucia wartości oraz pozycji społecznej mężczyzny miała i ma jego aktywność zawodowa, rywalizująca z rodziną. Nadal także uważa się rolę matki i gospodyni domowej za podstawową dla kobiety, a podejmowanie płatnej pracy za drugorzędną, u mężczyzny wygląda to dokładnie odwrotnie. Jesteśmy jednak społeczeństwem patriarchalnym i warto wiedzieć, jakie są tego przyczyny.

W wielu okresach historycznych polska rodzina była miejscem przetrwania państwa polskiego. To właśnie na niej opierało się nowe życie. Przechowała w sobie wszystko, co było warunkiem odrodzenia. Między dysponującym majątkiem ojcem a resztą rodziny istniał dystans. Dla dzieci uosabiał on wręcz władzę. W obyczajowości szlacheckiej żona cieszyła się poważną pozycją. Tradycyjne role kobiet wiązały się z dbaniem o dom, wychowywaniem dzieci, gotowaniem, sprzątaniem i wieloma innymi czynnościami zabezpieczającymi potrzeby członków rodziny. Taki podział był wówczas konieczny do przetrwania zarówno jednostki, jak i społeczeństwa.

Obecnie sytuacja mocno się zmieniła i zmienia nadal. Coraz częściej praca jest postrzegana przez kobietę jako narzędzie samorealizacji. Przemianie ulega też model rodziny: mężczyzna nie jest kojarzony wyłącznie z odpowiedzialnością finansową za utrzymanie rodziny, a kobieta wyłącznie z pełnieniem obowiązków opiekuńczych i prowadzeniem domu. Mąż i żona stają się partnerami, którzy uzupełniają się w każdym wymiarze: duchowym, fizycznym i umysłowym. Choć gdyby patrzeć tylko kategoriami biologii i anatomii, to kobiecy organizm tęskni za funkcją decyzyjną mądrego mężczyny, która pozwala kobiecie po prostu odpocząć.

Zdjęcie ilustracyjne/Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.