Seniorzy - dar dla rodziny

Anna Maria Dubaj

Polska jest jednym z krajów, w których odsetek osób starszych jest coraz wyższy. W roku 2002 osób po sześćdziesiątym roku życia było około 17 procent, a powyżej sześćdziesiątego piątego roku życia 12,75 procent społeczeństwa jest opieka nad ludźmi starszymi, chorymi i słabszymi, a nie utrudnianie im, już i tak niełatwego, życia. Człowiek taki potrzebuje mieć zapewnioną ciągłość realizowania swoich potrzeb i poczucia własnej godności.

Niewątpliwie czas ten wnosi w życie człowieka nowe wartości, daje poczucie spełnienia i zadowolenia z życia, swego rodzaju satysfakcji z założenia rodziny, posiadania dzieci i wnuków. Starość może być czasem kreacji i wolności. Mówiąc o niej w aspekcie pozytywnym, możemy wskazać kilka postaw ludzi starszych preferujących tzw. koncepcję pozytywnego starzenia się, którą opisuje Robert D. Hill. Termin „pozytywne starzenie się" dotyczy człowieka wykorzystującego dostępne mu zasoby w celu zoptymalizowania doświadczenia starzenia się. Autor wymienia cztery cechy dobrego starzenia się: człowiek mobilizuje posiadane zasoby, aby radzić sobie ze związanym z wiekiem pogarszaniem się stanu zdrowia; człowiek dokonuje wyborów dotyczących stylu życia, aby zachować dobrostan psychiczny; człowiek dba o elastyczność przez całe życie; człowiek skupia się na pozytywnych stronach życia, a nie na problemach i trudnościach związanych z zaawansowanym wiekiem.

Proces starzenia się głównie jednak piętrzy przed człowiekiem rozmaite trudy, zarówno w sferze fizycznej, psychicznej, jak i społecznej. Starszy człowiek potrzebuje wykazywać się codzienną umiejętnością radzenia sobie z wieloma przeszkodami, dlatego dbałość nas wszystkich o kondycję tego najsłabszego jego ogniwa jest informacją o naszej mądrości jako społeczeństwa.

Adam A. Zych za jedno z ważniejszych zadań egzystencjalnych każdego człowieka uznaje wypracowanie w trakcie życia własnej, niepowtarzalnej postawy psychicznej wobec etapu starości.

Relacja między rodziną a ludźmi starszymi winniśmy zobaczyć jako szczególną wymianę darów między pokoleniami. Z jednej strony, seniorzy często potrzebują pomocy ze strony swoich dzieci, z drugiej zaś, konieczne jest pamiętanie o tym, jak cenny wkład te osoby wnoszą w życie rodzinne. Osoby starsze, z racji długich lat życia i olbrzymiego, bezcennego doświadczenia, mają możliwość spoglądania z dystansem na wartości, jakie preferuje współczesny świat. W czasach, kiedy rządzi materializm, wydajność i użyteczność, czerpanie od osoby starszej jej mądrości i wiedzy jest predyktorem pomyślności przyszłych pokoleń. „Ludzie starsi mogą nieraz służyć swoją dyskretną i serdeczną życzliwością, mądrością, wyrozumiałością, cierpliwością, dobrą radą, a zwłaszcza wiarą i modlitwą" (Jan Paweł II, 2002). Warto na podsumowanie przywołać znamienitego Konfucjusza, który w swoich dziełach szczegółowo opisał sposób traktowania osób starszych. Nakazywał taką opiekę nad starzejącymi się rodzicami, która nie niesie niepokoju, lecz przeciwnie, daje spokój i zadowolenie. Nawet posiłki powinny być przygotowywane według gustów staruszków. Zalecenia obejmowały także sposób ekspresji werbalnej. W krajach Azji do dziś powszechne jest używanie języka honoratywnego w relacjach z osobami starszymi i zajmującymi wyższą pozycję społeczną lub piastującymi godności państwowe. W ten sposób język stał się nie tylko narzędziem komunikacji międzyludzkiej, lecz także formą sytuowania człowieka we właściwym dla niego miejscu w strukturze społecznej.

Czy nie daleko nam do tego właśnie szczególnego spojrzenia, które nadaje tak honorowe, a jednocześnie należne miejsce seniora w hierarchii całego narodu? Według Grażyny Orzechowskiej, „starość, to ostatnia faza życia człowieka, której początek jest bliżej nieokreślony, a końcem jest śmierć człowieka".

Zdjęcie ilustracyjne/Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.