Poskromić MULTIbestię – w poszukiwaniu multimedialnego złotego środka

„Wypuściliśmy na wolność bestię. Nie sądzę myśmy mieli narzędzia pozwalające zrozumieć to, co robimy codziennie. Nie mamy wiedzy o swoich nawykach związanych z tymi urządzeniami." Czy to słowa Alberta Einsteina na temat broni atomowej? Nie, wypowiedział je Tony Fadell, wynalazca iPoda i współtwórca iPhone'a.

Czy Tony Fadell przesadził? Rzućmy okiem na kilka doniesień naukowych. Według raportu Państwowego Instytutu Badawczego NASK ponad 21% polskich nastolatków korzysta ze smartfona powyżej sześć godzin dziennie, a 12% z nich – powyżej osiem godzin. W badaniach Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę stwierdzono, że 75% sześciolatków sprawnie korzysta z nowych technologii, a tylko 9% potrafi samodzielnie… zasznurować buty. Wśród nastolatków 1,5% młodych ludzi jest znacznie uzależnionych od Internetu, a kolejne 12% wykazuje kilka objawów nadużywania tego medium. Według badań Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej ponad połowa chłopców w wieku 12-14 lat regularnie ogląda pornografię – w tej chwili głównie za pomocą urządzeń mobilnych. Nie lepiej jest w branży gier komputerowych – w badaniach amerykańskich wykazano, że niemal co dziesiąte dziecko jest uzależnione od grania.

Ale przecież nowe technologie przynoszą dzieciom i nam tak wiele korzyści. To nie ulega wątpliwości. Jak mawiał klasyk, rozchodzi się jednak o to, aby te plusy nie przesłoniły nam minusów. A tych ostatnich nie brakuje. Udowodniono bowiem, że nadużywanie urządzeń ekranowych powoduje słabszy rozwój umiejętności poznawczych (w tym mowy), problemy z koncentracją uwagi, a także trudności w radzeniu sobie z emocjami. Dowiedziono, że efektywność multimedialnych narzędzi edukacyjnych jest sześciokrotnie mniejsza niż zdobywanie wiedzy poprzez obserwację rzeczywistego świata. Wykazano, że nagminne korzystanie z portali społecznościowych wpływa na społeczną izolację użytkowników i pogarsza ich samoocenę. W końcu udowodniono, że korzystanie z gier komputerowych zwiększa impulsywność, zakłóca procesy decyzyjne i pogarsza wyniki w nauce.

Czy zatem możliwe jest odnalezienie multimedialnego złotego środka? Wydaje się, że tak. Choć nie ucieszą się Państwo z tej wiadomości, to proponuje się, aby maluchy poniżej drugiego roku życia w ogóle nie korzystały z takich urządzeń. Dla dzieci do lat sześciu optymalny czas spędzany przez ekranem, to pół godziny dziennie, a do dwunastego roku życia godzina dziennie. Młodzieży powyżej dwunastu lat zaleca się maksymalnie dwie godziny kontaktu z multimediami. Co ciekawe, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne ocenia, że stopień rozwoju mózgu optymalny do otrzymania pierwszego smartfona, to 15-16. rok życia.

Innym godnym uwagi aspektem jest stworzenie w domu stref wolnych od multimedialnych telefonów: rodzinnego stołu, bawialni oraz sypialni (szczególnie na godzinę przed snem). Przydatnym rozwiązaniem może być przechowywanie smartfonów wszystkich członków rodziny w jednym miejscu. Ogromnie istotny jest w końcu przykład własny oraz towarzyszenie dziecku, wprowadzanie go w świat mulimediów: pokazywanie jak nie tracić każdej wolnej chwili na kontakt z ekranem, jak korzystać z bezpiecznych treści, jak unikać ryzyka oszustw internetowych itd. Co nie mniej ważne, warto angażować dziecko w aktywności „w realu" – wszak okazuje się, że głównym motorem pchającym młodych w objęcia cybernałogu jest zwyczajna nuda. Ci, którzy spędzają więcej czasu z bliskimi, więcej rozmawiają, czują afiliację, akceptację i bezpieczeństwo nie szukają oparcia wyłącznie w świecie wirtualnym.

Piśmiennictwo:
Kudyba K. Problemy okresu dojrzewania. Świat, w którym posty są na chwilę, a zmiany rozwojowe na zawsze. 2019. mp.pl

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.