Różne podejścia w obliczu pandemii. Szwedzi poszli inną drogą

Pojawienie się wirusa SARS-CoV-2 wywołało niespotykane dotąd reakcje niemal na całym świecie. Sposoby podejścia do pandemii zdecydowały o losie wielu rodzin. Nie wszędzie w Europie wprowadzono drastyczne ograniczenia. Przykład Szwecji pokazuje, że było inne wyjście. Dziś coraz częściej słyszy się, że zagrożenie koronawirusem należało potraktować jak jedną z epidemii.

Szczepionki i życie zdalne

Naukowcy i największe firmy farmaceutyczne skupiły się nad wynalezieniem leku ograniczającego, lub zapobiegającego zakażeniu. Po kilku miesiącach uruchomiono produkcję kilku rodzajów szczepionek, które na masową skalę zaaplikowano wielkiej populacji ludności w krajach, które stać było na ich zakup.

Organizacje zajmujące się zdrowiem starały się śledzić rozwój sytuacji i proponować metody ochronne. Szczepionki uznano za jedyne skuteczne rozwiązanie, ale optymistyczne dane co do ich skuteczności malały z miesiąca na miesiąc, co tłumaczono mutacjami wirusa. Rozgorzała dyskusja o medycznych i etycznych aspektach szczepionek. Zalecano też noszenie maseczek, dystans społeczny, znaczne ograniczenia w przemieszczaniu się i gromadzeniu, pracę i naukę zdalną.

Rządy niemal wszystkich krajów Europy wprowadzały ostre lockdowny, które znacznie pogorszyły kondycję gospodarki. Do tego na dłuższe lub krótsze okresy, w zależności od kraju, zastosowano edukację zdalną, co nie pozostało bez negatywnego wpływu na jej poziom oraz na kondycję psychiczną dzieci i młodzieży. Dodatkowo rodzinne budżety obciążono większymi kosztami energii, łączy internetowych, sprzętu komputerowego wymaganego przy zdalnej nauce i pracy, opieki nad dziećmi, które musiały pozostać w domach. Wdrożone programy pomocowe nie wyrównały tych strat, zwłaszcza w odniesieniu do rodzin z dziećmi.

W Szwecji mniejsze obostrzenia

Jednak nie wszystkie kraje uległy takim standardowym rozwiązaniom. Szwedzi poszli inną drogą: zastosowali miękkie rekomendacje, niewielkie – w porównaniu z innymi krajami – obostrzenia. Pisze o tym Justyna Wojteczek na portalu zdrowie.pap.pl analizując wspólny raport Komisji Europejskiej i OECD (Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju).

Z niewielkimi ograniczeniami działała tam gastronomia, a dzieci przez większość okresu pandemii normalnie chodziły do szkoły. Na początku pandemii brak zabezpieczenia grup wysokiego ryzyka spowodował wysoki współczynnik zgonów z powodu COVID-19. Szwecja jest jednak krajem, który może się pochwalić jednym z najniższych w Europie współczynników nadumieralności.

Raport o stanie zdrowia społeczeństw Europy

Komisja Europejska wspólne z OECD opublikowała raporty na temat stanu zdrowia społeczeństw oraz sytuacji systemów opieki zdrowotnej w poszczególnych krajach UE oraz Islandii i Norwegii. To kopalnia wiedzy na temat tego, jak w poszczególnych krajach zorganizowana jest opieka zdrowotna i jakie to daje rezultaty.

Raport poświęcony Szwecji pozwala też zrozumieć, czemu pomimo braku twardych restrykcji Szwedzi pozostają jednym z najzdrowszych społeczeństw na świecie – także w czasie pandemii.

Długie życie i dobra ochrona zdrowia

Przed pandemią, w 2019 r. oczekiwana długość życia w Szwecji w momencie urodzenia należała do najwyższych na świecie – powyżej 83 lat (w Polsce nieco powyżej 75 lat). Szwecja może nadal się pochwalić jednym z niższych w Europie wskaźników rozpowszechnienia palenia tytoniu, niższym niż średnia europejskim poziomem konsumpcji alkoholu i jednym z najwyższych wskaźników aktywności fizycznej.

Jednocześnie poziom wydatków publicznych na system opieki zdrowotnej jest jednym z najwyższych w Europie (trzecie miejsce; Polska – czwarte od końca).

Poza tym aż 85 proc. wydatków na zdrowie to wydatki publiczne (w Polsce to 72 proc.). O ile w Polsce aż połowa zgonów to te, których przyczynami są czynniki ryzyka takie jak spożycie alkoholu, palenie tytoniu, otyłość czy zbyt mała aktywność fizyczna, o tyle w Szwecji wskaźnik tzw. zgonów do uniknięcia (dzięki ograniczeniu czynników ryzyka oraz interwencjom terapeutycznym) nadal należy do najniższych w Europie. Szwecja ma też jeden z najwyższych wskaźników liczby profesjonalistów medycznych przypadających na 100 tysięcy mieszkańców – Polska zaś jeden z najniższych.

Jak Szwecja poradziła sobie z pandemią

Kiedy poszczególne kraje zamykały niemal wszystkie aktywności społeczne, szwedzki rząd apelował do swoich obywateli, by zostawali w domu, jeśli mają jakiekolwiek objawy choroby, utrzymywali dystans zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz, myli ręce, a osobom starszym i schorowanym zalecono unikanie jakichkolwiek kontaktów. Oto przykłady innych działań podjętych, by walczyć z pandemią:

• Zakazano publicznych zgromadzeń powyżej 500 osób, potem ten limit zmniejszono do 50 do 1 listopada 2020. Od 24 listopada 2020 wprowadzono zakaz organizowania wydarzeń powyżej 8 osób.
• Aby odciążyć podstawową opiekę zdrowotną, rząd pozwolił, by nie trzeba było udawać się po zwolnienie lekarskie w razie objawów choroby.
• Przez cały czas działała gastronomia; można było z niej jednak korzystać jedynie w celu zjedzenia posiłku czy napicia się. Zakazano serwowania alkoholu po 22.00, potem po 20.00.
• Od 31 marca 2020 do 1 października 2020 zakazano odwiedzania starszych osób w domach opieki.
• Zalecano nauczanie zdalne na studiach, potem także w szkołach dla uczniów powyżej 16. roku życia. Okresowa nauka zdalna była wprowadzona w szkołach w Sztokholmie także dla uczniów w wieku 13-15 lat. Generalnie jednak dzieci i młodsza młodzież przez cały czas pandemii chodziła do szkoły.
• Władze sanitarne w Szwecji po przeglądzie dostępnych badań uznały, że maseczki nie są skutecznym sposobem blokowania rozprzestrzeniania się SARS-CoV-2, w związku z czym praktycznie nie było obowiązku ich noszenia (przez pewien czas wprowadzono obowiązek zakładania maseczek w transporcie publicznym w godzinach szczytu).
• Zachęcano do pracy zdalnej.
• W szybkim tempie rozszerzono bazę szpitalną.

Rezultaty szwedzkiego podejścia do pandemii

• Średnia oczekiwana długość życia w Szwecji w 2020 roku obniżyła się o 0,8 roku; W Polsce było to 1,4 roku.

• Do marca 2021 wskaźnik zgonów z powodu COVID-19 był w Szwecji wyższy niż średnia europejska, czego przyczyną był bardzo wysoki poziom śmiertelności podczas pierwszej fali pandemii w 2019 roku. Należy też pamiętać, że niemal połowa (47 proc.) zgonów z powodu COVID-19 do czerwca 2020 roku dotyczyła pensjonariuszy domów opieki, a kolejna jedna czwarta – osób w podeszłym wieku objętych profesjonalną domową opieką w ich własnych domach czy mieszkaniach. Większe wskaźniki umieralności zaobserwowano ponadto wśród środowisk migrantów, szczególnie tych urodzonych w krajach Afryki i Bliskiego Wschodu.

• Pomiędzy marcem a grudniem 2020 liczba tzw. nadmiarowych zgonów (tzn. liczba zgonów ze wszystkich przyczyn powyżej tej spodziewanej w danym roku na podstawie wcześniejszych trendów i danych) była w Szwecji niższa niż liczba zarejestrowanych zgonów z powodu COVID-19, co zdaniem autorów raportu wskazuje na to, że spadła liczba zgonów z przyczyn innych niż COVID-19 (w Polsce, niestety, tak nie było). W publikacji podkreśla się ponadto, że wskaźnik nadmiarowych zgonów w Szwecji był niższy niż średnia europejska. O ile Szwecja zajmowała w 2020 roku dziewiąte miejsce, jeśli chodzi o wskaźnik zgonów z powodu COVID-19, to uplasowała się na 19. miejscu, jeśli chodzi o wskaźnik zgonów nadmiarowych. W tym samym okresie wskaźnik nadmiarowych zgonów w Polsce należał do najwyższych w Europie (80 tysięcy tzw. nadmiarowych zgonów pomiędzy marcem a grudniem 2020, przy o połowie niższym wskaźniku zgonów z powodu COVID-19).

• Do końca sierpnia 2021 roku ponad 55 proc. uprawnionych do szczepienia przeciwko COVID-19 otrzymało szczepionkę przeciwko COVID-19 – było to powyżej ówczesnej średniej europejskiej (w Polsce – poniżej 50 proc.). Obecnie Szwecja należy do najbardziej „wyszczepionych" społeczeństw w Europie. Wraz z podnoszeniem się poziomu „wyszczepialności" spadały wskaźniki zgonów z powodu COVID-19.

• Szwecja podczas pandemii znacząco podniosła wydatki na opiekę zdrowotną (ok. 10 proc. w 2021 r.). Duże środki przeznaczono na szkolenia personelu medycznego, w tym tego pracującego w domach opieki.

• Autorzy raportu podnoszą, że także w czasie pandemii nie można przeoczyć obciążenia związanego z zapadalnością i śmiertelnością z powodu chorób niezakaźnych. W 2018 roku z powodu raka zmarło w Szwecji dwa razy więcej osób niż z powodu COVID-19 w 2020 roku. Dlatego szwedzki rząd postanowił, że w latach 2019-2020 onkologia nadal będzie jednym z priorytetów. W efekcie – według wstępnych danych za 2020 rok - Szwecja to jeden z nielicznych krajów w Europie, w którym leczenie raka nie zostało zaburzone podczas pandemii i nie zanotowano wzrostu umieralności z powodu chorób onkologicznych, choć programy wczesnego wykrywania zostały zakłócone.

• Badanie przeprowadzone pomiędzy lutym a marcem 2021 wykazało duży wzrost wskaźnika niezaspokojonych potrzeb zdrowotnych (trudności z dostępem do opieki) – 1,4 proc. Szwedów deklarowało przed pandemią, że nie mogło zaspokoić jakiejś potrzeby zdrowotnej (w Polsce – 4,2 proc.), w czasie pandemii – 16 proc. (w Polsce – 28 proc.).

Pandemia wygasa, ale się jeszcze nie skończyła, zatem za wcześnie na wyciąganie ostatecznych wniosków. Wiadomo, że ocena dotychczasowych działań przeciwpandemicznych w Szwecji ma być opracowana przez tamtejszych niezależnych ekspertów w 2022 r.

Pełen tekst artykułu dostępny TUTAJ.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.