Czym są emocje i co mówią nam  o człowieku? Jak o nie dbać? Człowiek czyli Cuder #4

Odkryj, czym są emocje i jak je odczuwać oraz rozpoznawać w codziennym życiu. Dowiedz się, jak dbać o swoje emocje w odcinku Człowiek czyli Cuder #4 z dr Anettą Ocytko, pedagogiem i logoterapeutką.

Artykuł oraz wywiad powstał na podstawie gry logoprofilaktycznej "CUDER". Koncepcja gry CUDER, oparta na założeniach logoterapii Viktora Frankla, została opracowana przez Tomasza Gubałę i jego zespół z Fundacji Wspierającej Wychowanie „Archezja." Jest to projekt edukacyjny skierowany przede wszystkim do dzieci i młodzieży, mający na celu wspieranie wszechstronnego rozwoju osobowości poprzez pracę nad pięcioma kluczowymi elementami człowieka: Ciało, Umysł, Duch, Emocje i Relacje. Celem gry jest wspieranie młodych ludzi w odkrywaniu sensu życia oraz wzmacnianie wartościowych postaw, a inspiracją są założenia logoterapii Viktora Frankla, kładące nacisk na potrzebę nadania życiu znaczenia.

Czym są emocje?

Twórca logoterapii Viktor Frankl, mówił, że człowiek jest duchowością, a posiada ciało i umysł. Komplementarna idea istoty człowieka zakłada zatem, że składamy się z trzech wymiarów - noetycznego, cielesnego i umysłowego, ale najważniejszym, któremu podporządkowane są pozostałe jest właśnie ten duchowy. Emocje także posiadamy, przeżywamy i odczuwamy.

W medycynie i psychologii o emocjach mówimy, jako o stanie emocjonalnym, znacznym poruszeniu umysłu, które charakteryzuje się tym, że pojawiają się nagle i mogą wpływać na nasze ciało. Emocje mogą osiągać dużą intensywność i są przejściowe. Każda emocja ma wartość informacyjną dla nas samych o nas samych.

Logoterapia mówi o tym, że dobrze jest, gdy te siły, funkcje psychiczne, wobec tego również emocje, będziemy traktować jako takie, które mogą być na użytek, na służbę woli sensu, bo ku temu wymiar noetyczny w człowieku zmierza.

- mówi dr Anetta Ocytko.

Jak wpływają na nas emocje? Przeżywać, odczuwać, czy panować nad emocjami?

Wielu współczesnych psychologów i psychoterapeutów akcentuje ważność emocjonalnego wymiaru człowieka. Zdaniem dr Ocytko to nie jest złe podejście.

Na pewnym etapie te emocje są ważne do rozpoznania.

- podkreśla ekspert.

Dlaczego mówi się o tym, by nie podejmować decyzji pod wpływem emocji? Wszyscy wiemy, że w tym stanie możemy reagować niewłaściwie. Trudne emocje m.in. wzruszenie, gniew, zażenowanie, złość i gniew, wściekłość są złymi doradcami, a decyzje podjęte pod ich wpływem mogą być chybione.

Na poziomie psychicznym mamy emocje, ale dopiero z noetyki przychodzi wola sensu, ale też decyzyjność człowieka. Wola poszukiwania tego, co jest najlepszą decyzją.

- podkreśla logoterapeutka.

Rodzaje emocji. Jak emocje na nas wpływają?

Dr Anetta Ocytko podkreśla, że dobrze jest rozpoznawać własne emocje, by je sobie uświadomić. Dodaje, że warto robić refleksję na temat tego, jak mogą nam one sprzyjać.

Emocje mogą być przyjemne i nieprzyjemne. Nie powinniśmy mówić o pozytywnych emocjach i emocjach negatywnych. Nie powinniśmy ich oceniać i nadawać im kategoryzacji "dobre" i "złe".

- mówi dr Ocytko.

Dodaje, że one są potrzebne. Wyrażanie trudnych emocji u dzieci jest dla nas, rodziców sygnałem. Ona chcą nam coś tym powiedzieć.

Jaka jest zatem adekwatna reakcja? Jak radzić sobie z emocjami?

Mądrością rodzica jest obserwować i pozwolić dziecku przeżyć pewne emocje, żeby dać możliwość rozpoznania dzieciom emocji.

- mówi.

Jeśli tłumi się odczuwanie emocji, to blokuje się rozumienie sensu zintegrowanego człowieka.

Chodzi o to, by pokazać dziecku, że ono posiada ciało, psychikę, a więc także emocje, ale jest kimś więcej niż tylko ciałem, tylko emocjami.

- podkreśla ekpertka.

Dodaje, że emocje towarzyszą nam i dzieciom, dlatego trzeba je obserwować, przeżywać, ale równocześnie uczyć podporządkowywania ich tej sferze duchowej, noetycznej, o której mówiliśmy w poprzedniej rozmowie naszego cyklu "Człowiek, czyli CUDER". To właśnie ta sfera odpowiada za podejmowanie decyzji, a zatem bierzemy odpowiedzialność za siebie.

Tego też musimy uczyć nasze dzieci.

- mówi dr Ocytko.

Kontrolować trudne emocje u dzieci?

Nie da się kontrolować powstawania emocji. One się w nas po prostu rodzą wywołując często pobudzenie fizjologiczne i potrafią wpływać na funkcjonowanie całego organizmu. Przyjemne emocje wpływają pozytywnie, na przykład obniżają poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Z kolei te nieprzyjemne, wywołujące zwłaszcza długotrwały stres mogą mieć negatywny wpływ na nasze zdrowie nie tylko fizyczne, ale też zdrowie psychiczne.

Viktor Frankl mówił, że między bodźcem (emocją) a naszą reakcją jest przestrzeń na wolność wyboru, także reakcji.

- mówi dr Anetta Ocytko.

Zaznacza, że bardzo ważne jest, by rodzice uważali na swoje reakcje, gdy budzą się w nas emocje związane z dziecięcymi reakcjami na ich emocje.

Jeśli rodzic obserwuje swoje reakcje i czerpie z emocji, to może pięknie pokazać to dzieciom. Jeżeli dziecko widzi, że rodzic się zdenerwował, ale potrafi się wycofać, albo w złości coś wykrzyczał, a potem emocje opadały i rodzic potrafi powiedzieć dziecku "przepraszam", to oznacza, że tego nauczył dziecko na przyszłość, że można się pomylić i nie udawać, że nic się nie wydarzyło, ale stanąć odpowiedzialnie za tym, co się wydarzyło i wyjaśnić i pokazać. To jest najlepsza szkoła, które możemy dać dzieciom.

- mówi logoterapeutka.

Jak zastosować to w praktyce? Jak rozemocjonowanie i stres rodzica wpływa na dzieci? Jak reagować na podstawowe emocje? Jaka jest psychologiczna rola granic w procesie emocjonalnego rozwoju dzieci? Jak robić u nastolatków? O tym i wielu innych aspektach emocji w rozmowie Huberta Jacha z dr Anettą Ocytko.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.