Zmiany dotyczące religii w szkole uderzą w dzieci? Po co religia i etyka w szkołach?

Minister edukacji Barbara Nowacka wydała rozporządzenia, które zmieniają zasady organizacji lekcji religii i etyki w publicznych przedszkolach i szkołach. Szefowa resortu ignoruje sprzeciwy w tej sprawie. Dlaczego dzieciom jest potrzebna nauka o wartościach i jak projektowane zmiany nauki religii wpłyną na uczniów? Zapraszamy na rozmowę z Piotrem Janowiczem, Przewodniczącym Stowarzyszenia Katechetów Świeckich i nauczycielem religii.

Liczba uczniów zainteresowanych nauką religii

Z danych Instytutu Statystyki Statystyki Kościoła Katolickiego wynika, że nieco ponad 80 proc. uczniów uczęszcza na lekcje religii w roku szkolnym 2022/2023. Najwięcej w szkołach podstawowych, bo niemal 90 proc. Odsetek ten spada w szkołach ponadpodstawowych do nieco ponad 60. proc. Widać też dysproporcje między wschodnimi województwami, gdzie więcej dzieci uczęszcza w lekcjach religii, a zachodnimi, gdzie jest ich mniej. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. w art. 53 mówi, że „religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób". Szczegóły w kontekście prowadzenia nauki religii w polskich szkołach reguluje konkordat.

Religia w szkole - zmiany organizowania nauki religii w publicznych placówkach

Resort edukacji narodowej opublikował rozporządzenia, które zmieniają warunki i sposób organizowania nauczania religii lub etyki w publicznych szkołach od 1 września 2024 r. Obecnie nauka religii i etyki jest organizowana oddzielnie dla uczniów każdego oddziału, jeśli na naukę religii (danej konfesji) zgłosi się co najmniej siedmiu uczniów z tego oddziału. Wprowadzony zostaje międzyklasowy system organizacji zajęć, który spowoduje, że uczniowie będą łączeni w grupy między klasami gromadzące w jednej klasie nawet 30 uczniów oddziałów lub klas od IV - VIII w szkołach podstawowych i I-IV w ponadpodstawowych. MEN w rozporządzeniu w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii wprowadził też zmianę, skutkującą tym, że ocena z religii nie będzie wliczała się do średniej ocen. Nauka religii i etyki ma też odbywać się na pierwszej lub ostatniej lekcji w szkole. Minister edukacji narodowej Barbara Nowacka podkreśla, że ma to ułatwić szkołom organizację pracy i doprowadzić do jednozmianowości w szkołach. Natomiast jeśli ministerstwo edukacji narodowej chciałoby zmniejszenia liczby godzin religii, która obecnie sięga dwóch godzin tygodniowo, to każdorazowo wymagana jest zgoda biskupa danej diecezji lub episkopatu.

Międzyklasowe nauczanie religii w szkołach i przedszkolach budzi sprzeciw

Przeciw proponowanym zmianom protestowało pod polskim Parlamentem Stowarzyszenie Katechetów Świeckich. Eksperci podkreślają, że wynikające z projektu nowelizacji rozporządzenia łączenie w jedną grupę uczniów, bardzo negatywnie wpłynie na jakość kształcenia. Piotr Janowicz ze Stowarzyszenia Katechetów podkreśla, że projekt rozporządzenia MEN ignoruje całkowicie poziom rozwoju emocjonalnego i intelektualnego uczniów oraz ich realne potrzeby w tym zakresie, a także zdobytą przez nich do tej pory wiedzę. Burzy też wytworzone w grupach relacje między uczniami i niszczy zaufanie do w małych społecznościach, które, jak podkreśla Janowicz, stanowią też małe grupy wsparcia.

Więcej o sprzeciwie pisaliśmy TUTAJ [KLIKNIJ, ŻEBY PRZECZYTAĆ]

Piotr Janowicz podkreśla, że religia w grupach, które nie są zbyt liczne, jak w szkołach, gdzie sam uczy, jest dużym atutem lekcji i katechezy w szkołach.

Z kolei brak wliczania do średniej ocen oceny z religii i etyki jest zdaniem Piotra Janowicza trudna do wytłumaczenie młodym ludziom, dla których ta decyzja jest niezrozumiała i krzywdząca.

Więcej w rozmowie Hubert Jacha z Piotrem Janowiczem, Przewodniczącym Stowarzyszenia Katechetów Świeckich, nauczycielem religii w poznańskich szkołach.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.