Co może sprawić, że działania wychowawcze staną się efektywne

Wielu rodziców zadaje sobie pytanie, na ile podejmowane przez nich działania wychowawcze okażą się w praktyce skuteczne — i co zrobić, żeby przyniosły zamierzony efekt.

Na tak postawione pytanie odpowiada prof. Andrzej Urbaniak — ekspert Polskiego Forum Rodziców.

Wychowanie z myślą o przyszłości

Spróbujmy wskazać podstawowe warunki konieczne do tego, aby podejmowane przez nas działania wychowawcze rzeczywiście stanowiły pomoc młodemu człowiekowi w konstruowaniu projektu swojego życia. Przede wszystkim wysiłki wychowawcze powinny zawsze uwzględniać perspektywę wyboru drogi życiowej — życiowego powołania, a w szczególności odnosić się do małżeństwa i rodziny. Nie jest to przypadkowy priorytet: młodzi ludzie w zdecydowanej większości — ponad 90% — na pierwszym miejscu swoich życiowych celów stawiają właśnie szczęśliwe małżeństwo i rodzinę.

Wsparcie dla rodziny i środowiska

W wielu przypadkach wsparcia wymaga najbliższe środowisko młodego człowieka, czyli jego rodzina. Niekiedy warunek ten można sformułować jeszcze mocniej — jako potrzebę wręcz pedagogizacji dorosłych, czyli rodziców. Nieocenioną pomocą w tym zakresie może okazać się współpraca z wychowawcą lub duszpasterzem.

Niezbędna jest również gotowość pochylenia się nad problemami młodych ludzi z miłością i szacunkiem. Szacunek stanowi jeden z najistotniejszych warunków procesu wychowania i obowiązuje wszystkie strony biorące w nim udział — zarówno dorosłych, jak i samych wychowanków.

Rozmowa jako fundament wychowania

Badania socjologiczne wyraźnie pokazują, jak wielką wagę młodzi przywiązują do możliwości szszczerej rozmowy. Jak wskazuje m.in. K. Pawlina w opracowaniu Socjologiczny obraz polskiej młodzieży („Sprawy Rodziny" 4/2006), potrzeba rozmowy jest konieczna w procesie kształtowania charakterów i musi mieć miejsce zarówno z rówieśnikami, jak i z osobami będącymi na wyższym etapie rozwoju.

Sytuacja młodzieży nie jest łatwa. Bardzo często z powodu braku autentycznych więzi młodzi ludzie pozostawieni są sami sobie. Dlatego w procesie wychowawczym tak istotne jest bycie z nimi solidarnym — w ich radościach i smutkach.

Kluczowe warunki skutecznego wychowania

Podsumowując, można wyróżnić kilka podstawowych warunków, które czynią działania wychowawcze efektywnymi:

• Uwzględnienie perspektywy życiowego powołania, w tym małżeństwa i rodziny, jako nadrzędnego celu wychowania.
• Wsparcie i pedagogizacja rodziców oraz najbliższego środowiska młodego człowieka, przy ewentualnej współpracy z wychowawcą lub duszpasterzem.
• Podejście do młodych z miłością i szacunkiem — obowiązującym wszystkie strony procesu wychowawczego.
• Stwarzanie przestrzeni do szczerej rozmowy — zarówno z rówieśnikami, jak i z dorosłymi.
• Postawa solidarności z młodymi ludźmi w ich codziennych radościach i trudnościach.

Jestem przekonany, że w młodych ludziach tkwią olbrzymie pokłady dobra — wymagają one jedynie mądrego odkrywania i wsparcia.

Zdjęcie ilustracyjne / fot. Celina Mierkiewicz-Wawro

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.