Dziecko w świecie pasji – wyzwanie dla rodziców

Czy naprawdę wiemy, do czego zdolne jest nasze dziecko - i czy umiemy mu w tym towarzyszyć, nie przeszkadzając? To pytanie, które powinien zadać sobie każdy rodzic, zanim zdecyduje o kierunku rozwoju swojej pociechy.

„Wychowanie dzieci to praca wymagająca dociekliwości rozumu, wielkiego serca, męstwa, zaufania" - A. Polańska

Poniższy tekst nie jest kompleksowym przeglądem literatury psychologicznej czy socjologicznej na temat talentów. To zaproszenie do refleksji nad wychowaniem dziecka utalentowanego - oparte na obserwacjach własnych autora oraz wiedzy z zakresu rozwoju kompetencji. Perspektywa jest tu przede wszystkim wychowawcza.

Czym tak naprawdę jest pasja?

Według Encyklopedii PWN pasja to wielkie zamiłowanie do czegoś. Słownik języka polskiego definiuje ją jako głębokie zaangażowanie i zainteresowanie czymś, czemu chcemy poświęcać czas i co sprawia nam autentyczną przyjemność. Idealna sytuacja - jak zauważa R. Wunderer - zachodzi wtedy, gdy pasja idzie w parze z talentem.

O talencie mówimy wówczas, gdy w jakiejś dziedzinie z łatwością uzyskujemy rezultaty lepsze niż w innych obszarach, a jednocześnie lepsze niż większość osób podejmujących tę samą aktywność. Chodzi zatem o wyraźne predyspozycje do odnoszenia sukcesów w danej dziedzinie (A. Piotrowska). Taki właśnie kontekst przyjmujemy w tym artykule: pasja powinna wynikać z talentu, a nie z preferencji czy ambicji innej osoby - nawet bardzo bliskiej.

Jak rodzice mogą pomóc dziecku odkryć jego talenty?

Każde dziecko rodzi się z pewnymi predyspozycjami. Już w pierwszych latach życia można je dostrzec - w preferowanych zabawach, w tematach rozmów, w łatwości przyswajania wiedzy z określonych dziedzin. To właśnie rodzice odgrywają tu kluczową rolę: powinni obserwować, rozmawiać i wspierać dziecko w odkrywaniu jego mocnych stron. Sprzyja temu wspólne spędzanie czasu, podróże i rozmowy o świecie - wszystko, co buduje więź i otwiera dziecko na nowe doświadczenia.

Warto pamiętać, że psychologia dysponuje narzędziami do rozpoznawania predyspozycji osobowościowych, zawodowych i zainteresowań. Im wcześniej uda się zidentyfikować talent, tym łatwiej będzie zaplanować i ukierunkować dalszy rozwój dziecka. Współcześnie szczególnie istotne jest, aby pasje były na tyle silne, by mogły konkurować ze światem wirtualnym - grami komputerowymi i smartfonami, które szybko stają się źródłem łatwej, choć krótkotrwałej satysfakcji, a w skrajnych przypadkach prowadzą do uzależnienia.

Co może zakłócić rozpoznanie prawdziwego talentu?

W procesie odkrywania predyspozycji dziecka mogą pojawić się rozmaite zakłócenia. Dziecko mające predyspozycje do przedmiotów ścisłych może na przykład polubić przedmiot humanistyczny wyłącznie ze względu na sympatię do nauczyciela. Przeszkadzać mogą też plany i ambicje rodziców - nadmierne obciążanie dzieci nauką, sportem czy grą na instrumentach, szczególnie gdy właściwe predyspozycje nie zostały wcześniej rozpoznane.

W takich okolicznościach dziecko co prawda rozwija umiejętności, ale niekoniecznie te zgodne z jego rzeczywistym talentem. Wpływ środowiska - rodziny, znajomych, nauczycieli - bywa więc zarówno wspierający, jak i dezorientujący. Świadomość tego ryzyka jest pierwszym krokiem do mądrego towarzyszenia dziecku w jego rozwoju.

Wychowanie utalentowanego dziecka - radość i wyzwanie w jednym

Są dzieci, które już od najmłodszych lat mają wyraźnie określone uzdolnienia - wiedzą, kim chcą zostać, i konsekwentnie do tego dążą. Wyraźny cel pozwala im ukierunkować zdobywanie wiedzy, kształtować cechy osobowości i gromadzić doświadczenia. Osiąganie ponadprzeciętnych wyników jest źródłem satysfakcji dla dziecka i wielkiej radości dla rodziców. Ale jest to jednocześnie ogromne wyzwanie.

Wychowanie dziecka utalentowanego przypomina balansowanie na kilku płaszczyznach jednocześnie. Rodzice muszą odpowiedzieć sobie na trudne pytania:

• Ile czasu poświęcić nauce, a ile zabawie i odpoczynkowi?
• Jak rozwijać talent dziecka, nie dopuszczając do poczucia wyższości wobec innych?
• Jak zadbać o dobre relacje między utalentowanym dzieckiem a jego rodzeństwem i rówieśnikami?

Talent i pasja mogą być wielkim darem, ale bywają też trudne do uniesienia - zwłaszcza gdy brakuje pokory, szczerej rozmowy z bliskimi i ich realnego wsparcia. W mediach nie brak historii wyjątkowo uzdolnionych ludzi, którzy żyli w samotności, byli niezrozumiani lub stali się ofiarami uzależnień. To przestroga, której jako rodzice nie powinniśmy ignorować.

Wartość pracy bez pasji - czyli co jeszcze warto przekazać dziecku

Na koniec warto podkreślić coś, o czym rzadko się mówi: wielką wartość ma również praca i nauka, która nie rodzi się z pasji. Różne okoliczności życiowe mogą utrudniać rozpoznanie talentów lub uniemożliwiać podjęcie zgodnej z nimi drogi zawodowej. W takich momentach szczególnego znaczenia nabierają wartości wyniesione z dzieciństwa.

Obowiązkowość, uczciwość i rzetelność pozwalają dobrze wykonywać powierzone zadania nawet wtedy, gdy nie przynoszą one pełnej satysfakcji i nie mają nic wspólnego z pasją. Uczenie takich postaw to równie ważne zadanie rodziców - może mniej spektakularne niż odkrywanie i pielęgnowanie talentu, ale niezbędne dla budowania charakteru i odporności dziecka na wyzwania dorosłego życia.

Zdjęcie ilustracyjne: Pixabay.com