Więź emocjonalna i fizyczna między rodzicem a dzieckiem to jeden z najważniejszych fundamentów, na których opiera się cały przyszły rozwój człowieka - jej siła lub brak odciskają piętno na całym późniejszym życiu.

Dlaczego bliskość jest nam niezbędna do życia?

Aby przetrwać, potrzebujemy więzi, bliskości oraz dostępności emocjonalnej i fizycznej. Osoby, które były przytulane w okresie dzieciństwa, lepiej radzą sobie ze stresem i drobnoustrojami - liczne badania potwierdzają, że bliskość fizyczna pełni funkcję tarczy ochronnej dla naszego organizmu. Dowodem na to jest słynny eksperyment przeprowadzony w latach 60. XX wieku przez Harry'ego Harlowa, który odseparował małpki od matek i podzielił je na dwie grupy.

Każda z grup miała dostęp do sztucznych matek: jedna do matki wykonanej z drutu i drewna, druga do matki pokrytej miękką tkaniną. Choć obie grupy otrzymywały mleko od swojej „matki", wszystkie małpki lgły do „matki" szmacianej - nawet kosztem rezygnacji z jedzenia. Co więcej, te małpki, które pobierały pokarm od postaci drucianej, cierpiały na problemy trawienne, mimo że spożywały podobną ilość jedzenia. Eksperyment Harlowa dobitnie pokazał, że potrzeba bliskości jest silniejsza od potrzeby zaspokojenia głodu.

Małpki odseparowane od prawdziwych matek nie rozwijały się prawidłowo - w dorosłości bywały zestresowane i agresywne, odczuwały stałe poczucie zagrożenia. Samice tych małpek, gdy same miały potomstwo, nierzadko odpychały własne dzieci. Wyniki tego badania ukazały skutki zaniedbania emocjonalnego, czyli sytuacji, w której dziecko wychowują osoby nieodpowiadające na jego potrzeby emocjonalne.

Więź i przywiązanie - jak budować je od pierwszych dni życia?

Tworzenie głębokiej więzi z dzieckiem powinno zacząć się już od pierwszych dni jego życia - reagowanie na potrzeby niemowlaka wyrażane choćby przez płacz jest fundamentem tego procesu. Kolejnym etapem jest przywiązanie, czyli relacja budowana w obie strony: dziecko przywiązuje się do opiekuna i vice versa, jednak to rodzic powinien dbać o prawidłowy rozwój tej relacji i za nią odpowiadać. John Bowlby, twórca teorii przywiązania, podkreślał, że rodzic powinien dostrajać się do dziecka, rozumieć jego reakcje i oferować mu pełnię pozytywnych bodźców oraz fizycznej i emocjonalnej bliskości.

Umiejętność rozróżniania rodzajów płaczu i wychwytywania sygnalizowanych potrzeb buduje przywiązanie oparte na zaufaniu i poczuciu bezpieczeństwa. Kolejny etap przynosi nowe wyzwanie - lęk separacyjny. Dwulatek, który nie widzi ani nie słyszy rodzica lub opiekuna, traci poczucie bezpieczeństwa, bo dla niego nie istnieje to, czego nie może zobaczyć. Dlatego małe dziecko należy stopniowo i bez przymusu oswajać z innymi osobami, a gdy zaistnieje konieczność wyjścia bliskiej osoby, warto pozostawić przy nim kogoś lub coś, co daje mu poczucie spokoju - na przykład ulubioną maskotkę.

Pamiętajmy, że nie istnieje coś takiego jak zbyt wiele uścisków, przytulasów czy noszenia na rękach. Wbrew obiegowym opiniom, sugerującym że nadmierne noszenie dziecka „rozpieści" je, nie można rozpieścić dziecka miłością i bliskością - to jedna z najbardziej podstawowych potrzeb każdego człowieka.

Skutki zaniedbania emocjonalnego - niewidoczne, lecz głęboko raniące

Zaniedbanie emocjonalne nie zostawia widocznych śladów jak przemoc fizyczna, jednak sieje ogromne spustoszenie w psychice dziecka. Osoba, która go doświadczyła, w dorosłym życiu może zmagać się z wieloma trudnościami. Często odczuwa chroniczne poczucie pustki i ma problemy z rozpoznawaniem własnych potrzeb oraz emocji.

Do najczęstszych konsekwencji zaniedbania emocjonalnego w dorosłości należą:

  • trudności z określeniem własnych uczuć, emocji i potrzeb,
  • stawianie potrzeb innych przed swoimi,
  • brak przyzwolenia na popełnianie błędów,
  • chroniczne poczucie winy i wstydu wobec samego siebie,
  • niemożność nazwania ani zrozumienia własnych emocji,
  • unikanie proszenia o pomoc i dążenie do bycia całkowicie samowystarczalnym,
  • trudności z empatią i nawiązywaniem trwałych, życzliwych relacji społecznych,
  • tendencja do wchodzenia w płytkie i krótkotrwałe związki.

Dotyk - terapeutyczna siła na każdym etapie życia

Dotyk ma działanie terapeutyczne i jest nam potrzebny w każdym wieku. Nie obawiajmy się przytulać naszych dzieci od pierwszych dni życia, przez wszystkie etapy ich rozwoju - jest to czynnik, który buduje dziecko od środka i wpływa na jego poczucie szczęścia oraz satysfakcji. Liczne badania jasno wykazały, że dotyk bliskiej osoby podnosi poziom dopaminy, a w organizmie wzrasta liczba endorfin odpowiadających za uczucie szczęścia i łagodzenie stresu.

Kontakt fizyczny z dzieckiem jest podstawą kształtowania przez opiekunów zdrowego - fizycznie i psychicznie - człowieka. Także nastolatek potrzebuje naszej bliskości, choć pozornie może się przed nią wzbraniać. Wychowanie dziecka bez silnej i głębokiej więzi emocjonalnej jest raną, która często nie chce się zagoić, i która odbija się na jakości całego dorosłego życia.