Autorytet rodzica to fundament, na którym dziecko buduje swoją tożsamość, wartości i poczucie własnej wartości - ale czy współczesny styl życia nie sprawia, że oddajemy tę rolę w niepowołane ręce? O tym, jak być wiarygodnym wzorem dla dziecka, mówi dr Jolanta Kraśniewska, pedagog, logoterapeutka i mediator rodzinny.

Rodzic - pierwszy i najważniejszy autorytet

Pierwszym wzorem dla dziecka są zawsze rodzice. To oni stanowią pierwsze źródło wiedzy, umiejętności, a jak podkreśla dr Kraśniewska, także spojrzenia na samego siebie.

Dziecko uczy się spojrzenia na siebie przez prymat spojrzenia własnych rodziców.

Nawet w rodzinie wielopokoleniowej pierwszą szkołą autorytetu jest to, jak patrzą na dziecko mama i tata, babcia i dziadek, siostra czy brat. Każde zachowanie członków rodziny względem siebie jest dla dziecka wzorem, który będzie ono powielać - i to zarówno w sferze troski, jak i konfliktów.

Pamiętam z własnej rodziny, a było to wiele lat temu, jak rodzice się przepraszali.

Takie drobne gesty uczą dzieci, że miłość wymaga uważności i odwagi przyznania się do błędu. To właśnie w ten sposób buduje się trwały autorytet rodziców - nie przez bezbłędność, lecz przez autentyczność.

Kto tak naprawdę wychowuje nasze dzieci?

Dr Kraśniewska stawia rodzicom trudne, ale konieczne pytanie o to, jaki program wychowania realizują na co dzień.

Czy to jest telewizor, bo jest w centrum? Czy to jest komórka, bo jak rozmawiam, to mi nie przeszkadzaj...? Najważniejsza jest praca, ona jest na pierwszym miejscu i jak skończę, to zajmę się dzieckiem?

Ekspertka przytacza poruszającą odpowiedź pewnego chłopca, zapytanego o wymarzony prezent pod choinkę. Odpowiedział, że chciałby rodziców - bo ich nie ma. Oczywiście, oboje rodzice często muszą pracować, by zaspokoić potrzeby bytowe rodziny, ale dr Kraśniewska przypomina o właściwej hierarchii wartości.

Jest rzeczą ważną, by pracować, ale nie zakłada się rodziny po to, by pracować. Najważniejsze w rodzinie są relacje, które składają się na radość i trud dnia codziennego. Dzieci uczą się patrząc, jak się zachowują rodzice, jak się traktują.

Szkoła jako przestrzeń autorytetu - szansa czy zagrożenie?

Gdy dzieci trafiają do szkoły, często wracają do domu z komunikatami w stylu: „A pani w szkole powiedziała…". Dr Kraśniewska zauważa, że wielu rodziców przeżywa wówczas zazdrość - przez lata byli jedynymi autorytetami, a teraz muszą tę rolę dzielić z innymi. Pedagogka podkreśla jednak, że to doskonały moment do rozmowy z dzieckiem.

Myślę, że dzisiaj brakuje tego, bo dzieci nie odnajdują w domu swojego obrazu, swojej wartości, potencjału i cudnych możliwości, a odnajdują je w szkole. Tymczasem to powinno być najpierw w rodzinie, a dopiero potem w szkole.

To właśnie w rodzinie dzieci mają szansę doświadczyć, że są cudem i niepowtarzalnym darem. Najlepszym narzędziem do osiągnięcia tego celu jest rozmowa i wspólnie spędzany czas.

Słuchać, nie tylko mówić

Dr Kraśniewska zwraca uwagę na powszechny błąd wychowawczy: rodzice za dużo mówią, a za mało słuchają. Tymczasem to właśnie aktywne słuchanie buduje prawdziwą więź i zaufanie.

Czasem, metodą sokratejską, warto zadawać pytania: dlaczego tak mówisz? Dlaczego w taki sposób określasz innych ludzi? I tak dalej…

Zadawanie pytań zamiast udzielania gotowych odpowiedzi pomaga wydobywać z dziecka to, co w nim najlepsze. Dr Kraśniewska przestrzega przed traktowaniem dziecka wyłącznie przez pryzmat jego osiągnięć i obowiązków.

Jeśli postrzegasz dziecko tylko jako kogoś, kto ma obowiązki, musi mieć dobre oceny, musi mieć sukcesy, to już ci składam kondolencje. Dziecko będzie myślało, że rodzicom zależy tylko na tym, a nie na nim samym.

Nawet jeśli wymagania wynikają z troski o przyszłość dziecka, ono samo najbardziej potrzebuje czegoś innego: rodzicielskiej obecności, poczucia bycia kochanym i zaufania. To właśnie na tych fundamentach buduje się prawdziwy autorytet.

Tak się buduje swój autorytet - wzbudzając w dziecku poczucie własnej wartości. Nie chodzi o to, że się kolejny raz nie udało. Człowiek to osoba, która wciąż próbuje, wciąż się przekracza, wciąż chce czegoś więcej i nie osiada na laurach. Rodzic, który potrafi się ucieszyć z dziecka i jego małych sukcesów, jest wspaniałym rodzicem.

Niebezpieczny lider z internetu

Badania pokazują, że rodzice wciąż są jednymi z pierwszych osób, do których dzieci zwracają się w chwilach trudności. Odsetek ten jednak maleje wraz z wiekiem dziecka - im starszy nastolatek, tym rzadziej szuka pomocy w domu. Dr Kraśniewska wskazuje na przyczynę tego zjawiska.

Jeśli rodzice od początku nie pracują z dzieckiem, jeśli nie zbudowało ono zaufania i nie mogło przyjść do nas ze wszystkim, mając świadomość, że bez względu na to, co zrobiło, zostanie wysłuchane i pocieszone… Ważne jest też umieć odróżnić złe zachowanie dziecka od tego, że dziecko jest zawsze dobre.

Jeśli rodzice nie wypełnią tej roli, dzieci znajdą swój autorytet - lub kogoś, kto będzie go jedynie udawał - w sieci. Konsekwencje mogą być poważne, bo jak przestrzega ekspertka, tacy internetowi „liderzy" potrafią zniszczyć to, co rodzice latami budowali.

Będą uczyć, jak być cwanym, jak stawiać na siebie, jak udawać, czyli pewnej dwulicowości. Tymczasem dziecko, które może być w rodzinie w pełnej prawdzie, staje się pełnym i dobrym człowiekiem, bo rodzina kładzie pod to fundamenty.

Aby stać się dla dziecka wiarygodnym wzorem do naśladowania, warto pamiętać o kilku kluczowych zasadach:

  • Bądź obecny - fizycznie i emocjonalnie, nie tylko między jednym obowiązkiem a drugim.
  • Słuchaj dziecka aktywnie, zamiast tylko udzielać gotowych odpowiedzi i pouczeń.
  • Buduj zaufanie - niech dziecko wie, że bez względu na okoliczności, zawsze może przyjść do ciebie.
  • Odróżniaj złe zachowanie dziecka od jego wartości jako osoby - błąd nie definiuje człowieka.
  • Ciesz się z małych sukcesów i dawaj dziecku odczuć, że jest dla ciebie ważne samo w sobie.
  • Dawaj dobry przykład - twoje relacje z innymi ludźmi są dla dziecka pierwszą szkołą empatii, uczciwości i sprawiedliwości.

Debaty mamy i taty, 2024. Kampania edukacyjna: logoterapia, na rzecz zapobiegania kryzysom w zakresie zdrowia psychicznego u dzieci i młodzieży, współfinansowana ze środków Wojewody Wielkopolskiego.