Liczba zachowań samobójczych wśród polskich dzieci i młodzieży wzrosła w ciągu ostatnich dwóch lat o 140 procent - to alarmujący sygnał, że tradycyjne metody wsparcia mogą nie wystarczyć i potrzebujemy nowych, głębszych odpowiedzi.

W 2023 roku odnotowano 2054 przypadki osób w wieku 13–18 lat, które targnęły się na własne życie - czyniąc tę grupę najbardziej narażoną społecznie (dane Komendy Głównej Policji). Rośnie również liczba uzależnień, szczególnie od telefonu komórkowego - 12% młodzieży przyznaje, że nie radzi sobie z nadużywaniem internetu. Coraz częściej diagnozuje się depresję, zaburzenia lękowe oraz społeczne u dzieci i nastolatków, a sektor zdrowia psychicznego pozostaje dramatycznie niedofinansowany.

Przyczyn tego niepokojącego skoku jest wiele. Część z nich jest od nas niezależna - pandemia i wywołana nią izolacja, strach związany z wojną w sąsiednim kraju. Inne tkwią głębiej, w codzienności poszczególnych rodzin: nieobecność emocjonalna rodziców, brak poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, presja rówieśnicza oraz niedostateczna kontrola nad treściami, z jakich korzysta dziecko w sieci.

Czym jest logoprofilaktyka i skąd się wywodzi?

Logoprofilaktyka to zbiór działań wychowawczych ukierunkowanych na tworzenie zdrowej hierarchii wartości oraz odnalezienie sensu osobistej egzystencji - poprzez stawianie pytań, poszukiwanie odpowiedzi i samorozwój. Stanowi ona filary trzeciej szkoły wiedeńskiej, której prekursorem był Viktor Emil Frankl. Zauważył on, że aby dobrze przygotować młodego człowieka do wyzwań dorosłego życia, trzeba wskazać mu drogę do odkrywania własnej tożsamości, silnych i słabych stron oraz rozwijania pasji.

Kluczową rolę w tym procesie odgrywa autorytet - osoba, która towarzyszy młodemu człowiekowi jako partner w rozmowie i przewodnik. Może nim być rodzic, nauczyciel, kapłan, a nawet starszy kolega czy koleżanka. Poprzez swoją postawę, poświęcony czas i uwagę, wartościowe lektury i pomoc w ustalaniu priorytetów mobilizuje podopiecznego do wzrostu. Dzięki ufności, otwartości, szacunkowi i uczciwości w relacjach rodzi się przyjaźń, a ta owocuje poczuciem przynależności i zakotwiczenia w bliskich osobach.

Warunkiem skuteczności logoprofilaktyki jest odpowiednie przygotowanie tych, którzy ją stosują. Konieczne jest kształcenie - w duchu myśli noetycznej - liderów grup prowadzących warsztaty dla młodzieży, wychowawców i samych rodziców, tak by nabywali zdolności diagnostyczne pozwalające na wczesne wychwycenie dzieci znajdujących się w trudniejszej sytuacji.

Dom jako fundament - jak rodzina kształtuje wartości dziecka?

Pierwszym i najważniejszym miejscem, w którym dziecko uczy się wartości, jest dom rodzinny. Zapewnienie warunków do wzrastania w poczuciu akceptacji, miłości i bezpieczeństwa stanowi fundament harmonijnego rozwoju. Ważne jest, by rodzice byli autentyczni i spójni w rozmowach z dzieckiem - dawali mu uważność, szanowali jego pytania i zdanie.

Bycie przewodnikiem w rozmowie oznacza wysłuchanie bez oceniania oraz kierowanie poprzez przykłady z własnego życia, doświadczenia i wiedzy. To również świadome „szczepienie wartości" - wspólne szukanie sensu i odpowiedzi na nurtujące pytania. Rodzic wie, że w pewnym momencie dom staje się portem, z którego dziecko coraz częściej chce wypływać na nieznane wody - warto zatem wskazać mu inne bezpieczne przystanie.

Najcenniejszym darem, jaki możemy przekazać dziecku, jest świadectwo własnego życia - opartego na pracy, pasji, codziennym wypełnianiu obowiązków i trosce o innych, które przynosi owoc szczęścia, spełnienia i wewnętrznego spokoju.

Środowisko zewnętrzne - gdzie jeszcze młody człowiek może się zakorzenić?

Obok rodziny ogromną rolę odgrywa środowisko zewnętrzne - miejsca, które wspierają rodziców w wychowaniu dzieci i młodzieży do samodzielności i odpowiedzialności. Dziecko, które czuje się przynależne do grupy - drużyny sportowej, grupy tanecznej, zastępu harcerskiego czy wspólnoty duszpasterskiej - zdecydowanie szybciej odnajduje swój sens egzystencjalny.

Będąc częścią zespołu realizującego wspólne cele, młody człowiek przekonuje się, że włożony trud i rozdysponowanie zadań przynosi nie tylko satysfakcję z sukcesu. Sukcesem i radością staje się sama droga - nawiązane po drodze przyjaźnie i przeżyte przygody. Rozwój osobisty staje się wtedy naturalną potrzebą, a nie przymusem - wypełnieniem pustki, którą wcześniej trudno było nazwać.

„Początkiem wszelkich prób wskrzeszenia w człowieku jego wewnętrznej siły, musi być wskazanie mu w życiu jakiegoś celu." - Viktor Frankl

Logoprofilaktyka w praktyce - od czego zacząć?

Wdrożenie założeń logoprofilaktyki nie wymaga specjalistycznego wykształcenia - wymaga natomiast zaangażowania i obecności. Oto obszary, na które warto zwrócić szczególną uwagę:

  • Budowanie bezpiecznej relacji opartej na zaufaniu, otwartości i szacunku - w domu, szkole i grupie rówieśniczej.
  • Wspieranie dziecka w odkrywaniu własnej tożsamości - jego mocnych stron, pasji i wartości.
  • Wskazywanie autorytetów i wartościowych środowisk - sportowych, artystycznych, harcerskich, duszpasterskich.
  • Zachowanie spójności i autentyczności w postawie rodzica i wychowawcy - dzieci uczą się przez obserwację.
  • Rozwijanie zdolności diagnostycznych - umiejętności dostrzegania sygnałów świadczących o trudnościach emocjonalnych dziecka.
  • Podsuwanie wartościowych lektur i wydarzeń kulturalnych jako naturalnego elementu wspólnego życia rodzinnego.