Permisywny styl i bezstresowe wychowanie dziecka

Permisywny styl wychowania, znany także jako bezstresowe wychowanie, wpływa na rozwój dziecka i jego postawy. Dowiedz się, czym polega bezstresowe wychowanie i jak kształtuje dzieci. Czy w tym duchu należy wychowywać przyszłe pokolenia?

Styl wychowania jest to właściwa dla danej rodziny koncepcja wychowania, przyjęta przez rodziców, wynikająca z poglądów na naturę człowieka i jego rozwój, zwykle świadomie realizowana w praktyce wychowawczej. Styl wychowania postrzegany jest także jako sposób działania rodziców w celu kształtowania osobowości dziecka. Zakłada się więc świadomość celu wychowania i sposobów działania, pozwalających ten cel osiągnąć. Dobre wychowanie polega zawsze na łączeniu różnych orientacji wychowawczych, zależnie od osobowości, poglądów i preferencji rodziców oraz ich poczucia, że realizują własną koncepcję wychowania, nienarzuconą z zewnątrz. To, co odróżnia style wychowania, to charakter relacji między wychowującymi i wychowankami, który analizowany jest w dwóch wymiarach: stosunku emocjonalnego do dziecka oraz jakości i typu kontroli sprawowanej nad dzieckiem.

Wychowanie dziecka permisywne w koncepcji psychologicznej

Jedną z ważniejszych koncepcji wychowawczych relacji rodzinnych jest analiza Diany Baumrind, która opisała trzy style wychowawcze i kryteria ich wyodrębnienia, uwzględniając wymiary: kontroli, troski, jasności komunikacji, dojrzałości wymagań. Baumrind badała zatem znaczenie wychowawcze stylów: permisywnego/liberalnego, autorytatywnego/demokratycznego oraz autorytarnego.

W analizie stylów wychowania rodzicielskiego istotną kwestią, decydującą o ich efektywności, jest zgodność poglądów na wychowanie obojga rodziców, którzy kształtują swoje poglądy na podstawie osobistych doświadczeń, wyniesionych z rodziny pochodzenia, transponując je w przyszłość. Często są one wynikiem obserwacji sposobu funkcjonowania innych rodzin lub osobistych studiów, czyli rozwijania wiedzy na temat wychowania na podstawie literatury przedmiotu lub popularnej. Styl wychowania może też być pochodną obowiązującej mody, lansowanej przez media, co dotyczy przede wszystkim modelu liberalnego, tzw. „bezstresowego wychowania", które ciągle ma zwolenników. Model ten wywodzi się z psychologii humanistycznej, a za propagatora bezstresowego wychowania uważany jest Benjamin McLane Spock. Sama nazwa „wychowanie bezstresowe" używana jest jedynie w naszym kraju, literatura anglojęzyczna mówi o wychowaniu permisywnym. W Polsce koncepcja ta zyskała uznanie w latach 90. ubiegłego wieku, jako alternatywa do autorytarnego wychowania socjalistycznego.

Rodzic permisywny, czyli jaki?

Wychowując dziecko możemy kierować się wiedzą, intuicją, stylem wychowawczym, którego sami doświadczyliśmy, jednak nasze wybory nie zawsze są słuszne i nie zawsze służą dziecku w dalszej perspektywie. Tak jest choćby w przypadku rodzicielstwa liberalnego, zwanego permisywnym. Styl ten został opisany w latach 60. XX wieku przez amerykańską psycholog rozwojową Dianę Baumrind. Często nazywany jest także stylem pobłażliwym, co dobrze oddaje jego istotę.

Jaki zatem jest rodzic liberalny i na czym opiera wychowanie dziecka? Rodzic ten jest bardzo wrażliwy emocjonalnie na potrzeby dziecka i stara się je zawsze zaspokoić. To rodzic, odgadujący wszystkie życzenia malucha i za wszelką cenę spełniający jego zachcianki. Taki rodzic zasadniczo nie ma wymagań, a jeśli nawet wyznacza granice, raczej ich nie egzekwuje. Przede wszystkim nie jest on konsekwentny, gdyż to, co jednego dnia obowiązuje, innego może stać się nieaktualne, jeżeli dziecko nie chce się do danej zasady dostosować.

Charakterystyka wychowania bezstresowego

Rodzic, mający liberalne podejście do wychowania, ma charakterystyczne cechy, które wpływają na sposób funkcjonowania całego systemu rodzinnego. Zawsze reaguje na potrzeby swojego dziecka, a jednocześnie jest pobłażliwy. Pozwala dziecku decydować o wielu rzeczach, rzadko dziecku odmawia, a żeby skłonić dziecko do pożądanego zachowania może używać przekupstwa. Permisywny rodzic chce być przyjacielem swojego dziecka, a nawet idzie o krok dalej, gdyż traktuje dziecko jak partnera i nie jest dla niego autorytetem. W tym stylu wychowawczym rodzic nie kontroluje dziecka. Zasady są rzadko ustalane, tak samo jak granice, które i tak nie są przestrzegane. Dziecko, wychowywane przez permisywnych rodziców, ma sporo wolności, ma prawo do podejmowania samodzielnych decyzji, niestety, nawet wtedy, gdy nie są to obszary adekwatne dla dziecka. Dziecko otrzymuje przyzwolenie na to, by kierować swoim zachowaniem, choć w wielu kwestiach nie jest w stanie podejmować decyzji dobrych dla siebie. Dlatego tak ważne jest znalezienie równowagi, która pozwala dziecku czuć się bezpiecznie i dobrze funkcjonować w społeczeństwie.

Wady bezstresowego wychowania

Liberalni rodzice są otwarci na potrzeby dziecka i wychowują dziecko w miłości i więzi emocjonalnej, jednak ten styl wychowania ma wiele wad, które wpływają negatywnie w dłuższej perspektywie. Do największych wad należy przede wszystkim niestawianie granic, brak wymagań i kontroli, niekonsekwencja. To wszystko prowadzi do długofalowych skutków, które wpływają na funkcjonowanie dziecka, które jest niedojrzałe, ma problem z kontrolą impulsów, nie ufa we własne siły. Badania pokazują, że dzieci wychowywane w sposób liberalny są agresywne i impulsywne, mogą mieć problem z kontrolą emocji i własnego zachowania. Mają większe trudności z określeniem tego, co jest społecznie akceptowalne i jaka reakcja jest adekwatna. Permisywne rodzicielstwo może prowadzić do zaburzenia interakcji społecznych, gdyż dziecko wychowywane w tym stylu może być mniej empatyczne i bardziej skoncentrowane na sobie. Naukowcy wykazali także korelację pomiędzy wychowywaniem permisywnym a występowaniem zaburzeń depresyjnych u dzieci i młodzieży. Innym negatywnym skutkiem braku kontroli mogą być gorsze wyniki w nauce, gdyż pobłażliwi rodzice nie sprawdzają, czy dziecko uczy się, odrabia zadania, nie stawiają przed dzieckiem wymagań edukacyjnych. Dziecko, które decyduje, czy i ile się uczy, w dłuższej perspektywie ma zwykle niższe osiągnięcia szkolne i akademickie. Liberalizm w wychowaniu znacznie częściej wpływa na stosowanie używek i łamania prawa. Skoro nie ma zasad odgórnie ustalonych, to dziecko samo przesuwa sobie granice, bo do tego było przyzwyczajone. Brak kontroli w wychowaniu prowadzi też do większego odsetka otyłości wśród dzieci ze względu na brak kontroli nawyków żywieniowych. Całkowity brak stresu w życiu dziecka może nie przygotować go radzenia sobie z wyzwaniami życiowymi, także z dostosowaniem się do dyscypliny w innych miejscach. Ponadto te dzieci mogą stać się zależne od rodziców w rozwiązywaniu trudności i problemów, mogą oczekiwać od społeczeństwa takiego samego zainteresowania i zrozumienia, jakie miały ze strony rodziców, co w przyszłości może spowodować trudności z adaptacją.

Zalety bezstresowego wychowania

Wychowanie w duchu permisywnym ma także pewne zalety. Dzieci wychowywane w bezstresowej atmosferze są bardziej otwarte na nowe doświadczenia, co wpływa na kreatywność i innowacyjność. Charakteryzują się także znacznie wyższym poczuciem własnej wartości, uczą się samodzielności, ponieważ podejmują decyzje bez strachu przed krytyką, mają szansę nauczyć się i rozpoznawać emocje w bezpiecznym środowisku. Dziecko wychowane bezstresowo nie boi się wyrażać własnego zdania, gdyż zawsze otrzymuje wsparcie w wyrażaniu swoich myśli. Inne pozytywne skutki to samoregulacja, współpraca i docenianie pracy zespołowej oraz budowanie więzi rodzinnych, opartych na wzajemnym szacunku i zrozumieniu.

Dzieci na etapie rozwoju i wychowania potrzebują jasnych norm i zasad, ponieważ jest to kluczowe dla funkcjonowania w społeczeństwie. Dlatego też wychowanie powinno być prowadzone w taki sposób, aby uwzględniało wprowadzanie pewnych zasad, norm i granic, które pozwalają dzieciom na eksplorowanie świata w bezpieczny dla niego sposób i uczenie się odpowiedzialności za swoje działania.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.