Problemy z poszukiwaniem własnej tożsamości przez młodych ludzi

Okres dorastania to jeden z najbardziej przełomowych etapów w życiu człowieka - intensywny, pełen zmian i poszukiwań, który potrafi zaskoczyć nie tylko nastolatka, ale i jego rodziców.

Lawinowe zmiany, które dezorientują

Dorastanie wiąże się z pojawieniem się szeregu zmian dotyczących wszystkich obszarów funkcjonowania młodych ludzi: zaczynając od zmian biologicznych, poprzez rozwój w sferze emocjonalnej, poznawczej i społecznej, aż po ewolucję na płaszczyźnie seksualnej. Zmiany te następują szybko i intensywnie. Dlatego nie wszyscy rodzice są na nie przygotowani - nie zawsze potrafią pomóc swojemu dziecku w ich przeżywaniu bądź po prostu nie akceptują tego, co widzą.

Z doświadczenia terapeutycznego dr Sabiny Zalewskiej wynika, że nastąpił wyraźny wzrost liczby dzieci - zwłaszcza dziewczynek w wieku 15–16 lat - które zgłaszają się do gabinetu z przekonaniem o odmiennej orientacji seksualnej. Jak opisuje autorka, kiedy pyta o przejawy tej orientacji, słyszy zazwyczaj piękny opis głębokiej przyjaźni i bliskości duchowej - bez żadnych poważnych przejawów działań seksualnych ani nawet takich pragnień. Jest to opis pragnienia bycia zrozumianym, zauważonym i bliskim emocjonalnie - czyli w gruncie rzeczy klasyczny opis przyjaźni, jednego z rodzajów miłości. Pojawia się zatem pytanie: dlaczego dzieci to mylą i dlaczego tak chętnie przypisują sobie inną orientację seksualną, zamiast zdefiniować to jako potrzebę przyjaźni?

Co mówią eksperci?

Warto w tym miejscu przywołać słowa wybitnego seksuologa:

Zdarza się, że dzieci mają problem z określeniem płci. Przez różne wydarzenia w życiu identyfikują się z płcią odmienną. Należy to obserwować i regularnie chodzić do jednego psychiatry rozwojowego (psychiatra dzieci i młodzieży). Nie jest to jednak tożsame z ich orientacją seksualną, która jest ukształtowana dopiero u dorosłego człowieka. - prof. dr hab. n. med. Zbigniew Lew-Starowicz

Psychologia rozwojowa wykazała, że dzieci rodzą się jako osoby seksualne, a ich seksualność rozwija się etapowo - ściśle powiązana z ogólnym rozwojem dziecka i zadaniami mu przypisanymi na każdym etapie życia. Młody człowiek jest zatem w naturalnym okresie poszukiwań. Podlega przy tym silnym wpływom zewnętrznym: temu, co słyszy w mediach i czyta w internecie. Stara się odnaleźć odpowiedź na fundamentalne pytanie: kim jestem? - a jednocześnie szuka bliskości i akceptacji w swojej grupie rówieśniczej.

Dwa procesy tworzenia tożsamości

Prof. Anna Brzezińska, psycholog rozwojowy, uważa, że podstawowy mechanizm formowania tożsamości zakłada występowanie dwóch równoległych procesów. Pierwszy to proces rozpoznania - aktywne poszukiwanie i eksperymentowanie w zakresie podejmowania różnorodnych ról (zawodowych, politycznych, ideologicznych, płciowych), sprawdzania alternatywnych stylów życia oraz badania własnych granic i granic innych ludzi. To właśnie dlatego młodzi ludzie tak często decydują się na zachowania prowokacyjne, manifestacyjne i demonstracyjne - sięgają po przerysowane postawy, głoszą skrajne poglądy i kontrowersyjne opinie, czemu towarzyszą silne emocje.

Drugi proces to proces podejmowania decyzji - dokonywanie świadomego wyboru spośród wcześniej eksplorowanych możliwości i branie odpowiedzialności za podjętą decyzję. O ile pierwszy proces jest przez nastolatków podejmowany chętnie, drugi jest bardzo często pomijany lub wręcz ignorowany. Niemały wpływ ma na to postawa rodziców - nadmiernie chroniących, tłumaczących i niewystarczająco wymagających. Dzieci nie uczą się brać odpowiedzialności za własne czyny ani za emocje, które wywołują u innych.

We współczesnym wychowaniu zbyt łatwo rozgrzesza się młodych z tego obowiązku, tłumacząc, że życie im jeszcze „pokaże i dołoży". To poważny błąd. Oba procesy - rozpoznanie i decyzja - powinny przebiegać równolegle i odbywać się w naturalnym „laboratorium", jakim jest dom rodzinny. Tylko tam, doświadczając porażki, dziecko może liczyć na odpowiednie wsparcie i poczucie bezpieczeństwa.

Czego naprawdę szukają nastolatkowie?

Badania wykazały, że niepokój związany z tożsamością płciową wśród dzieci radykalnie się zmniejsza, gdy nie zachęca się ich do podszywania się pod płeć przeciwną. W praktyce coraz częściej można spotkać młodych ludzi doświadczających niepewności w tym obszarze. W rzeczywistości poszukują oni jednak przede wszystkim:

• czułości i ciepła w relacjach
• zrozumienia ze strony bliskich i rówieśników
• głębokiej, emocjonalnej bliskości

Są to potrzeby powszechnie rozumiane jako fundament prawdziwej przyjaźni. Zadaniem rodziców, wychowawców i terapeutów jest pomóc młodemu człowiekowi właściwie nazwać te potrzeby - zanim sam, pod wpływem zewnętrznych przekazów, sięgnie po gotowe, niekoniecznie trafne etykiety.

Zdjęcie ilustracyjne / Pexels.com