Problemy z poszukiwaniem własnej tożsamości przez młodych ludzi

Okres dorastania to jeden z najbardziej przełomowych etapów w życiu człowieka — intensywny, pełen zmian i poszukiwań, który potrafi zaskoczyć nie tylko nastolatka, ale i jego rodziców.

Lawinowe zmiany, które dezorientują

Dorastanie wiąże się z pojawieniem się szeregu zmian dotyczących wszystkich obszarów funkcjonowania młodych ludzi: zaczynając od zmian biologicznych, poprzez rozwój w sferze emocjonalnej, poznawczej i społecznej, aż po ewolucję na płaszczyźnie seksualnej. Zmiany te następują szybko i intensywnie. Dlatego nie wszyscy rodzice są na nie przygotowani — nie zawsze potrafią pomóc swojemu dziecku w ich przeżywaniu bądź po prostu nie akceptują tego, co widzą.

Z doświadczenia terapeutycznego dr Sabiny Zalewskiej wynika, że nastąpił wyraźny wzrost liczby dzieci — zwłaszcza dziewczynek w wieku 15–16 lat — które zgłaszają się do gabinetu z przekonaniem o odmiennej orientacji seksualnej. Jak opisuje autorka, kiedy pyta o przejawy tej orientacji, słyszy zazwyczaj piękny opis głębokiej przyjaźni i bliskości duchowej — bez żadnych poważnych przejawów działań seksualnych ani nawet takich pragnień. Jest to opis pragnienia bycia zrozumianym, zauważonym i bliskim emocjonalnie — czyli w gruncie rzeczy klasyczny opis przyjaźni, jednego z rodzajów miłości. Pojawia się zatem pytanie: dlaczego dzieci to mylą i dlaczego tak chętnie przypisują sobie inną orientację seksualną, zamiast zdefiniować to jako potrzebę przyjaźni?

Co mówią eksperci?

Warto w tym miejscu przywołać słowa wybitnego seksuologa:

Zdarza się, że dzieci mają problem z określeniem płci. Przez różne wydarzenia w życiu identyfikują się z płcią odmienną. Należy to obserwować i regularnie chodzić do jednego psychiatry rozwojowego (psychiatra dzieci i młodzieży). Nie jest to jednak tożsame z ich orientacją seksualną, która jest ukształtowana dopiero u dorosłego człowieka. — prof. dr hab. n. med. Zbigniew Lew-Starowicz

Psychologia rozwojowa wykazała, że dzieci rodzą się jako osoby seksualne, a ich seksualność rozwija się etapowo — ściśle powiązana z ogólnym rozwojem dziecka i zadaniami mu przypisanymi na każdym etapie życia. Młody człowiek jest zatem w naturalnym okresie poszukiwań. Podlega przy tym silnym wpływom zewnętrznym: temu, co słyszy w mediach i czyta w internecie. Stara się odnaleźć odpowiedź na fundamentalne pytanie: kim jestem? — a jednocześnie szuka bliskości i akceptacji w swojej grupie rówieśniczej.

Dwa procesy tworzenia tożsamości

Prof. Anna Brzezińska, psycholog rozwojowy, uważa, że podstawowy mechanizm formowania tożsamości zakłada występowanie dwóch równoległych procesów. Pierwszy to proces rozpoznania — aktywne poszukiwanie i eksperymentowanie w zakresie podejmowania różnorodnych ról (zawodowych, politycznych, ideologicznych, płciowych), sprawdzania alternatywnych stylów życia oraz badania własnych granic i granic innych ludzi. To właśnie dlatego młodzi ludzie tak często decydują się na zachowania prowokacyjne, manifestacyjne i demonstracyjne — sięgają po przerysowane postawy, głoszą skrajne poglądy i kontrowersyjne opinie, czemu towarzyszą silne emocje.

Drugi proces to proces podejmowania decyzji — dokonywanie świadomego wyboru spośród wcześniej eksplorowanych możliwości i branie odpowiedzialności za podjętą decyzję. O ile pierwszy proces jest przez nastolatków podejmowany chętnie, drugi jest bardzo często pomijany lub wręcz ignorowany. Niemały wpływ ma na to postawa rodziców — nadmiernie chroniących, tłumaczących i niewystarczająco wymagających. Dzieci nie uczą się brać odpowiedzialności za własne czyny ani za emocje, które wywołują u innych.

We współczesnym wychowaniu zbyt łatwo rozgrzesza się młodych z tego obowiązku, tłumacząc, że życie im jeszcze „pokaże i dołoży". To poważny błąd. Oba procesy — rozpoznanie i decyzja — powinny przebiegać równolegle i odbywać się w naturalnym „laboratorium", jakim jest dom rodzinny. Tylko tam, doświadczając porażki, dziecko może liczyć na odpowiednie wsparcie i poczucie bezpieczeństwa.

Czego naprawdę szukają nastolatkowie?

Badania wykazały, że niepokój związany z tożsamością płciową wśród dzieci radykalnie się zmniejsza, gdy nie zachęca się ich do podszywania się pod płeć przeciwną. W praktyce coraz częściej można spotkać młodych ludzi doświadczających niepewności w tym obszarze. W rzeczywistości poszukują oni jednak przede wszystkim:

• czułości i ciepła w relacjach
• zrozumienia ze strony bliskich i rówieśników
• głębokiej, emocjonalnej bliskości

Są to potrzeby powszechnie rozumiane jako fundament prawdziwej przyjaźni. Zadaniem rodziców, wychowawców i terapeutów jest pomóc młodemu człowiekowi właściwie nazwać te potrzeby — zanim sam, pod wpływem zewnętrznych przekazów, sięgnie po gotowe, niekoniecznie trafne etykiety.

Zdjęcie ilustracyjne / Pexels.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.