Znaleźć sens życia! Stan duchowy młodzieży

Czy młodzi ludzie naprawdę zagubili się w poszukiwaniu sensu — czy może szukają go intensywniej niż kiedykolwiek wcześniej? Rozmowa z Piotrem Janowiczem, coachem pedagogicznym i nauczycielem religii w poznańskich szkołach, przynosi zaskakujące odpowiedzi.

Logoterapia — szkoła psychoterapeutyczna stworzona przez Viktora Frankla — patrzy na człowieka w sposób komplementarny. Zakłada, że każda istota ludzka składa się z trzech elementów: ciała, umysłu i duchowości, przy czym sfera duchowa jest nadrzędna i to jej podporządkowane powinny być pozostałe. Warto podkreślić, że duchowość to nie to samo co religijność — jest pojęciem znacznie szerszym, w którym religijność się zawiera. Szerzej o tym zagadnieniu pisaliśmy i rozmawialiśmy z dr Jolantą Kraśniewską przy okazji naszego cyklu „Człowiek, czyli CUDer" — zapraszamy do lektury.

Czego naprawdę szuka młodzież na lekcjach religii?

Piotr Janowicz, jako nauczyciel religii i coach pedagogiczny, od lat obserwuje, że młodzi ludzie przychodzą na jego lekcje z bardzo konkretnymi pytaniami — nie tylko z podręcznikiem pod pachą. Jego doświadczenie pokazuje, że przestrzeń tych zajęć pełni zupełnie wyjątkową rolę w szkolnej codzienności.

Zajęcia z religii to lekcje, na których mówi się o wartościach. Młodzi ludzie szukają dzisiaj stałych i trwałych zasad i norm etycznych. Lekcje religii są właśnie taką przestrzenią, gdzie mogą zadać pytanie, szukać odpowiedzi, ale przede wszystkim mogą tworzyć swoją tożsamość. — Piotr Janowicz

Janowicz dodaje, że z perspektywy nauczyciela jest to niesamowita przygoda i przywilej — móc towarzyszyć młodym ludziom stawiającym pytania o sens i cel życia. Zaznacza, że młodzież ma wewnętrzną potrzebę budowania własnej tożsamości i poszukiwania odpowiedzi na pytanie „kim jestem?". Odbywa się to nie tylko w przestrzeni racjonalnej, dającej gotowe rozwiązania, ale także w sferze metafizycznej.

Sens życia jako tarcza przed kryzysem psychicznym

Założenia logoterapii są w tym kontekście szczególnie wymowne: gdy człowiekowi uda się odnaleźć sens życia i istnienia, poczucie tego sensu pozwala skuteczniej radzić sobie z kryzysami zdrowia psychicznego, a nawet przed nimi uchronić. Odwrotnie działa pustka egzystencjalna — poczucie braku sensu, nieświadomość tego, kim jestem i dokąd zmierzam — która staje się czynnikiem sprzyjającym pojawianiu się życiowych trudności i zaburzeń psychicznych.

Widzą, że jeśli ją znajdą, to z automatu czują się bardziej potrzebni, a to przekłada się na poczucie sensu życia. — Piotr Janowicz

Janowicz podkreśla, że młodzi ludzie poszukują celu i sensu życia, o którym mówią jako o „drodze życia". Dodaje, że kluczowym środkiem do ocalenia siebie w przestrzeni zdrowia psychicznego jest właśnie odkrycie tego sensu — i że młodzież, często nieświadomie, sama do tego dąży.

Co jest naprawdę ważne dla nastolatków? Odpowiedź może zaskoczyć

Prowadząc lekcje poświęcone ludzkim wartościom, egzystencji, cierpieniu i otaczającemu światu, Janowicz regularnie prosi uczniów o zastanowienie się nad tym, co jest dla nich najważniejsze, i zapisanie tego na tablicy. Wyniki tego prostego ćwiczenia mówią wiele.

Wartością, wskazywaną w niemal 90%, jest rodzina, która stanowi dla nich najwyższą wartość. Dalej jest przyjaciel, ktoś, z kim mogą porozmawiać. W sumie najczęściej podawane odpowiedzi można określić jako więzi. — Piotr Janowicz

Nauczyciel dodaje, że młody człowiek szuka w niesprzyjającym świecie pewnej stałości, stabilizacji i korzeni. Co istotne, wartości materialne — pieniądze, dom, samochód — pojawiają się jedynie sporadycznie. Na pierwszym miejscu niezmiennie stoją relacje i więzi z innymi ludźmi.

Młody człowiek, kiedy mówi o wartościach, odpowiada o kwestiach związanych z życiem niematerialnym. Sporadycznie tylko pojawiają się sprawy związane z pieniędzmi, domem, samochodem itd. Na pierwszym miejscu zawsze pojawiają się te wartości, które wcześniej wymieniłem. — Piotr Janowicz

Gdzie jest miejsce na rozmowę o sensie życia?

Janowicz zwraca uwagę na niepokojący fakt: uczniowie sami przyznają, że o tematach związanych z tożsamością, wartościami i sensem życia mogą rozmawiać wyłącznie na lekcjach religii lub etyki. Inne przedmioty, choć ważne, rządzą się swoimi prawami — obowiązuje podstawa programowa i konkretne wymagania dydaktyczne.

Świat, w którym żyjemy, to świat, w którym nie ma miejsca na refleksję, dlatego ważne jest, by się zatrzymać i zastanowić nad zagadnieniami wykraczającymi poza to, co przyziemne. — Piotr Janowicz

Nauczyciel podkreśla, że stawianie pytań „kim jestem?" i „dokąd zmierzam?" ma wymierny, pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne młodych ludzi. Budowanie tożsamości i szukanie sensu istnienia to nie filozoficzny luksus — to realna ochrona przed egzystencjalną pustką i kryzysami psychicznymi.

Jak nauczyciele mogą wspierać uczniów w poszukiwaniu sensu?

Piotr Janowicz przypomina, że każdy nauczyciel powinien mieć świadomość, iż uczniowie przychodzą na lekcje niejako z dwoma plecakami: jednym wypełnionym codziennymi obowiązkami, drugim — własnymi doświadczeniami i emocjami. Dostrzeżenie tego drugiego bywa trudne, zwłaszcza w licznych klasach, gdy uczniowie nie dają wyraźnych oznak tego, że coś w ich życiu się dzieje.

Janowicz zachęca pedagogów do konkretnych postaw i działań:

• Bądź uważny na każdy komunikat — szczególnie niewerbalny.
• Daj uczniowi przestrzeń do pobycia ze sobą, z własnymi emocjami i myślami.
• Nie bagatelizuj tego, z czym przychodzą — jeśli się otwierają, podejdź do tego poważnie.
• Bądź roztropny i nienachalny — dawaj poczucie komfortu, nie pouczaj.
• Zostawiaj więcej pytań niż gotowych odpowiedzi — to pytania prowadzą do odkryć.

Nauczycielu, bądź uważny, roztropny, nienachalny i dawaj poczucie komfortu, przestrzeń i nie pouczaj. Zostawmy więcej pytań, niż odpowiedzi. Pytania prowadzą do odpowiedzi. — Piotr Janowicz

Debaty mamy i taty, 2024. Kampania edukacyjna: logoterapia, na rzecz zapobiegania kryzysom w zakresie zdrowia psychicznego u dzieci i młodzieży, współfinansowana ze środków Wojewody Wielkopolskiego.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.