Czy młodzi ludzie naprawdę zagubili się w poszukiwaniu sensu - czy może szukają go intensywniej niż kiedykolwiek wcześniej? Rozmowa z Piotrem Janowiczem, coachem pedagogicznym i nauczycielem religii w poznańskich szkołach, przynosi zaskakujące odpowiedzi.

Logoterapia - szkoła psychoterapeutyczna stworzona przez Viktora Frankla - patrzy na człowieka w sposób komplementarny. Zakłada, że każda istota ludzka składa się z trzech elementów: ciała, umysłu i duchowości, przy czym sfera duchowa jest nadrzędna i to jej podporządkowane powinny być pozostałe. Warto podkreślić, że duchowość to nie to samo co religijność - jest pojęciem znacznie szerszym, w którym religijność się zawiera. Szerzej o tym zagadnieniu pisaliśmy i rozmawialiśmy z dr Jolantą Kraśniewską przy okazji naszego cyklu „Człowiek, czyli CUDer" - zapraszamy do lektury.

Czego naprawdę szuka młodzież na lekcjach religii?

Piotr Janowicz, jako nauczyciel religii i coach pedagogiczny, od lat obserwuje, że młodzi ludzie przychodzą na jego lekcje z bardzo konkretnymi pytaniami - nie tylko z podręcznikiem pod pachą. Jego doświadczenie pokazuje, że przestrzeń tych zajęć pełni zupełnie wyjątkową rolę w szkolnej codzienności.

Zajęcia z religii to lekcje, na których mówi się o wartościach. Młodzi ludzie szukają dzisiaj stałych i trwałych zasad i norm etycznych. Lekcje religii są właśnie taką przestrzenią, gdzie mogą zadać pytanie, szukać odpowiedzi, ale przede wszystkim mogą tworzyć swoją tożsamość. - Piotr Janowicz

Janowicz dodaje, że z perspektywy nauczyciela jest to niesamowita przygoda i przywilej - móc towarzyszyć młodym ludziom stawiającym pytania o sens i cel życia. Zaznacza, że młodzież ma wewnętrzną potrzebę budowania własnej tożsamości i poszukiwania odpowiedzi na pytanie „kim jestem?". Odbywa się to nie tylko w przestrzeni racjonalnej, dającej gotowe rozwiązania, ale także w sferze metafizycznej.

Sens życia jako tarcza przed kryzysem psychicznym

Założenia logoterapii są w tym kontekście szczególnie wymowne: gdy człowiekowi uda się odnaleźć sens życia i istnienia, poczucie tego sensu pozwala skuteczniej radzić sobie z kryzysami zdrowia psychicznego, a nawet przed nimi uchronić. Odwrotnie działa pustka egzystencjalna - poczucie braku sensu, nieświadomość tego, kim jestem i dokąd zmierzam - która staje się czynnikiem sprzyjającym pojawianiu się życiowych trudności i zaburzeń psychicznych.

Widzą, że jeśli ją znajdą, to z automatu czują się bardziej potrzebni, a to przekłada się na poczucie sensu życia. - Piotr Janowicz

Janowicz podkreśla, że młodzi ludzie poszukują celu i sensu życia, o którym mówią jako o „drodze życia". Dodaje, że kluczowym środkiem do ocalenia siebie w przestrzeni zdrowia psychicznego jest właśnie odkrycie tego sensu - i że młodzież, często nieświadomie, sama do tego dąży.

Co jest naprawdę ważne dla nastolatków? Odpowiedź może zaskoczyć

Prowadząc lekcje poświęcone ludzkim wartościom, egzystencji, cierpieniu i otaczającemu światu, Janowicz regularnie prosi uczniów o zastanowienie się nad tym, co jest dla nich najważniejsze, i zapisanie tego na tablicy. Wyniki tego prostego ćwiczenia mówią wiele.

Wartością, wskazywaną w niemal 90%, jest rodzina, która stanowi dla nich najwyższą wartość. Dalej jest przyjaciel, ktoś, z kim mogą porozmawiać. W sumie najczęściej podawane odpowiedzi można określić jako więzi. - Piotr Janowicz

Nauczyciel dodaje, że młody człowiek szuka w niesprzyjającym świecie pewnej stałości, stabilizacji i korzeni. Co istotne, wartości materialne - pieniądze, dom, samochód - pojawiają się jedynie sporadycznie. Na pierwszym miejscu niezmiennie stoją relacje i więzi z innymi ludźmi.

Młody człowiek, kiedy mówi o wartościach, odpowiada o kwestiach związanych z życiem niematerialnym. Sporadycznie tylko pojawiają się sprawy związane z pieniędzmi, domem, samochodem itd. Na pierwszym miejscu zawsze pojawiają się te wartości, które wcześniej wymieniłem. - Piotr Janowicz

Gdzie jest miejsce na rozmowę o sensie życia?

Janowicz zwraca uwagę na niepokojący fakt: uczniowie sami przyznają, że o tematach związanych z tożsamością, wartościami i sensem życia mogą rozmawiać wyłącznie na lekcjach religii lub etyki. Inne przedmioty, choć ważne, rządzą się swoimi prawami - obowiązuje podstawa programowa i konkretne wymagania dydaktyczne.

Świat, w którym żyjemy, to świat, w którym nie ma miejsca na refleksję, dlatego ważne jest, by się zatrzymać i zastanowić nad zagadnieniami wykraczającymi poza to, co przyziemne. - Piotr Janowicz

Nauczyciel podkreśla, że stawianie pytań „kim jestem?" i „dokąd zmierzam?" ma wymierny, pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne młodych ludzi. Budowanie tożsamości i szukanie sensu istnienia to nie filozoficzny luksus - to realna ochrona przed egzystencjalną pustką i kryzysami psychicznymi.

Jak nauczyciele mogą wspierać uczniów w poszukiwaniu sensu?

Piotr Janowicz przypomina, że każdy nauczyciel powinien mieć świadomość, iż uczniowie przychodzą na lekcje niejako z dwoma plecakami: jednym wypełnionym codziennymi obowiązkami, drugim - własnymi doświadczeniami i emocjami. Dostrzeżenie tego drugiego bywa trudne, zwłaszcza w licznych klasach, gdy uczniowie nie dają wyraźnych oznak tego, że coś w ich życiu się dzieje.

Janowicz zachęca pedagogów do konkretnych postaw i działań:

  • Bądź uważny na każdy komunikat - szczególnie niewerbalny.
  • Daj uczniowi przestrzeń do pobycia ze sobą, z własnymi emocjami i myślami.
  • Nie bagatelizuj tego, z czym przychodzą - jeśli się otwierają, podejdź do tego poważnie.
  • Bądź roztropny i nienachalny - dawaj poczucie komfortu, nie pouczaj.
  • Zostawiaj więcej pytań niż gotowych odpowiedzi - to pytania prowadzą do odkryć.
Nauczycielu, bądź uważny, roztropny, nienachalny i dawaj poczucie komfortu, przestrzeń i nie pouczaj. Zostawmy więcej pytań, niż odpowiedzi. Pytania prowadzą do odpowiedzi. - Piotr Janowicz

Debaty mamy i taty, 2024. Kampania edukacyjna: logoterapia, na rzecz zapobiegania kryzysom w zakresie zdrowia psychicznego u dzieci i młodzieży, współfinansowana ze środków Wojewody Wielkopolskiego.