Znalezienie sensu życia - czym jest logoprofilaktyka?

Logoprofilaktyka to stosunkowo nowa, ale zyskująca coraz większe uznanie koncepcja zapobiegania zachowaniom ryzykownym dzieci i młodzieży — odpowiedź na jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnego wychowania: brak poczucia sensu życia.

Korzenie logoprofilaktyki — od Frankla do współczesności

Logoprofilaktyka wyrasta z logoterapii i logoteorii, których twórcą jest Viktor Emil Frankl (1905–1997) — austriacki lekarz psychiatra, neurolog, psychoterapeuta i filozof. Stworzona przez niego logoterapia to nie tylko nurt psychoterapeutyczny, lecz również pełna antropologia i filozofia — sposób patrzenia na człowieka i świat. W ciągu ostatnich kilkunastu lat metody logoterapii cieszą się coraz większym zainteresowaniem, czego dowodem jest powstawanie kolejnych ośrodków, takich jak Krakowski Instytut Logoterapii, założony w 2020 roku.

Logoterapia już od 1938 roku określana jest przez badaczy historii nauki jako trzecia wiedeńska szkoła psychoterapii. Poprzedzają ją szkoła psychoanalizy Zygmunta Freuda (1856–1939) oraz szkoła psychologii indywidualnej Alfreda Adlera (1870–1937). Logoprofilaktyka, zapobiegająca takim zjawiskom jak depresja, myśli samobójcze, zachowania autodestrukcyjne, uzależnienia (w tym uzależnienia behawioralne) czy pustka egzystencjalna, bezpośrednio czerpie właśnie z logoteorii Frankla.

Cele logoprofilaktyki oparte na wartościach

Logoprofilaktyka to koncepcja zastosowania Analizy Egzystencjalnej i Logoterapii prof. Frankla na wszystkich szczeblach profilaktyki, bazująca na wielowymiarowej, integralnej i personalistycznej wizji człowieka. Nurt ten powstał w środowisku profilaktyków pracujących dla Fundacji Wspierającej Wychowanie „Archezja". Pierwszy artykuł o logoprofilaktyce napisał dr Roman Solecki, zaś artykuł naukowy — dr Karolina Kmiecik-Jusięga.

Celem logoprofilaktyki jest wspieranie ludzi w procesie budowania dojrzałego świata wartości oraz realizacji potrzeb egzystencjalnych, pragnień, marzeń i celów życiowych. Upowszechnia ona metody prowadzące do odpowiedzialnego korzystania z wolności, dostrzegania sensu życia oraz poczucia szczęścia wynikającego z czynienia dobra i realizowania wartości, które mają potencjał w budowaniu sensu istnienia jednostki.

Zasadą logoprofilaktyki jest posługiwanie się nieredukcjonistyczną — czyli niedającą się sprowadzić do zjawisk i procesów prostszych — wielowymiarową koncepcją ludzkiej egzystencji. Podkreśla się w niej ludzką podmiotowość, zwłaszcza zdolność do autotranscendencji (człowiek realizuje się tylko w takim stopniu, w jakim poświęca się sprawie lub drugiej osobie, kiedy zapomina o sobie), a także akcentuje wolność i odpowiedzialność człowieka ukierunkowaną na sens życia.

Założenia i metody działania — gdy życie traci sens

Podstawowym założeniem logoprofilaktyki jest walka z brakiem sensu i pustką egzystencjalną. W ocenie terapeutów właśnie one często determinują zachowania ryzykowne — zwłaszcza te, które generują myśli samobójcze, depresję i popadanie w różnego rodzaju uzależnienia. Dominującym czynnikiem ochronnym jest wzmacnianie poczucia sensu życia, do którego mają prowadzić zajęcia logoprofilaktyczne. Jedną z kluczowych metod jest tzw. podejście salutogenetyczne — koncepcja kładąca nacisk na zachowanie zdrowia, a nie na leczenie choroby — czyli wzmacnianie potencjału zarówno dziecka, jak i rodzica.

Kolejną metodą logoprofilaktyki jest praca z celami i wartościami — przejście od celów deklarowanych do faktycznie realizowanych — w tym wzmacnianie autentycznych autorytetów. Logoterapeuci starają się również rozwijać umiejętności diagnostyczne rodziców i nauczycieli oraz autodiagnostyczne dzieci i młodzieży.

Metody działania logoterapeutów

• tworzenie młodzieżowych grup wsparcia organizowanych w szkołach,
• realizowanie programów profilaktyczno-wychowawczych,
• szkolenie realizatorów programów logoprofilaktycznych (nauczycieli, pedagogów, psychologów, rodziców, opiekunów),
• organizacja warsztatów logoterapeutycznych.

Co chroni młodzież? Raport o wspieraniu w niestabilnym świecie

W 2023 roku, na podstawie przeprowadzonych badań, powstał raport „Jak wspierać młodzież w niestabilnym świecie", przygotowany przez Instytut Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN). Jego autorami są dr Szymon Grzelak, prezes IPZIN, oraz mgr Dorota Żyro — wiceprezes IPZIN. Relację z prezentacji tego raportu zamieściliśmy na łamach Polskiego Forum Rodziców: Jak wspierać młodzież we współczesnym, szybko zmieniającym się świecie.

Naukowcy zaprezentowali w raporcie spis rekomendacji, których zastosowanie pomaga uchronić dziecko przed uzależnieniami, depresją i zachowaniami autodestrukcyjnymi. Badanie odbywało się w okresie pandemii i wojny na Ukrainie — niecodzienne i trudne warunki, w których znalazła się młodzież, pozwoliły przeanalizować zachowania w obliczu poważnego zagrożenia dla zdrowia fizycznego i psychicznego, a nawet dla egzystencji całej populacji.

Badacze zauważyli, że dziewczęta gorzej radzą sobie psychicznie w obliczu pandemii niż chłopcy. Co zaskakujące, ucieczka setek tysięcy Ukraińców do Polski i świadczona im pomoc zwiększyły dobrostan psychiczny polskiej młodzieży — czynnikiem pozytywnym stało się zaangażowanie młodych w pomoc, podjęte działania oraz satysfakcja z realizacji celów.

Co naprawdę wzmacnia młodych ludzi?

Naukowcy zauważyli, że bez względu na to, czy świat jest stabilny, czy niestabilny — chronią młodych te same rozwiązania. Przezwyciężanie trudności w nauce przyczynia się do poprawy kondycji psychicznej: aż 70% młodych, którym nie udało się pokonać trudności, ma słabszą kondycję psychiczną, a spośród tych, którzy trudności przezwyciężyli — tylko 12%.

Nie do przecenienia jest wsparcie rodziców — zwiększa ono komfort psychiczny młodzieży dwukrotnie w porównaniu z sytuacją, gdy takiego wsparcia brakuje. Lepiej czuje się też młodzież, która ma nauczyciela lub wychowawcę gotowego pomóc zarówno w nauce, jak i w problemach osobistych. Bierność nauczyciela okazuje się poważną słabością, która realnie osłabia uczniów.

Istotny okazuje się również czynnik wiary i duchowości. W przypadku, gdy wiara jest nieważna dla badanych, 50% z nich ma gorszą kondycję psychiczną — im wiara głębsza, tym kondycja lepsza. Odniesienia duchowe i noetyczne, bez względu na rodzaj wyznania, chronią przed słabą kondycją psychiczną. Młodzież jest w lepszej kondycji w szkołach, w których zaangażowani są rodzice, nauczyciele i rówieśnicy, a w gorszej tam, gdzie występuje cyberprzemoc, alkohol, narkotyki, przemoc i chroniczny stres.

Warto wspierać młodzież prostymi środkami: odbudowywać etos wychowawcy, doceniać i nagradzać.

W opracowaniu tekstu pomocne były następujące materiały:

• Logoprofilaktyka — tekst zamieszczony na stronie internetowej Fundacji Wspomagającej Wychowanie „Archezja": https://archezja.pl/logoprofilaktyka/
• Logoprofilaktyka — tekst zamieszczony na stronie internetowej Małopolskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli (MCDN): https://mcdn.edu.pl/logoprofilaktyka/
• Fundamenty logoterapii — tekst zamieszczony na stronie internetowej Krakowskiego Instytutu Logoterapii: https://www.logoterapia-krakow.pl/logoterapia
• Logoprofilaktyka. Nowa koncepcja zapobiegania zachowaniom ryzykownym dzieci i młodzieży oparta o założenia logoterapii Viktora E. Frankla — tekst zamieszczony na stronie Akademickiej Platformy Czasopism: https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/39175

Oprac.: wit | Źródła: archezja.pl, mcdn.edu.pl, logoterapia-krakow.pl, apcz.umk.pl | Zdjęcia: Pixabay.com

Ministerstwo Edukacji Narodowej ogłosiło pakiet zmian, który wejdzie w życie już od nowego roku szkolnego 2026/2027. Reforma jest najszersza od ponad dekady i dotyczy zarówno podstawy programowej, jak i struktury przedmiotów oraz systemu oceniania. Dla wielu rodziców zmiany te są zaskoczeniem – tym bardziej, że konsultacje społeczne trwały zaledwie kilka tygodni.

Co dokładnie się zmienia?

Najgłośniejszą zmianą jest połączenie biologii i geografii w jeden przedmiot o nazwie „Przyroda i środowisko". Ministerstwo argumentuje, że takie podejście pozwoli na bardziej holistyczne nauczanie o świecie naturalnym. Środowisko nauczycielskie jest jednak podzielone – część pedagogów uważa, że reforma pozbawi uczniów pogłębionej wiedzy z obu dziedzin.

„Połączenie biologii z geografią to krok wstecz. Uczniowie będą uczyć się wszystkiego po trochu, ale niczego dogłębnie. To przepis na powierzchowność."

— dr Marek Wiśniewski, biolog, Uniwersytet Warszawski

Drugą, równie kontrowersyjną zmianą jest wprowadzenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej, która zastąpi dotychczasowe Wychowanie do Życia w Rodzinie. Nowy przedmiot ma obejmować zagadnienia zdrowia fizycznego, psychicznego oraz – co budzi największe kontrowersje – edukację seksualną według standardów WHO.

Prawa rodziców – co możesz zrobić?

Wielu rodziców pyta, czy mają jakiekolwiek narzędzia, by wpłynąć na to, czego uczy się ich dziecko. Odpowiedź brzmi: tak. Polskie prawo oświatowe daje rodzicom kilka konkretnych możliwości działania.

Warto pamiętać, że rada rodziców ma prawo opiniować szkolny program wychowawczo-profilaktyczny. Jeśli program ten jest niezgodny z Waszymi wartościami, możecie złożyć oficjalną opinię negatywną. Choć dyrektor nie jest nią związany, stanowi ona ważny głos w dyskusji.

Harmonogram wdrożenia reformy

Opinie ekspertów i organizacji rodzicielskich

Koalicja Rodziców i Organizacji Społecznych (KROPS) wydała oficjalne stanowisko, w którym sprzeciwia się wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w proponowanym kształcie. Organizacja zgromadziła ponad 85 000 podpisów pod petycją do Ministerstwa.

Reforma budzi emocje po obu stronach. Zwolennicy wskazują na potrzebę modernizacji polskiej edukacji i dostosowania jej do wyzwań XXI wieku. Przeciwnicy obawiają się ideologizacji szkoły i naruszenia praw rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi wartościami.

Jedno jest pewne – wrzesień 2026 przyniesie polskim szkołom zmiany, których skutki będziemy odczuwać przez lata. Warto być świadomym rodzicem i aktywnie uczestniczyć w życiu szkoły swojego dziecka.